Twitter

Facebook

Uitgeverij De Contrabas
Man zoekt bal van Sander de Vaan -- de voetbalbundel voor dit WK

Elders

Reacties

Feed U kunt deze conversatie volgen door in te schrijven op de reactiefeed van dit bericht.

Harry J.M. Kleinhoven

Doet denken aan 'Rook', van dezelfde auteur, een Turing 2009 Top 10 gedicht. Waar er daarin nog sprake was van enige raadselachtigheid en dreiging, lijkt dat hierin toch nét te ontbreken.

De titel, "Utopia", zal ironisch bedoeld zijn?

De rol van de lyrische ik (str.2) lijkt die van de oppervlakkige luisteraar te zijn, die met zijn gedachten heel ergens anders is dan bij wat er aan hem toevertrouwd wordt. Een treffende illustratie van het lot van de Koerden op het wereldtoneel. Ik vind dat sterk gedaan, in slechts 2 regels neergezet, nog geen 10 woorden.

Het inconsequente gebruik van de interpunctie is opvallend, en dat voor een zo voor de NL taal gevoelig auteur. Voorbeelden: "Hij is groot en sterk[,] hij heeft gevochten" en "één klap[,]".

Al met al een verdienstelijk vers, niet opzienbarend.

Josse Kok

Gek genoeg werkt de laatste strofe ontwapenend. Die Koerden ook.

RHCdG

Voor dat commentaar op de dichtkunst zelf:

Twee vogels, één kogel.
Hij bedoelt twee vliegen, één klap

verdient dit gedicht al een plaats in de selectiebundel, en de jarige maker een aanvullende felicitatie.

Lilian Caessens

Ja, best een poosje naar zitten kijken, naar dit gedicht. Koerden denken groter. Ik help het je hopen. Goed gedicht!

Hans Smit

Mooi gedicht. En zo snel na de dood van Saddam :-)

Nell Nijssen

Applaus, Willem! Multi-culti-problematiek uitgelegd in dertien regels.

Nell Nijssen

bedoeld als compliment dus (voor het geval je er een ondertoon van cynisme in denkt te lezen)

Maarten Das

Ik vind het beeld van het kloppen van de sigaret heel sterk, in samenhang met kogel en klap - en als vervolg op het vechten en spieren kweken daarvòòr. De beelden communiceren met elkaar op een subtiele wijze waardoor er een bepaalde spanning achterblijft na het lezen. Het kloppen van die sigaret, het is door alles wat eromheen staat net het laden van een revolver geworden, qua 'geluid' en zeggingskracht in mijn hoofd. Knap.

Jacques Santegu

Prettig gedicht . De onwil om iemands diep gekoesterde dromen te vergallen. De sfeer en beelden roepen bij mij een gevangenis(bezoek) op.

Willem Thies

Dank allen voor jullie commentaren!

Ik zal het gedicht niet uitleggen, maar wil enkel de achtergrond schetsen. 'De Koerd' is namelijk gemodelleerd naar een Koerd die ik gekend heb, en met wie ik bevriend was. Althans, 'bevriend' zoals men dat is in studentenflats. Men komt bij elkaar langs, of drinkt wat in de kelderbar.

Vanaf 1991 woonde ik in een studentenflat in Groningen, waar 'de Koerd' ook woonde. Hij had een naam die stond als een huis, vond ik. Karzan Raza. Hij kwam uit Kirkuk, in Noord-Irak, en zo (Irak) stond het ook in zijn paspoort. Maar hij stelde zich altijd voor (of hij zei het ook wel eens zomaar): 'Ik ben Karzan Raza uit Koerdistan.' Dat klonk erg indrukwekkend, met al die k's, a's en r'en. Dat Koerdistan op dat moment nog een utopie was (de Eerste Golfoorlog was net achter de rug, maar Saddam Hoessein was nog *zeer* in leven en zat stevig in het zadel), een verre droom, een nog ondenkbaar ideaal, maakte hem niet uit, of: gold niet voor hem - hij *geloofde* erin, daarom heb ik hem ook nooit horen zeggen dat hij uit 'Irak' kwam, daar heb ik lang naar moeten gissen (ik twijfelde tussen Oost-Turkijke en Noord-Irak).

Hij was, hoewel eigenlijk niet 'groot' in de zin van 'lang', toch een heel fysieke, imponerende verschijning: gespierd, getraind, hij 'deed aan' boksen en gewichtheffen. Hij volgde een opleiding tot metaalarbeider/metaalbewerker, en had hierin al ervaring (het was zo'n gemengde opleiding, educatie/werken).

Hij vertelde niet vaak/graag over zijn 'verleden', en ik vroeg er (daarom) ook niet naar. Volgens eigen zeggen had hij op zijn veertiende al een kalasjnikov in handen, en had hij voor de PKK gevochten (ik denk dan: in de bergen in Oost-Turkije, daar de Koerden vaak de Turks-Iraakse grenzen over trokken, naar beide zijden, hetzij om te vechten, hetzij om een offensief te ontvluchten; maar ook hier vroeg ik niet op door). Hij had een broer en een vader verloren (in die strijd, of bij aanvallen van het Iraakse leger), en de rest van zijn familie leefde in diaspora (broer in Zweden, broer in de Verenigde Staten, moeder nog in 'Koerdistan').

Op geheel eigen wijze was hij juist heel eloquent, vond ik altijd, juist omdat hij 'onconventionele' woorden of uitdrukkingen gebruikte. Op een gegeven moment woonden wij beiden al een jaar of vier in die flat, en waren min of meer 'senioren'; een groot deel was na 1 of 2 jaar weggetrokken uit dat massieve blok. Dan zei hij bijvoorbeeld tegen mij: 'Ties, jongen, jij bent antiek!' (Met een heel langgerekte ie -- jij bent antieieieiek!)

Een jongen (ganggenoot van mij) met wat ruwe, 'primitieve' gelaatstrekken noemde hij 'Stenen Tijd'. 'He, Stenen Tijd, alles goed?' Stenen Tijd had niet door waarom hij zo werd aangesproken, en was dus ook niet beledigd.

Viel een woord voor een gebruiksvoorwerp hem niet direct in, dan noemde hij het simpelweg 'systeem' -- een heel adequaat, 'variabel' begrip, dat van alles kon aanduiden.

'Hee, Ties, doe mij even systeem!' (Afhankelijk van de context kon dit beduiden: aansteker, kurkentrekker, flesopener...)

En *daar* wilde ik, oorspronkelijk, het gedicht over schrijven: over de taal, taal in het algemeen, en de taal/het taalgebruik van de Koerd in het bijzonder; hoe hij, op geheel eigen wijze, eloquent is; hoe hij zijn eigen woorden/taal gebruikt, misschien net niet helemaal 'correct', maar het is een *krachtige* taal, een taal die toch klopt, een -- nu ja, 'gewapende' taal.

En niet alleen de taal... er moesten geloof en trots uit spreken.

@ Harry: je refereert aan de tweede strofe (je bedoelt overigens de derde strofe) en concludeert dat de rol van het lyrische ik die van oppervlakkig luisteraar is, die met zijn gedachten elders is, *niet* bij wat hem wordt toevertrouwd.

zo had ik het niet bedoeld, maar inderdaad, zo zou je het kunnen lezen.

Het is geen 'verstrooide', 'afwezige' gedachte van de ik: goh, laat ik eens naar de sportschool gaan.

Het is als het ware een indirecte rede, in dit geval een *impliciete* indirecte rede, en het grijpt terug op / sluit aan bij de voorgaande twee strofen.

[De Koerd zegt / vervolgt:] dat ik naar de sportschool zou moeten gaan, spieren kweken.

Omdat ik er volgens hem de 'geschikte' aders voor heb, zie je? Aders met een goede potentie.
Die goed aftekenen. Et cetera.

Daarbij vond ik het mooi om op deze wijze 'aarde' op 'aders' te laten rijmen: 'aders' die de lucht/zuurstof vervoeren; 'aarde', dat voor de Koerden ook leven en vrijheid (lucht) betekent.

(Verder vind ik dat binnen een gedicht het gebruik van de interpunctie niet zozeer 'consequent' moet zijn (d.w.z., waarschijnlijk, volgens de regels der grammatica/syntaxis, of niet) als wel overdacht, weloverwogen. Ik wilde dat die tweede regel zou doorlopen, zonder adempauze, ik heb daar geen komma geplaatst omwille van het ritme.

Bij:

Twee vogels, één kogel.

Hij bedoelt twee vliegen, één klap

kies ik juist voor de symmetrie, het parallellisme. Ik had immers ook - correcter - kunnen schrijven: 'twee vliegen *in* een klap', zoals de uitdrukking luidt. Hier wil ik juist wel een korte adempauze. Enfin.)

@ Harry, nogmaals: je hebt overigens gelijk dat dit doet denken aan 'Rook'.
Feitelijk is 'Utopia' een soort voorstudie, of oerversie, van 'Rook', maar het zijn heel verschillende gedichten geworden.

De twee openings- en de twee slostrofen van 'Utopia' heb ik denk ik al in 1998 of 1999 geschreven, tussen de twee Golfoorlogen in, toen Saddam Hoessein dus nog springlevend was, en de 'Utopie' van een 'vrij Koerdistan'... nu ja, precies dat... een utopie. Inmiddels hebben de historische feiten het gedicht 'ingehaald' en leven de Koerden in zekere/betrekkelijke (zij het niet verregaande) autonomie in Noord-Irak. (vVandaar dat het wel een 'erg trage reactie' lijkt, @ Hans ;) ). Het middendeel (de 3de en 4de strofe) heb ik juist zeer recentelijk geschreven, circa een week geleden, maar die maken het gedicht wel beter en 'af'.

Omdat Saddam Hoessein alweer sinds eind 2006 dood is, neemt het gedicht noodzakelijkerwijs de vorm van een *herinnering* aan; als 'reactie op historische gebeurtenissen' is het inderdaad - veel - te laat.

Voor de 'compleetheid' ook mijn 'andere' gedicht over 'de Koerd'; misschien zit daar inderdaad meer raadselachtigheid in, dat is waar Harry, maar ook meer melancholie, de suggestie van een diepsnijdend trauma, en iemand die zich hult in rook en stilzwijgen, die vergetelheid zoekt, ook een 'charismatische' Koerd, maar daar overheerst iets onzegbaars, iets onzegbaar-pijnlijks...

Uit dit gedicht spreekt, denk ik, meer kracht, hoop en geloof... en *trots* vooral, en deze zegevieren, de (krachtige) taal overwint...

Ach, ik weet het niet precies, misschien vormen 'Utopia' en 'Rook' een soort tweeluik, een kleine serie/cyclus... maar ik heb ook het idee dat het twee heel verschillende Koerden zijn geworden (de andere Koerd is veel minder 'fysiek', imponerend, sterk, en is zwijgzamer, minder opgewekt, hoewel op zijn manier charismatisch en aanwezig). Misschien kunnen ze naast elkaar bestaan, misschien staan de Koerden elkaar niet in de weg. Dan moet ik ze maar opvatten als twee afzonderlijke gedichten, over twee afzonderlijke Koerden , hoewel uiteindelijk gemodelleerd naar dezelfde 'oer-Koerd'.

Of een van de twee gedichten moet wijken, ten gunste van het andere?

Ik weet het nog niet...


Rook

De Koerd maakt
van drie fietswrakken
één fiets. Dat is zijn werk.

Slakkensporen van zweet
tekenen zich af op zijn gezicht.

In de avond veegt hij het smeer
af aan zijn hemd. Eet rijst
met lamsvlees en bonen.

Als hij een huis betreedt
vult hij de kamer als water een kom.

Ook als hij kalm is.

Hij belt als hij het antwoord weet
op televisieraadsels
maar hij komt er nooit door.

Soms heeft hij rode ogen
en ruikt zijn hemd naar rook.
Stel hem dan geen vragen.

Bennie Sieverink

Indrukwekkend de twee Koerdgedichten naast elkaar, en mooi om het verhaal daarachter te lezen.

Harry J.M. Kleinhoven

@ Willem. De anekdotische toelichting ervaar ik als verrijkend, verreikend ook.

Dit zou eveneens nog kunnen:

"Hij bedoelt twee vliegen, één klap.
Maar Koerden denken groter."

De punt achter "klap" versterkt de gezochte symmetrie met de voorgaande regel, nl. door dat ook in de interpunctie te laten zien. En een eindezinpunt maakt die dichtregel stelliger. Goed passend bij die Koerd (denk ik), zie daarom vooral even de slotregel, beginnend met kapitaal.

Burns

Geweldige toelichting, Thies. Meestal boeit het me geen zier hoe iemand 'tot een gedicht komt'. Sterker nog, liever niet. Het verhaal erachter is niet zelden een desillusie, mijns subjectiefsgewijs geziene inziens. Maar dit is echt leuk leesvoer.

Briljante oplossing ook, van je Koerd, 'systeem'.

En de twee laatste strofen van Rook vind ik prachtig.

Josse Kok

Ik dacht al, ik heb eerder iets gelezen over een Koerd. En niet in de krant.

Maria Timiaan

Erg fijn, ook met uitleg. Dank!

Enno Paulusma

Een prachtig gedicht over een man met gevoel.
Overigens geldt dat ook voor Rook.
Ik heb van beide genoten.

Stam

At hij in de turingversie geen tomaten met eieren, in plaats van rijst, lamsvlees en bonen?

Willem Thies

Ah, dus toch een Stam, naast ene Tak, en boven op Wortel.

Klopt, toen at hij brood, met tomaten en gekookte eieren. Ik heb het veranderd in een meer Koerdische 'dish', op instigatie van ene Martijn Benders. Hij vond het ongeloofwaardig dat een Koerd brood, met tomaten en gekookte eieren zou eten. Toch was het zo, althans: de 'oer-Koerd' at dit vaak: opbakbroodjes met tomaten en gekookte eieren. Ook at hij, zéér vaak, rijst met kip - in dat geval met Turks brood, 'on the side'. En regelmatig schaaps- of lamsvlees.

Om evenwel iedere *schijn* van ongeloofwaardigheid weg te nemen, heb ik het veranderd in een 'plausibele' Koerdische maaltijd. Ik wilde nl. niet dat het zou afleiden van de rest van het gedicht, dat de lezer erover zóu kunnen struikelen. Het ging mij om de dagelijkse routine van de Koerd, die af en toe doorbroken wordt, om zijn rituelen en gewoonten, en het sporadisch uit dit patroon treden door 'een avond door te halen', overgeleverd aan zijn pijnlijke herinneringen, gehuld in een hasjwolk. Het ging mij erom dat hij nagenoeg elke dag hetzelfde eet, op hetzelfde tijdstip - 'zo ziet de dag eruit van "de Koerd"'.

Enfin, kortom, je hebt gelijk... Stam.

leo hermens

Het is interessant dat in een gedicht de geloofwaardigheid een rol speelt. Ik had die Koerd toch een ander maal gegund dan zijn "stamppot".

Arjan Keene

Zo zie je maar, niet teveel naar Benders luisteren. Daar had Nasr ook al last van tijdens de Turing-avond, overigens zonder dat hij dat wist.
Op mijn studentenverdiepeing woonde een kolossale Turk, die bakken met geld bijverdiende door in rechtszalen te tolken voor landgenoten. Hij had zo'n oude DS snoek, soms reden we naar Scheveningen omdat hij plotseling trek had in een broodje haring.

Willem Thies

@ Leo en Arjan: ik had zelf ook mijn twijfels, bij 'brood, tomaten en gekookte eieren', al vond ik de klanken goed; met name omdat het meer een middag- dan een avondmaal lijkt. Mijn punt is niet zozeer dat het niet *mogelijk* zou zijn, of zelfs geloofwaardig, dat een Koerd (of wie dan ook) dit - vrijwel dagelijks - zou eten. Maar het gaat er niet om wat de 'historische' Koerd *in werkelijkheid* vaak at, en evenmin gaat het erom dat 'jouw' Turk, Arjan, geregeld een broodje haring at, en in een snoek, eend of kever reed.

Het gaat erom dat je door als zijn (schier)dagelijkse kost een aparte voedselcombinatie neemt, er onnodig de nadruk op komt te liggen, je blijft eraan haken/hangen, het leidt af.

Of je nu neemt:

In de avond veegt hij het smeer
af aan zijn hemd. Eet Struikblikken
van de Aldi.

Eet Pekingeend en Babi Pangang.

Eet croissants met jam, een bagel
en een baguette met brie.

Eet fish & chips, met een Guiness
ernaast.

Eet paella met een groene salade.

Eet zesgranenbrood met oude kaas.

Eet noedelsoep met gepelde garnalen.

Eet zuurkool uit het vat.

Het kan allemaal, en het kan best dat die en die Koerd, of die en die Turk, *werkelijk* altijd bovenstaande at, het is allemaal mogelijk, maar het is geen 'microhistorische beschrijving', het is een gedicht - het gaat er niet om de historische werkelijkheid weer te geven, al is er sprake van een gelijkenis van de Koerd uit het gedicht met een werkelijk bestaande Koerd.

Nogmaals: ik wilde niet dat de maaltijd van de Koerd (vanwege zijn vreemdheid bijvoorbeeld, stel hij zou altijd roti eten, of loempia's, wat in principe 'zou kunnen' natuurlijk) zou afleiden van de rest van het gedicht, dat dit te veel nadruk zou krijgen. Of, zoals ik het net al zei:

' Ik wilde nl. niet dat het zou afleiden van de rest van het gedicht, dat de lezer erover zóu kunnen struikelen. Het ging mij om de dagelijkse routine van de Koerd, die af en toe doorbroken wordt, om zijn rituelen en gewoonten, en het sporadisch uit dit patroon treden door 'een avond door te halen', overgeleverd aan zijn pijnlijke herinneringen, gehuld in een hasjwolk. Het ging mij erom dat hij nagenoeg elke dag hetzelfde eet, op hetzelfde tijdstip - 'zo ziet de dag eruit van "de Koerd"'.'

Nu, dat is bij dezen grandioos mislukt. De dagelijkse maaltijd van de Koerd heeft nu juist buitensporig veel aandacht & nadruk gekregen. Ik had eigenlijk niet moeten reageren. Deze overwegingen voor mezelf moeten houden. Dank, Stam! (Leo, Arjan)

Bertus Pieters

@Willem:

In de avond veegt hij het smeer
af aan zijn hemd. Eet Struikblikken
van de Aldi.

Eet Pekingeend en Babi Pangang.

Eet croissants met jam, een bagel
en een baguette met brie.

Eet fish & chips, met een Guiness
ernaast.

Eet paella met een groene salade.

Eet zesgranenbrood met oude kaas.

Eet noedelsoep met gepelde garnalen.

Eet zuurkool uit het vat.

Dit gedicht kun je inderdaad met een gerust hart Utopia noemen.

Zonder gekheid, complimenten voor 'Utopia'. Wist niet zeker of ik het ook zonder sentiment (gezien mijn eertijdse carrière in de mensenrechten) een sterk gedicht zou vinden. Maar 'Rook' lezende, blijft 'Utopia' mijn voorkeur houden.

Controleer uw reactie

Voorbeeld van uw reactie

Dit is slechts een voorbeeld. Uw reactie is nog niet ingediend.

Bezig...
Uw reactie kon niet worden ingediend. Fout type:
Uw reactie werd gepubliceerd. Nog een reactie achterlaten

De letters en cijfers die u invulde kwamen niet overeen met de afbeelding. Probeer opnieuw.

Als laatste stap voor uw reactie wordt gepubliceerd, gelieve de letters en cijfers in te vullen die die u ziet in de afbeelding hieronder. Dit voorkomt dat automatische programma's reacties achterlaten.

Problemen met het lezen van deze afbeelding? Alternatief bekijken.

Bezig...

Laat een reactie achter

Uitgeverij De Contrabas
Das Haus am Salzhof. Pension in Brandenburg a/d Havel, dichtbij Berlijn. Vanaf 10 augustus 2013.

Cookies

De Contrabas maakt gebruik van cookies. Voor meer informatie Zie hier
.

augustus 2014

ma di wo do vr za zo
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Colofon

Redactie: Chrétien Breukers. Reacties onder eigen naam of dichters- pseudoniem zijn zeer welkom. Anonieme of niet ter zake doende reacties worden verwijderd.

Pageviews


Sinds 21 augustus 2005

Categorieën