Herman de Coninck – Het lange woord 'lieveling'

'Ik won / de Prijs van de Vlaamse Provinciën met jouw dood', dicht Herman de Coninck (1944-1997) over zijn vrouw die omkwam bij een verkeersongeluk. Na dat ongeval verdeelde De Coninck de mensheid in twee groepen: zij die ooit iets verschrikkelijks hebben meegemaakt in hun leven, en zij bij wie dat (nog) niet het geval is. Die laatste groep nam hij bij voorbaat minder serieus.

Herman de Coninck is bekend om zijn wat cynische invalshoek. Ik hoorde eens een vrouw beweren dat zijn werk daarom vooral mannenpoëzie is. Dat is natuurlijk onzin, maar feit is dat hij wat laconiek van toon is en dat hij zichzelf, een man, heel dicht op de huid zit. Dat is knap: De Coninck is zowel heel persoonlijk alsook wat afstandelijk. De kern van een groot dichter. Zie hier het gedicht over dat verscheurend pijnlijk ongeval - zijn toon wordt desondanks nooit te luid.

1971

Verliezen lukte beter: daar heb ik ternauwernood
één dichtbundel over gedaan. Ik won
de Prijs van de Vlaamse Provinciën met jouw dood.
Ik herinner me vooral dat ik mijn bril niet vinden kon.

Die lag naast de auto op de grond. Eerst vond
ik hem, het was een nieuwe, dan jou.
Dank zij die bril kan ik je nog steeds zien.
Na een eeuwigheid, misschien.

een minuut of twee, wees een vrouw naar het gras:
kijk, een kindje. Oja, dat hadden we ook. Snel mond
op mond. Tom gillen als vermoord. Dat leek me gezond.

Pas toen besefte ik hoe stil het voordien was.
Ik dacht: zal ik eens proberen te huilen?
Het lukte. Dat kwam de volgende dagen goed van pas.

Uit: De gedichten, 1998

Dat zoeken naar die bril, waarna hij haar 'eeuwig' heeft kunnen zien, en dat 'oja, dat hadden we ook' – afgerond met 'Dat leek me gezond.': hier is een groot observeerder aan het woord.

Ik zie je nog altijd liggen

Ik zie je nog altijd liggen, je vingers
smal en paars als asperges,
deze hele bleke stille vorm van jezelf-zijn
die je altijd al wel had,
een streepje gestold bloed uit je mond:
niks-zeggen was ook vroeger jouw manier
van gekwetst-zijn, ik denk: sluit nu maar
je ogen, kom, ik zal je helpen –

dit is al wat ik nog kan doen:
dit niet-meer-weten-wat-zeggen
en het zeggen.

Uit: De gedichten, 1998

De afsluiter is echt De Coninckiaans: 'dit niet-meer-weten-wat-zeggen / en het zeggen'. Bij Kouwenaar zie je een dergelijk taalspel ook. Ik weet niet goed hoe ik het moet uitleggen (en dat dan zeggen) – in de taal de uitweg zoeken door je geworstel met die taal te benoemen en zo het geworstel met je gevoel benoemen, maar dan dus op een indirecte manier. Daar wordt poëzie goed van, van dat indirecte zeggen.

Herman de Coninck gaat verder, alleen met zoon Tom. En met pijn in hoofd en hart ontmoet hij later wel eens een vrouw, soms.

Ontmijner

Nee, liefde was dit niet, dit was te vol gevaar.
Mijn handen die voorzichtig tastten naar,
naar jouw borst, als handen van een ontmijner.

Liefde was dit niet, het was tegelijk groter en kleiner.
Zo groot als je borst en zo klein
als je tepel, zo klein als je zwijgende mond
en zo groot als je lachende mond.
Zo groot als het strelen, dat nu al de wond
wil genezen die later pas komt.
En zo klein als je wou dat de pijn zou zijn.

Uit: De gedichten, 1998

Het was geen liefde, 'het was tegelijk groter en kleiner.' De handen die tastten, vol gevaar. De Coninck drukt het zo beklemmend uit, zonder ook maar een woord te veel te noemen.

Middenin de vlakte van juli
kwam ik je tegen. Ik woon hier, zei je.
Ik keek naar de bloemen. Ja, dat zie ik,
zei ik, en waar leerde je de kunst
Om niet lang te duren? Ook hier, zei je.

Je was lenig; en je woorden waren zo
doorschijnend, ik kon je er helemaal
door zien.
En daar lag ik al in het gras
en wat hield ik in mijn hand?
Een oortje, waarin ik het lange woord
'lieveling' uitgoot, zonder morsen

Uit: De gedichten, 1998

Zij is als de bloemen. Doet er ook niet lang over om te nemen: ze is a-moreel als de natuur om haar heen. Haar woorden zijn 'doorschijnend': dan stel ik me natuurlijk een dunne onderjurk voor, maar ook kooswoordjes, die altijd clichés zijn – maar deze bloemenvrouw heeft het niet meer nodig zich zorgen te maken over clichés: haar emoties zijn oprecht en gloeien er doorheen. De dichter, die al op de grond ligt voor hij dat goed en wel beseft – zo vanzelf, zo natuurlijk gaat het; die dichter neemt zo’n woordje in zijn hand en giet het langzaam uit, als lauwe melk met veel honing. Maar te zoet wordt het bij De Coninck nooit.

Sander Bisscheroux

Comments

[Geplaatst door: Alain Delmotte]

'Na dat ongeval verdeelde De Coninck de mensheid in twee groepen: zij die ooit iets verschrikkelijks hebben meegemaakt in hun leven, en zij bij wie dat (nog) niet het geval is.' Ik ontken niet dat De Coninck dit ooit zou hebben beweerd, toch graag geweten waar dit in zijn werk te lezen valt? Ik had de context wel eens nader willen bekijken. Zoals het hier staat is het niet cynisch maar ronduit dom. En een domme man was De Coninck niet.

[Geplaatst door: De Poëziefabriek]

Hallo,

Reeds voor de 3e keer presenteren we in de Voormalige Zuivelfabriek te Kolderveen (nabij Meppel) een poëziefestival met landelijke uitstraling. Vorige edities met ondermeer Anna Enquist, Rutger Kopland en Mustafa Stitou. Dit keer staat de hemelse poëzie van Herman de Coninck centraal. Helaas in mei al weer 10 jaar dood. Dit moment grijpen we aan om zijn poëtische erfenis levend te houden. Mét ondermeer zijn weduwe Kristien Hemmerechts, zijn boezemvriend Benno Barnard, maar ook met Victor Vroomkoning, Koos Geerds en Koos van Zomeren…

www.poeziefabriek.nl

Met vriendelijke groet,

Bort Hartog, bestuurslid De Poëziefabriek

[Geplaatst door: jo smet]

Geachte,

Literarte gaf n.a.v. de 10de verjaardag van de dood van Herman de Coninck een boekje uit waarin recent teruggevonden aanzetten tot gedichten geselecteerd en geïllustreerd door zijn dochter Laura. Meer info kunt u vinden op onze website www.literarte.be.

het zou ons uiteraard plezieren mocht u van deze publicatie melding kunnen maken op uw website.

met alle dank

Namens Literarte vzw
Jo Smet

[Geplaatst door: jo smet]

Literarte publiceerde n.a.v. de 10de verjaardag van het overlijden van Herman de Coninck een bibliofiel boekje waarin recent teruggevonden aanzetten tot zijn eerste gedichten, geselecteerd en geïllustreerd door zijn dochter Laura.

Info op www.literarte.be of via info@literarte.be

Jo Smet

[Geplaatst door: Nele Van onsem]

hallo, ik moet voor school een gedicht zoekenen van Herman de Coninck die hoort bij een boek die ik las. Het boek ging over een meisje die leukemie heeft. Op het einde gaat ze dood. Enkele sugesties zijn altijd welkom
met vriendelijke groetjes
Nele