Ik heb een vaag idee dat ik de wind begrijp

Over Vuur van H.H. ter Balkt

'Het ploegen, het zaaien, het daarbij betrokken zijn. Dat heeft tegenwoordig niet de minste betekenis meer; je één voelen met, daar is alle zuurstof uit.'

Wan ouder dan Rome, gele ode
uit de strot van t kaf gevlogen:
Ochtend komt; de avond over
wacht de wan tot slot de schoven.

'Het gaat erom dat mens en natuur één geheel zijn, zoals ooit dans, muziek, spreken en monotone bezweringen allemaal een geheel waren.'

...In het totaal bestofte bos
was ik een stil ronddraaiend molenrad
door de heldere verenpracht
van de vlaamse gaaien
   gevlamd

'Het gaat erom dat wat opgeheven is weer terugkomt. Niet de tijd van de vlashekel, maar het besef dat een boer als producent iets is wat volstrekt niet kan.'

Zie hier presidenten van de Wereldbol
bij de speeksel opwekkende lekkere wijn
uit de allerfijnste gaarden, het vee
dat om zijn toezichthouders kreunt
in een stille spoorwagon aan de grens,
aan alle grenzen wind die huilt
(Ogen Tanden, Ogen Tanden)

'Dit boek is trouwens precies hetzelfde als mijn andere werk, het is niet anders, het gaat opnieuw over het lager geplaatste dat voor zijn eigen rechten opkomt; dat zijn stem, zijn gelijk haalt.'

Hovelingen staan altijd haaks
   op het veld, op het vlak, de hemel
maken er een winkelhaak in            Onder de zon
horen boeren thuis, niet aan modderige hoven
of in de ruimten van Azincourt
Het mooie is dat je dat ziet...
Grondkleur bij de kademuur en -trappen
eekhoornbruin   Niemand bedreigt
de zaaier van het winterkoren

'Standhouden tot elke prijs, wat er ook gebeurt, altijd volhouden tot de dood erop volgt. En dat betekent: aansluiten op de grond waar je uit voortkwam, nooit jezelf verloochenen.'

De toeëigenaars werden grondwolven
Hals over kop rende 't koude aprillicht
...weer in Usselo zag je – geschrokken –
dat de door dood kapitaal onteigende
Usseleres verder was gekrompen
(nooit zou een skelethand zich uitstrekken
naar de Usseleres! was 't eeuwige edict...)
en regen op 't kerkje, regen op 't asfalt,
regen op de uitgangen west zuid noord
...op de urnenakker, op de rook...

'Altijd zeggen: ik kom dáár vandaan, noem me hoe je wilt, maar ik kom dáár vandaan. Terug naar de oorsprong, of die nu oost of west of zuid of noord is.'

Mijn wieg stond tussen alwijze schimmels.
Dieper dan de wortel kan schoonheid niet gaan.
Wie woudgeruis in zijn hoofd meedraagt,
zand onder de roep van gravers en bijlen slaan hem gade.

'Dat is een stukje mystiek, mystiek die aan niemand uit te leggen valt. Het heeft weer te maken met het gevoel van eenheid met de dingen die nauwelijks meer bestaan.'

Aan de hemel plakt een kraaienwolk, dof
geworden verguldsel boven de helling,
waar de geesten zo geurig wimpelen bij
de geheime jeneverstokrij.

'Zo bombastisch is het niet, in heel wat bundels is praktisch geen bombast te vinden. Daar kan het niet aan liggen. In het begin was het nogal anti-stad, en dat is het nog. Er zit ook nogal wat woede in, misschien dat dat evenmin bevalt.'

Op jullie krakende wielen, in jullie luidkeels
uitgeblaat duister, o onder de lijsterbestrossen
rij uit, paashasiussen, zwezeriken: indelicaat
   was jullie Theatrum Metallicum

'Ik weet niet hoe het werkt, en ik heb niet de minste behoefte daarover te gaan peinzen. Je werkt net zo lang tot het de vorm heeft die het moet hebben. En ik heb een vrij sterke vorm. Het komt gaandeweg.'

Arctisch Wollegras:
   'Aarde
   Lucht
   Water
      en Vuur
         beschijn ik'

'Duidelijk alleen moet zijn dat de dagen na Lucebert mij niet zinnen. De krachtige stem is mompelend ondergegaan; wat daarvoor in de plaats trad zijn de fluisterstemmen van sluipers die gebukt langs de dode schildwacht gaan.'

Bedenk, Poëzie, alles begon met jou
en de leegte was nooit jouw paleis:
de uitgeblazen ruimte, de ijzige kou,
de augurenhal niet noch de danshal.

'Poëzie moet duidelijk zijn, het moet hartbrekend zijn, en het moet appelleren aan het verstand. Maar niet in hoofdzaak. De hoofdzaak is dat het poëzie is; poëzie is een plaats van warmte. Poëzie is gewoon: ‘Kom maar, nou, kom dan?’

Lees de Getijden
   En zie de heel mooie uren

Wij hebben haast alles verkeerd gedaan

De citaten zijn van H.H. ter Balkt en afkomstig uit een interview dat Johan Diepstraten en Sjoerd Kuyper hem in 1978 afnamen. Het gehele interview valt op de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren na te lezen.

Vuur, H.H. ter Balkt, De Bezige Bij, 2008, ISBN 978 90 234 2770 4, € 16,50

Ton van 't Hof, maart 2008

PS Het vuur stroomt H.H. ter Balkt nog altijd door de aderen.