Twitter

Facebook

Uitgeverij De Contrabas
Man zoekt bal van Sander de Vaan -- de voetbalbundel voor dit WK

Elders

Reacties

Feed U kunt deze conversatie volgen door in te schrijven op de reactiefeed van dit bericht.

Chrétien Breukers

Van Gogh, díé had een psychose.

Inge Boulonois

Zeer waarschijnlijk in combinatie met epilepsie, kortom in Freudiaanse optiek een uitstekende voedingsbodem voor het kunstenaarschap!

Hans Smit

Zaaizak. Je moet maar durven...

Johan Ter Horst-Altink

Het zwerk aanstrijken, dat moet wel "stug buffelend". Zeker als je de piano met al die toetsen nog moet ophangen.

Het is wel leuk, om de "methode-Inge" te volgen bij een gedicht van Inge zelf.

RHCdG

Doet nogal denken aan deze klassieker van Willem Hussem:

Zet het blauw
van de zee
tegen het
blauw van de
hemel veeg
er het wit
van een zeil
in en de
wind steekt op

Harry J.M. Kleinhoven

Een voorbeeld van zgn. 'ekfrastische poëzie' (gedichten die geïnspireerd zijn door schilderijen of beelden), een stijl waar deze auteur zich graag van bedient. Qua gedicht: aardige aanloop en middenstuk, zwak en erg voorspelbaar einde; daar had ik graag een werkelijk verrassend beeld gelezen. (Spatie tussen "Arles" en "1881"?)

Harry J.M. Kleinhoven

Correctie: "1888".

Koenraad Goudeseune

Ik vind het einde (al duizenden weken) nu net het sterkst. Wat me niet erg gelukkig lijkt: met de nodige schwung eggen. Dat maakt van een boer als het ware een balletdanser en dat is zo ongeveer het laatste waarmee je een boer associeert, vooral met betrekking op de wijze waarop die door den Vincent wordt afgebeeld. En enkele regels verder: priegelen. Dat doet Van Goghs kunde naar mijn gevoel oneer aan.

Harry J.M. Kleinhoven

@ Koenraad. Mee eens, ook ik voelde iets denigrerends in enkele passages in het gedicht.

Wat het einde betreft vind ik dat de auteur een mooie kans heeft laten liggen, nl. hoe het zou lezen bij gerichter gebruik van enjambement, zó:

"zo laat het schilderij
al duizenden weken
horen hoe het zaad –"

Dus: het woord "weken" in twee betekenissen, nl. die als zn. en die als ww.; en een ellips als afsluiter (weglating van het ál te voor de hand liggende woord "ontkiemt").

Harry J.M. Kleinhoven

Open deur: "Zoals Van Gogh met verf op doek" - ja, wat deed hij anders, nietwaar? :-/ Dat "met verf op doek" is n.m.m. volkomen overbodig.

Overigens zijn er minstens vier schilderijen van zijn hand met dezelfde titel 'De Zaaier' en van hetzelfde jaar, 1888, en van dezelfde omgeving, Arles. In slechts één ervan is de zon overweldigend helgeel aanwezig, is helder van kleurtoon, is zeer gedetailleerd opgezet, en bevat geen scheefstaande boom; de andere drie zijn stukken donkerder van kleurtoon, zijn grover van opzet, en hebben een scheefstaande boom op de voorgrond. Wellicht heeft de auteur dit gedicht geschreven op een amalgaam van indrukken van die vier afzonderlijke schilderijen?

Inge Boulonois

Alvast dank voor de reacties!
Ik laat ze "kiemen"
Als "Kiemtijd" niet meer bovenaan staat,
reageer ik er graag op.

Inge Boulonois

Zou de webmaster een spatie kunnen invoegen tussen plaats en tijd?
Bij voorbaat dank :-)

Theresia Saers

Het 'horen' van het ontkiemen van het zaad. Ik vind het woord verrassend, omdat het aan het eind van het gedicht het luisterende hart van de beschouwer binnen boord haalt.

Joop Leibbrand

Hier wordt mooi zichtbaar gemaakt dat dichten handwerk is: een aanzet die nooit af is.

Hans Smit

In dit geval is dat te hopen, ja.

Harry J.M. Kleinhoven

@ Theresia. Mee eens, alleen dan wel erg jammer dat het zo opzichtig wordt ingevuld door de auteur, vermoedelijk zonder opzet. "zaad ontkiemt" - ja, wat doet het anders, nietwaar? Ook hier vind ik de bepaling "ontkiemt" overbodig.

In zijn algemeenheid wil ik eigenlijk zeggen dat poëtisch taalgebruik sec een gedicht nog niet meteen ook tot een geslaagd poëem maakt. Daar horen ook bepaalde dichttechnieken bij, zoals het enjambement of de ellips, m.a.w. technieken die aan de afzonderlijke regels een extra betekenislaag toevoegen. Dát is de noodzakelijkheid die een gedicht verheffen kan tot poëzie. Ik heb al aangegeven dat de auteur meerdere kansen daarop heeft laten liggen.

Dit gedicht maakt geen gebruik van enige dichttechniek, anders dan een an sich redelijk smakelijk stuk kunstboektekst (zet de dichttekst achter elkaar en je ziet meteen wat ik bedoel) opdelen in leesbare dichtregels. Dat maakt het dichtproza, nog niet per se poëzie.

Inge Boulonois

Bij het gedicht heb ik me laten inspireren door deze zaaier
http://www.vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=4500&collection=1294&lang=en

D.A. Hoover

"Zoals Van Gogh met verf op doek
in zeg een week een akker opzette"

Ik lees voortdurend: 'ik zeg een week'
't Zou dan best spannend kunnen worden. (Dit is niet ironisch bedoeld.)

"toen een boom scheef neerpootte (...)
vervolgens diens strooiende hand"

Alsof schilderen van objecten een voor een plaatsvindt en niet in gedeelten. Dit vind ik miskennen van het proces. Bovendien heeft 'neerpoten' de betekenis van lukraak.

Het hele gedicht gaat ( m.i. ten onrechte) over het schilderen en niet over het schilderij. De titel is dan ook misplaatst.

Hans Smit

Jongens, kom op. Dit gedicht is om te janken.


'Zoals Van Gogh met verf op doek
in zeg een week een akker opzette'

Inderdaad, hij verfde bijvoorbeeld niet met poep of karnemelk.
'zeg een week', oei, wat lelijk. En stond de dichter er soms bij, dat ze precies weet hoe lang de brave man erover deed?

en met de nodige schwung egde,

'schwung' háákt hier domweg aan je ogen. 'opzette' en 'egde' onder elkaar vormen erg ongelukkig klinkerrijm, evenals

'stug buffelend' het zwerk aanstreek,

'het zwerk aanstrijken'. Ga J.C. Bloem opgraven. Om het niet te lang te maken zappen we even door naar het einde:

'... zo laat het schilderij
al duizenden weken horen
hoe het zaad ontkiemt –'

en een schilderij laat je alleen iets HOREN als je te veel absint op hebt.

Johan Ter Horst-Altink

Smit heeft gelijk; ik zou er nog aan willen toevoegen: zo lelijk, die obsessie met "zaad", die veel christelijk bedoelde poëzie ontsiert.

Paul van de Wiel

Zoals muziek beelden kan oproepen kan een beeld voor sommigen misschien ook geluiden oproepen. Maar dan niet bij het kiemen, dat zie je helemaal niet, wel het ritselend geluid door het strooien. Het ging bij van Gogh natuurlijk niet om de geluiden maar om de GEVOELENS die zijn beelden oproepen. Het was een expressionist!
Paul

RHCdG

Het gaat er niet zozeer om wát wordt opgeroepen, maar dát er wordt opgeroepen. Voor een synesthesist (iemand die kleuren ziet bij geluid, enz.) is de vraag naar het object in elk geval geen probleem; de werkelijkheid is voor zo iemand al een eenheid en valt niet in categorieën en bijbehorende faculteiten uiteen.
In elk geval citeerde ik daarom het gedicht van Hussem, een dichter-schilder (meer een schilder weliswaar), waarin de wind opsteekt.

Het gedicht rammelt wel flink hier en daar, daar heeft Hans Smit gelijk in. Ook al die z-assonanties hoeven voor mij niet zo, die lijken echt een beetje aan het gedicht opgelegd. Maar 'het zwerk aanstrijken' vind ik wel mooi (de verwijzing naar Bloem snap ik niet).

Het gedicht zelf is een lang uitgesponnen vergelijking van één week waarin een beeld wordt vereeuwigd, met de duizenden weken die die vereeuwiging nu al duurt. Dat is wel een raar idee: niet de door Van Gogh in de werkelijkheid waargenomen voorstelling, maar zijn schilderij ervan is het 'zaad dat ontkiemt'. De kunst prevaleert dus boven de natuur, en dat lijkt me terecht. Maar dan: waarin ontkiemt het zaad? Antwoord: in de duurzaamheid van die duizenden weken. Maar dat is geen ontkiemen; dat is verstening, fossielwording, het 'niets, dat gebeurt' (Mulisch). Kun je dat horen? Interessante vraag.

Als ik er van mijn kant nog eens wat psychoanalyse tegenaan mag gooien, dan zou ik zeggen dat de dichter in blijde verwachting is, niet van een kind, maar van een mannelijk beginsel dat kennelijk wat op zich laat wachten.

herman rohaert

dag Inge

ik vind het gedicht stilistisch interessant, ik heb de indruk dat je met woorden probeert de impressionistische borstelstrepen/vegen na te bootsen, wel storen mij hierbij persoonlijk de werkwoorden buffelen, priegelen en het woord 'schwung', geen van hen zou ik met van gogh associëren, ik vind ze niet passen bij zo'n stug kunstenaar ...
ook vind ik de het volledige gedicht overspannende vgl : zoals ... zo niet zo erg origineel, die vgl is, vind ik, al kapotgebruikt;

Inge Boulonois

Na zoveel reacties (wow!) wordt het tijd om erop in te gaan.
Eens ben ik het met Koenraad Goudeseune dat “met de nodige schwung eggen” niet zo'n gelukkige keuze is.
“Priegelen” slaat op het fijne werk van het schilderen van zoiets kleins als een hand op dit formaat en ja, dat heeft ook een ietwat negatieve connotatie.
Dat geldt ook voor het woord “neerpootte” hetgeen D.A. Hoover opmerkte. De oorspronkelijke titel van het gedicht viel eerst samen met die van het kunstwerk. Dat draai ik terug; ook daarin heeft D.A. Hoover gelijk.
Het is een olieverfschilderij. Kunstenaars hebben verschillende werkstrategieën. Sommigen werken eerst een deelvoorstelling helemaal uit; het schilderij vordert dan deel voor deel. Anderen daarentegen werken globaal waarbij in het begin al te zien is hoe de voorstelling wordt, in grote lijnen althans. Van Gogh maakte meestal voorstudies. Nog los van hoe hij werkte ken ik geen kunstenaars die hun penseel na één streek geel in terpentine reinigen om twee streken blauw te kwasten en dan weer uitwassen etc. om zo hun schilderij af te maken.
Harry Kleinhoven denkt dat de enjambementen in de laatste regel beter anders kunnen. “Al duizenden weken” op een afzonderlijke regel staat mij aan, maar als “ontkiemen “ weggelaten wordt, kan de lezer ook “vallen” invullen en daar gaat het gedicht heel nadrukkelijk niet over.
“Zoals Van Gogh met verf op doek” is niet zo vanzelfsprekend. Hij tekende en doezelde ook met potlood, pen, krijt en houtskool op (verschillende) papier(soorten), ook zaaiers trouwens.
“Zeg een week” klinkt inderdaad niet fraai; echter de betekenis van “zeg” is hier “laten we zeggen”, “laten we aannemen ” en dus niet “precies”.
Hans Smit vindt bepaalde uitdrukkingen ten hemel schreiend. “Stug buffelend”, nee fraai klinkt het niet,dat ben ik met hem eens, maar het verwoordt wel het geploeter dat vaak het schilderen vergezelt - en vooral bij deze arbeidsintensieve schildertrant. “Aanstrijken” is voor mij een normale schilderterm maar wellicht ook niet dichterlijk genoeg. Toch nuttig, dergelijke opmerkingen. In ieder geval ga ik mij over een aantal woorden bezinnen.
Natuurlijk zou je dit gedicht vanuit een christelijke optiek kunnen interpreteren, dat is een mogelijke invalshoek, maar m.i. zeer vergezocht. Dan kan je in elk gedicht wel christelijke bedoelingen aanwijzen als het gaat over zaken als: woord, wolk, boom, vader, zoon, licht, ster, water, weg, wolk, vuur en zo voorts. Trouwens: zijn er niet prachtige christelijke gedichten geschreven? Van Gogh bewonderde de boerenbevolking en hun eenvoudige landelijke leven, zo dicht bij de natuur.
Absint is nodig, aldus Hans Smit, voor een schilderij iets laat “horen”. Dit berust uiteraard op licentia vatum, ergo dichterlijke vrijheid. Het is een poging om stilte betekenis te geven. Verreweg de mooiste zin in dit opzicht vind ik van Julien Holtrigter die een gedicht eens beëindigde met “de stilte luistert”. Schitterend!
Tot slot: ik heb geen obsessie met zaad. Ik hou gewoon erg van kunst. En, Paul van Wiel, Van Gogh was een postimpressionist.

Mijn dank is groot, heren (ja, inderdaad alleen maar…)!

P.S. Ik zie net dat er nog twee berichten zijn geplaatst. Daar reageer ik eventueel later op.

Inge Boulonois

Och, heb ik een vrouw over het hoofd gezien. Neem me niet kwalijk, Theresia. En D.A. Hoover zou natuurlijk ook een vrouw kunnen zijn.

Herman merkt terecht op dat de homerische vergelijking al uitgekauwd is. (Niet door mij, trouwens.) Het is moeilijk om als dichter nog enigszins origineel te zijn.

Mooi dat Rutger het bekende gedicht van Willem Hussem citeert. Zeer interessant vind ik wat hij in de derde alinea te berde brengt want daar raakt hij aan een van de intenties van het gedicht.
Ik doel dan niet op de prevalentie van kunst t.o.v. natuur – wat mij betreft: natura artis magistra en tegelijkertijd ars longa, vita brevis – maar de vraag waarin het zaad ontkiemt. (Met de psychoanalytische duiding in de laatste alinea kan ik niets.)

Je moet een gedicht niet uitleggen maar lezen. Toch zal ik mijn gedachtegang proberen te verhelderen. Verf zal zeldzaam langzaam tot niets oplossen; als reproductie is het schilderij een aanzienlijk langer leven beschoren. Maar het affe schilderij hangt aan de wand, wordt bekeken en gezien. En daar, bij de toeschouwer, kan het ontkiemen. In het brein, de psyche, het gevoel. Tot herkenning, ontroering, tot een inzicht zelfs.

De schilder zaait met verf en wat de oogst is, hangt af van de “grond” van de waarnemer. Daar ontkiemt het zaad wel of niet. Het schilderij blijft ondertussen stil. Al duizenden weken.
“De zaaier” leende zich bij uitstek om die gedachte uit te werken.

Elly Woltjes

Net zoals het schilderij kan ontkiemen bij de toeschouwer kan ook jouw gedicht bij de lezer ontkiemen.Je schrijft: het schilderij blijft ondertussen stil, maar jij hebt het schilderij weer eigentijds laten spreken door jouw gedicht. Ik vind het een inspirerend gedicht en zeker na heropening van het Groninger Museum vandaag bijgewoond te hebben is dit een mooie afsluiting van een kunstdag. Je moet echt eens gaan kijken hier Inge, je zult veel inspiratie opdoen!

Harry J.M. Kleinhoven

@ Inge. Met interesse uw weloverwogen antwoorden tot me genomen. U schrijft: "Je moet een gedicht niet uitleggen maar lezen." Zo is dat. Desalniettemin, met de uitgebreide uitleg erbij is toch iets meer duidelijk geworden van de bedoelde intentie, van een op zich best wel edele gedachte. Hier zit ook een beetje het probleem. Het is niet de intentie die een goed gedicht maakt, het is de taal. Een dichttekst moet voor zichzelf kunnen spreken. Het is als met (het vertellen van) een goeie mop. Het komt daar zeer secuur aan op: juiste woordkeuze, juiste spanningsopbouw, juiste timing, juiste pointe. Kloppen al deze elementen, dan meestal slaagt een mop en ontvangt deze een daverende receptie. Het is universeel. En precies dat is zo ontzettend lastig soms om in dichtwerk als dichter te doen lukken: de universele verwoording.

En nu. Wat gaat u met al de aangedragen commentaren doen? Het gedicht herzien, en zo ja, het resultaat daarvan alhier tonen? Ik zou het alleszins zeer de moeite waard vinden.

Inge Boulonois

Elly: mooi die analogie van schilderij en gedicht, van toeschouwer en lezer. Merci!

Heer Harry: het gedicht ga ik inderdaad a.d.h.v. het commentaar herzien; eerst nog een paar dagen laten bezinken. Er zitten nuttige adviezen onder! Ik denk niet dat dit weblog opgezet is om herzieningen ook te publiceren. Maar ik zou het desgewenst op mijn site kunnen zetten... Dank, voor uw reacties!

Paul van de Wiel

Dank aan Inge Boulonois voor haar uitgebreide uitleg en motivering. Op deze site doen veel dichters er hautain het zwijgen toe onder het motto: een gedicht spreekt voor zichzelf, m.a.w. zoek het zelf maar uit.
Paul

Bertus Pieters

@Paul,
Daar is niets hautains aan. Het is gewoon precair voor een kunstenaar zich te mengen in een discussie over het eigen werk. Het is mooi of minder mooi te zien wat een ander eruit haalt, maar als je het de wereld in stuurt, moet het min of meer op zich zelf kunnen staan. Bovendien kan je mening over je eigen werk leiden tot blikvernauwing. En dat wil je je eigen werk noch je publiek aan doen.

Controleer uw reactie

Voorbeeld van uw reactie

Dit is slechts een voorbeeld. Uw reactie is nog niet ingediend.

Bezig...
Uw reactie kon niet worden ingediend. Fout type:
Uw reactie werd gepubliceerd. Nog een reactie achterlaten

De letters en cijfers die u invulde kwamen niet overeen met de afbeelding. Probeer opnieuw.

Als laatste stap voor uw reactie wordt gepubliceerd, gelieve de letters en cijfers in te vullen die die u ziet in de afbeelding hieronder. Dit voorkomt dat automatische programma's reacties achterlaten.

Problemen met het lezen van deze afbeelding? Alternatief bekijken.

Bezig...

Laat een reactie achter

Uitgeverij De Contrabas
Das Haus am Salzhof. Pension in Brandenburg a/d Havel, dichtbij Berlijn. Vanaf 10 augustus 2013.

Cookies

De Contrabas maakt gebruik van cookies. Voor meer informatie Zie hier
.

oktober 2014

ma di wo do vr za zo
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Colofon

Redactie: Chrétien Breukers. Reacties onder eigen naam of dichters- pseudoniem zijn zeer welkom. Anonieme of niet ter zake doende reacties worden verwijderd.

Pageviews


Sinds 21 augustus 2005

Categorieën