Wislawa Szymborska – Niets tweemaal

'Traditie is de illusie van de eeuwigheid', zegt acteur en regisseur Woody Allen in zijn Deconstructing Harry. Dat is precies wat tradities doen: ze geven ons het idee dat er, door middel van herhaling, sprake is van continuïteit, van verbinding met vroeger tijden. Maar welbeschouwd gebeurt 'niets tweemaal', zoals de dichteres Wislawa Szymborska, waarover deze bijdrage gaat, het noemt. De tijd tikt immer door: ook al drink ik tweemaal eenzelfde glas wijn, het zijn nooit en te nimmer dezelfde glazen en het is steeds een ander, nieuw moment. Dat maakt het leven 'ondraaglijk licht', zoals de schrijver Milan Kundera betoogt in zijn onsterfelijk mooie roman De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (1984):

'Is het beter samen met Tereza te zijn of alleen te blijven? Er bestaat geen mogelijkheid om na te gaan welke beslissing beter is, want er is geen vergelijking. Wij maken alles zomaar voor het eerst en onvoorbereid mee, net als een acteur die voor de vuist een stuk speelt. Maar wat kan het leven waard zijn, als de eerste repetitie voor het leven al het leven zelf is? Het leven lijkt daarom altijd op een schets. Hoewel het woord 'schets' evenmin juist is, want een schets is altijd een ontwerp voor iets, de voorbereiding voor een schilderij, terwijl de schets van ons leven een schets is voor niets, het onderwerp zonder een schilderij. Einmal ist keinmal, herhaalt Tomas het Duitse gezegde. Wat maar een maal gebeurt, hoeft net zo goed helemaal niet te gebeuren. Als we maar een leven mogen leven, hoeven we net zo goed helemaal niet te leven.'

De Poolse dichteres Wislawa Szymborska won in 1996 de Nobelprijs voor literatuur. Ze werd beroemd met haar gedicht 'Niets tweemaal', dat zo goed is dat het de rest van haar oeuvre overbodig maakt.

Niets tweemaal

Niets gebeurt tweemaal en niets
zal tweemaal gebeuren. Geboren
zonder kundigheden, sterven we
dus als onervaren senioren.

Ook al zijn we nog zo hardleers
op de grote school van ’t leven,
geen winter, geen zomer wordt ons
nog een keertje opgegeven.

Niet één dag keert ooit terug,
twee nachten zijn nooit identiek,
geen kus is als een andere,
elke oogopslag is weer uniek.

Gisteren noemde iemand plots
in mijn bijzijn luid jouw naam
- het leek alsof een rode roos
naar binnen woei door het raam.

Nu we samen zijn vandaag,
haal ik mijn blik van je gezicht.
Een roos? Hoe ziet een roos eruit?
Is dat een bloem? Een steen wellicht?

Onzalig uur, onnodige vrees,
waarom bemoei jij je ermee?
Je bent – je moet voorbijgaan.
Je gaat voorbij – en alles is oké.

Lachend en elkaar omhelzend
verzoenen we ons met elkaar,
ook al zijn we zo verschillend
als twee druppels zuiver water.

Uit: Roepen naar Yeti (1957), vertaling Gerard Rasch

Die roos die een steen wordt; het maakt het gedicht over het algemene, abstracte idee dat niets tweemaal gebeurt, opeens heel particulier. De kosmos wordt hier plots korstmos. Omdat niets tweemaal gebeurt is een steenkoude verhouding met een ander in staat om te slaan in een totaal andere: van roos, naar steen, naar roos.

Misschien is dat wel het grootste mysterie van het leven.

Sander Bisscheroux

Comments

[Geplaatst door: Koenraad Goudeseune]

Heel grote madam.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Hallo Sander,

vous dites: 'Ze werd beroemd met haar gedicht 'Niets tweemaal', dat zo goed is dat het de rest van haar oeuvre overbodig maakt.'

Een intrigerende uitspraak. Kan een gedicht een heel oeuvre overbodig maken?

groetend, Chr.

[Geplaatst door: Koenraad Goudeseune]

Mooi gedicht 'ode'.

[Geplaatst door: Alexis de Roode]

"Een gedicht dat zo goed is dat het de rest etc..."
Een interessante manier om te zeggen dat je iets heel goed vindt, maar verder barre onzin. De waarde (niet de kwaliteit, maar de waarde) van gedichten schuilt in wat ze de lezer te bieden hebben, en 1+99 goede gedichten hebben meer te bieden dan 1 gedicht. Ik bv zou niet genoeg hebben gehad aan dit ene gedicht. Ik vind het ook niet het beste gedicht van Szymborska. Maar misschien komt dat door de vertaling: "alles is oké", ieeuw.

[Geplaatst door: Corry Broer]

Absoluut is dit een mooi gedicht, of het haar allermooiste is? Nog niet heb ik genoeg van haar gelezen!
Ik houd wel van toegankelijk klare taal!
Ze heeft een vast rijmschema, steeds de weede zin en vierde in haar strofes rijmen. Behalve haar laatste, misschien kon daar geen rijmend woord voor gevonden worden bij het vertelen?

Hartelijke groet van Corry Broer(Juliflower).

[Geplaatst door: Corry Broer]

P.s. Sorry voor de vele toetsfouten. Ik dacht dat ik er nog aan kon veranderen zoals bij mijn reactie van gisteren dat zelfs niet geplaatst is!

Nu ja, niets aan te doen, zo heel veel mensen lezen dit misschien toch niet. Ach ja ik ben blond(grijs).