Het eerste gedicht (37): Meindert Talma

Vandaag in deze reeks, inmiddels al bijna 40 afleveringen groot, of klein, dat is maar net hoe je het bekijkt, het eerste gedicht uit de debuutbundel van romancier en muzikant Meindert Talma, die Laat het orgel jammeren heet. "Kleurrijke randfiguren uit stad en dorp, pijnlijk persoonlijke ontboezemingen, muziekavonturen en voetballers met baarden en snorren zijn de onderwerpen in deze bundel." - De flaptekst belóóft wat. 

Avontuur in Groningen

Ik wil eens in Groningen kijken
of ik er misschien ook een mooi
avontuur kan beleven
had hij de vorige dag tegen zijn moeder gezegd.
Die had geen bezwaar gemaakt.
Je moest er tegenwoordig
uit halen wat er uit te halen viel.
Haar zoon moest zijn avontuur
daar in de grote stad morgen
maar eens ten volle aangaan.
Dat leek haar helemaal
niet zo'n verkeerd idee.

Het eerste gedicht (36): Jules Deelder

Vandaag het eerste gedicht uit een nieuwe bundel van een "performer": Jules Deelder. De auteur is inmiddels een Bekende Nederlander, met een eigen dichtimperium, optredens her en der, een enkele reclamefilm zo nu en dan, et cetera. Deelder is bovendien een sterk merk: de snel pratende, zeer geestige man in strak pak. Het eerste gedicht uit zijn nieuwe bundel Ruisch heet 'Alfabetisch':

Alfabetisch gezien
staat alles voor niets
Adam voor Eva en
auto voor fiets

Hel komt voor hemel
Duivel voor god
Haat staat voor liefde
Sleutel voor slot

Dood komt voor leven
Donker voor licht
Zes staat voor zeven
Maan komt voor zon

Dicht staat voor open
Ledig voor vol
Beneden voor boven
en tegen voor voor

Het eerste gedicht (35): Bart Stouten

Vandaag aandacht voor het eerste gedicht uit de nieuwe bundel van Bart Stouten: Tussen dood en herleven. Het eerste gedicht opent de cyclus 'Uurboek', waarin de dichter voor elk uur van de dag een gedicht opneemt, beginnend op de zaterdagavond om 19:00 uur; het laatste gedicht valt op zondag 18:00 uur. Alle gedichten zijn even lang, 12 verzen, je zou bijna gaan vermoeden dat dit met de tijd van uitstaan heeft. Stouten is overigens de eerste dichter die voor de tweede keer aan bod komt in deze reeks. Eerder behandelde ik het eerste gedicht uit Een boek van tijd. 
 

19.00u BAD

Mijn olifantengeheugen? Een badtobbe
met lauw water en eendje. Er drijft
goedkope afleiding mee tot ik de info
liever kwijt ben. Dan is het verstillen
zonder bodemvrijheid voor een verleden
dat onhoudbaar is. Het enige wat mij,
naakte God, na al die jaren nog ontbreekt,
is een trouw publiek. Draai mijn mengkraan
open van droom en fantasie -- niemand kijkt.
Water loopt weg. Schuim implodeert. Droog me
met een handdoek van schone schaamte.
Zal ik kwakend pronken in een holle kamer?

Het eerste gedicht (34): Geert van Istendael

Omdat er vandaag statenverkiezingen worden gehouden (waarom, en oh, waarom?), én omdat een van de twistpunten tussen de lijsttrekkers de sociale zekerheid is, vandaag een uitgestelde (en volledig door de bundeltitel bepaalde) editie van deze rubriek, waarin ik het eerste gedicht uit Geert van Istendaels bundel Sociale zekerheid en andere gedichten ga lezen. Van Istendael leverde gisteren trouwens al een ferme bijdrage aan het België-debat, dat duurt en duurt, maar ons steeds weer boeit. Het vers in kwestie:

Ladder

Hij weet hoe kruinen waggelen en zuchten,
hij brengt de ogen tot hoog overzicht,
hij brengt het hoofd tot in de wolkenluchten,
hij brengt de oren tot het vogelnest,
hij brengt de tanden tot het vlees van vruchten.

Zijn eisen zijn eenvoudig. Stap voor stap
zal hij zich geven. Wie niet horen wil,
die trapt hij van zich af. De stilte na de gil.

Het eerste gedicht (33): Lieke Marsman

Vandaag in deze rubriek het eerste gedicht uit de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud van Lieke Marsman. Marsman publiceerde eerder in een aantal tijdschriften en op websites en verscheen als een komeet aan de literaire hemel. Enthousiaste reacties waren haar deel. Zelfs Arjan Peeters, die om het jaar een dichteres wil ontdekken, deed een duit in het zakje: "Ze kan het, geen misverstand daarover." Het eerste gedicht van Marsman gaat zo:

Vasthoudendheid

Er bestaan vele redenen waardoor je niet stil
kunt blijven liggen, 's nachts. Als je steeds
moet hoesten, bijvoorbeeld, zal je lichaam
op en neer schokken alsof je op een rijkoets ligt en
als je erg ziek bent, een lijkwagen. Of het is zo
dat je niet weet waar je moet kijken, omdat alles
voor je ogen rood is. Je ogen zijn zo rood, omdat
iemand heeft gezegd dat je ogen zo blauw zijn en
dat heeft je geraakt. Het fijne aan geraakt worden
is dat het niet lang hoeft te duren om lang
te blijven duren en het vreemde aan geraakt zijn
is dat het nagalmt en nastampt en toch ben je
er stil van. Het mooie aan het woord stil is dat het
iets zegt over geluid en beweging en het bijzondere
aan geluid is dat het bestaat uit beweging. Het fijne
aan beweging is dat het zo ingetogen is, je kunt
heel zacht je huid laten voelen dat iemand anders
je huid voelt. Tegelijkertijd is het fijne aan beweging
juist dat het uitbundig is, je kunt heel hardnekkig
een dansend monster in je voeten hebben zitten, dat
je hakken de hele avond de grond in wil stampen.
Maar het vreemde aan een hele avond is dat je soms
niet weet welke vorm van beweging je het liefst
lang laat duren. Gelukkig is het goede aan iets lang
laten duren dat alles op den duur weer terug stil valt.
En wat ik het allermooiste aan het woord stil vind,
is dat je er in het Engels een l aan kunt plakken,
waardoor we elkaar kunnen vragen, waarom we
nog steeds niet gaan slapen.

Het eerste gedicht (32): Esther Jansma

Esther Jansma debuteerde in 1988 en is daarmee, ondanks haar leeftijd, al een echte veteraan in de Nederlandse poëzie. In mijn perceptie is zij "er altijd al geweest", wat natuurlijk niet echt klopt, maar toch wel, enigszins: zij is er al bijna mijn hele lezende leven lang en maakt daarmee deel uit van mijn persoonlijke beeld van de Nederlandstalige poëzie. Het zal je maar overkomen. Enfin. Eind vorig jaar verscheen haar bundel Eerst, en het eerste gedicht hieruit gaat zo:

Het huis bleek stenen

Het huis bleek stenen om een weke
door gewenning vreselijk vergeten

binnenkant waar wij dacht ik altijd
zojuist uit ons werk waren verschenen

of uit iets donzigs waren opgestaan
tussen stralende ramen terwijl de muren

blind waren de gangen talloos
het zwart steeds dieper in de voegen

van de gevel waarachter wij alsof het
nu was leefden alsof dit ons leven was.

Ik weet nog waar ik was toen het begon.

Het eerste gedicht (31): Bianca Boer

Vandaag in deze rubriek aflevering 31, die eigenlijk 30 is. Want één aflevering was fake. Het gaat hier over het eerste gedicht uit de bundel Vliegen en andere vogels van Bianca Boer. Deze schrijfster publiceerde eerder een verhalenbundel (Troost en de geur van koffie) en een paar bundels in eigen beheer. Vliegen en andere vogels is haar officiële poëziedebuut.

Zaterdags

toen ik mijn gordijn openschoof stond er een treintje
op het nooit gebruikte spoor voor mijn huis

die dag liepen in de straat alleen mensen die een zwarte jas droegen
er was een hek waarlangs postbodes in en uit zwermden
auto’s waren antracietkleurig en alle huizen te koop

die dag lukte het weer niet om met verkleinwoorden de wereld te dwingen
ook al stond voor mijn raam het treintje met de ronde koplampjes
en had iemand de hele winter in vierentwintig uur gestopt

dat is de man die zichzelf speelt conducteur en machinist is
door een koud fluitje gilt en met een spiegelei zwaait de deuren sluit

Het eerste gedicht (30): Toon Tellegen

De jury van de VSB Poëzieprijs, die naast voorzitter Maaike Meijer en dichter Wim Brands bestond uit drie academische lichtgewichten (Tom Sintobin, Johan Sonnenschein en Cin Windey) heeft de prijs in 2011 toegekend aan Armando. Terecht, ook al bevatte het juryrapport natuurlijk weer gezwets van het genre: "Zijn werk is somber en indrukwekkend. Zijn beelden roepen afgronden op, waarin hij ons dwingt te kijken."

De jury-laudatio eindigt zo: "Ja. Armando, zo meent deze jury daarom eenstemmig, brengt met grote consequentie een onverteerbare boodschap. Dat maakt zijn bundel Gedichten 2009 monumentaal, verpletterend, onontkoombaar en noodzakelijk. Prediker-achtig, Celan-achtig, Bachmann-achtig maar niet cynisch, vertegenwoordigt Armando een radicaal vreemde stem. Hij schrijft tragedies zonder catharsis. Hij schrijft de mythologie van de twintigste eeuw."

Deze conclusie bereikt de jury onder meer via deze omweg: "De Tweede Wereldoorlog ligt als een duistere afgrond in het midden van de twintigste eeuw. Mochten wij denken dat dit de laatste oorlog was, dan helpt Armando ons uit de droom. 'Der Krieg wird nicht mehr erklärt sondern fortgesetzt. / Das Unerhörte is alltäglich geworden', om met Ingeborg Bachmann te spreken. Armando is vaak cryptisch omdat hij iets wil zeggen wat bijna niet te zeggen valt. Wat hij steeds weer uitdrukt is dat de wreedheid, de destructiviteit van de mensen jegens zichzelf en elkaar nog steeds overal loert, gluurt, voortwoekert. Hij vergroot dat uit tot kosmische proporties. Hij benoemt het gevaar nooit concreet, maar betrekt ons in een haast paranoïde universum waarin de aanval weer aansluipt."

Even los van de aansluipende aanval (wat is dat?), deed dit Jurylands mij meteen denken aan een andere bundel, Stof dat als een meisje van Toon Tellegen, een bundel die niet meedong naar de prijs, omdat Tellegen niet gediend is van onderlinge competitie, maar die toch dicht in de buurt van Gedichten 2009 had kunnen komen.

Het eerste gedicht (29): Harry Vaandrager

Harry Vaandrager debuteerde in 1978 met Langs toendra's, een boek dat jarenlang niet weg was te branden uit de bak met "restanten, 1 gulden". Daarna werd het stil rond de auteur, een stilte die dit jaar werd doorbroken met de bundel Wat telt is van niets gemaakt. Volgens de flaptekst hebben we hier te maken met een tamelijk turbulent boek: "[In deze bundel] druipen klodders rouw op witte tegels, bevredigt de Maas zich aan kaden, eet een beul zijn biefstuk doorbakken, snolt en lilt het ondanks, wil een mes hart zijn, en verzuipen geblufte woorden." Dichter zijn, dat kan voor sommige mensen alleen als je de binnenkant kent van het gezegde "hoeren, snoeren en taxirijden", een gezegde dat mij overigens ooit is onthuld door Fred Papenhove, want ík kende het niet. Maar dit terzijde.

Het eerste gedicht in de bundel heet 'Meisjes'. Daar zul je het meteen al hebben:

Een meisje rooft de dood
droogt hem in Sprookjes van Grimm
voor 'n nog onbekend poesiealbum.

Een ander kaapt
het woord 'geheimnis'
dat ik niet missen kan.

De jongste pikt een lipstick
schrijft op spiegels
wat ik vergeten wil.

Draaiend in hun hoepels
buiten bereik van smaal
vinden ze lyriek maar leip.

De loeders bouwen
een zeppelin van wind
en verwaaien.

Het eerste gedicht (28): Johanna Geels

Vandaag in deze rubriek het eerste gedicht uit de bundel Detox van Johanna Geels. Ze debuteerde in 2008 met Tuig, genomineerd voor de Buddingh'-prijs ("gedreven, expressieve poëzie"). De uitgever merkt over Detox op: "Opnieuw een verzameling glasheldere verzen vol grimmige, absurde en hilarische wendingen. Grofgebekt maar ook vertederend. Een poëzie van uitersten. Niets is hier veilig. (...) Detox helpt de Nederlandse poëzie in één klap van al haar pijntjes af."

Van ver

Ik kom hier niet voor de gezelligheid.
Valt het u op dat ik niets heb gegeten.
Nooit heb gegeten.
In dit land.

Valt het u op dat ik nooit heb gehuild.
Ik temperement altijd fout schrijf.
Omdat ik iets.
Ik wil het goed zeggen.

Omdat iets van een zelf.
Van een land ver weg.
Waar mijn stoel stond.

Ik kan het niet goed zeggen.

Of ik nog iets heb?
Nee dank u.
Niets.