Het eerste gedicht (47): Herlinda Vekemans

Vandaag het eerste gedicht uit de derde bundel van Herlinda Vekemans, Schrikdraad geheten. Het gedicht heet 'Ariadnes klaagzang'. Dat verbaast niet, na bestudering van de flaptekst, die onder meer zegt dat de hele bundel "losjes is gebaseerd op de mythe van Ariadne en het labyrint waarin haar geliefde zich laat opsluiten om een moordzuchtig monster, de minotaurus, half mens, half stier te doden. (...) De bundel begint met een klaagzang van Ariadne nadat ze achtergelaten werd, en duikt dan in een flashback opnieuw het labyrint in."

Het gedicht werd eerder gepubliceerd als 'Gedicht van de week' in 2007, doorschoten met links naar allerlei websites - een toevoeging die in de papieren versie uiteraard moet ontbreken; maar het interessant om nog eens terug te bladeren en hier en daar inderdaad eens door te klikken. Vekemans gaf in 2007 een eigen richting aan het gedicht, dat door de links ineens leek te "gaan" over het geweld tegen vrouwen, maar daar kan ik nu, binnen deze reeks, niet a priori in meegaan. Ik ga proberen te lezen wat er volgens mij staat:

Het eerste gedicht (46): Ad Zuiderent

Ad Zuiderent is als dichter verbonden met de fiets. Niet met de racefiets, maar met het gezonde herenrijwiel, een middel van voortbeweging dat is bedoeld om de typisch Hollandse tegenwind te trotseren, en om al pedalerend onderweg tot mijmering te kunnen overgaan. Men blijft er fit bij, wat een bijkomend voordeel is. Eerder schreef ik al eens over Zuiderent, de poëzie en de fiets, te weten: hier. Het zal niemand na deze inleiding verbazen dat Zuiderents nieuwe bundel, We konden alle kanten op, opent met dit vers:

Aanspreking van de fietser te Liesveld

Volg de weg die niet blijft waar hij is,
verdwijn langs het pad dat wijkt
van het rechte, in een landschap 
dat boven zichzelf zich verheft,
fietser, geniet van de breuk in de verte,
ga op in de vrijheid van kronkels,
vergeet wie je bent, wie houdt je tegen.

Het eerste gedicht (44): Fred Papenhove

Fred Papenhove is, wel degelijk, een fenomeen. Een dichter die, misschien aan de zijlijn van het literaire bedrijf, nu al vier bundels vol met (excuseer het recensentencliché) eigenzinnige poëzie de wereld in zond. Vandaag behandel ik in deze rubriek het eerste, titelloze (proza)gedicht uit de nieuwe bundel van hem, die Zweep je beste been voor heet. 

Je houdt op 't strand het water in de gaten, het is een
wolf in klotsen, geen golf ligt verkeerd. Lang kan je ernaar
staren, het hebben van een eigen karakter maakt het
verschil. Waar zijn de wolken? Je ouders gebruiken korte
opmerkingen en zoeken een bruin gezicht. 'Niet te diep.'
Mensen wrijven zonnebrand op hun karkas. Graaf een kanaal,
hou je zweet bezig, tot de laatste lichtdruppel liggen je ouders
voluit. Je ruikt om je heen, er zit zout in de lucht, je wenst een
bombardement boven zee.

Het eerste gedicht (43): H.H. ter Balkt

Vandaag in deze zeer onregelmatig verschijnende rubriek het eerste gedicht uit Vliegtuig- magneet, de nieuwe bundel van H.H. ter Balkt. De dichter, inmiddels in zijn 42^e jaar als publicerend dichter, werkt nog steeds door aan zijn imposante oeuvre. Ter Balkt is een kruising tussen Tonnus Oosterhoff en Ida Gerhardt, met het talent van beiden en de grandeur van Gerhardt. Die grandeur maakt hem minder geschikt als knuffelbeest voor de internationale voorhoede van de Nederlandstalige poëziekritiek (dan Oosterhoff), maar toch heeft het er alle schijn van dat Ter Balkt - dwars door alle scholen en stromingen heen - zijn eigen positie heeft weten te bevechten; poetic justice. Het gedicht:

Erger nog

'Erger nog, Nederland begint zijn kracht 
te verliezen,’ karmiakt een manifest uit
Nul 4; koude wind over de waterzuivering
aan de Zwartewaterallee bij de nertsfarm.

Chichele de aartsbisschop die de koning
de expeditie naar Frankrijk aanried, rust
oorlogen ten spijt in vol ornaat en ook
zonder, op zijn tombe in Canterbury en ja

het mooie oog van de maanvis trok van zee
naar koude zee, bij Katwijk; maar zijn oog
dat niet langer leefde bleef, wijdgeopend
nog altijd menselijk en bijna levend kijken.

Favoriete strips schrijvers

"De Stripspeciaalzaak vroeg aan meer dan 160 Vlaamse en Nederlandse schrijvers welke hun favoriete strips zijn, of strips ooit hun werk hebben beïnvloed en de hamvraag: zijn strips literatuur of entertainment? Hoe diepgeworteld zitten strips in schrijvers? De antwoorden zijn uiteenlopend en dikwijls verrassend. Het strafste is dat schrijvers beslist niet neerkijken op strips... of is dat enkel een vooroordeel bij striplezers? Van maandag tot vrijdag publiceren we de antwoorden van telkens vijf auteurs. Je kan ze raadplegen door op de alfabetisch gerangschikte namen te klikken in de lijst hieronder."

Daar leest u dat Luuk Gruwez op de vraag Zijn strips literatuur of entertainment? antwoordt: "Beide, geloof ik. Tennminste op de dagen dat ik literatuur ruim wens te interpreteren." Kristien Hemmerechts is minder rekkelijk: "Nou, meestal zijn ze geen literatuur. Maus van Art Spiegelman is daar misschien een uitzondering op." Benno Barnard ziet dat weer anders: "Zijn romans literatuur of entertainment? Ik verveel me in elk geval dood bij de meeste romans." Ronald Giphart neigt richting Zen: "Waarom niet beide? Ik stel me die vraag zelf overigens nooit."

Kortom: een interessante lijst. Zonder plaatjes.

Het eerste gedicht (42): Willem Jan Otten

Vandaag in deze rubriek, die sinds 10 mei stil heeft gelegen, waarvoor mijn excuses, het eerste gedicht uit de nieuwe bundel van Willem Jan Otten, Gerichte gedichten. Otten is een dichter met een lyrische inslag, maar toch voorzien van een parlando waarin de bespiegeling nooit is geschuwd. Zijn essaybundels De letterpiloot en Het museum van licht (proza met de lyrische kracht van poëzie) mogen in geen zichzelf respecterende boekenkast ontbreken. Maar zijn dichtbundels eigenlijk ook niet. Helaas las ik te weinig van zijn proza om daar een boekenkast-indicatie over te geven. Maar dat eerste, titelloze gedicht, dus:

Ik ben gezegd en afgeduwd
en kom uw lezen ingedreven.
Biezen zinnen biddend riet.

Mijn vlechter is zijns weegs gegaan
de ongeschreven uiterwaarden in.

Geen idee hoe hij ten einde komt,
garanties zijn hier niet.

Hem spleet de vraag in drie:
ben ik niet u, ben ik fini,
plus waarom stond u alles toe.

Stroomafwaartse – zo u tot mij zweeg
dreef ik te vinden aan op u.

Het eerste gedicht (41): Peter Ghyssaert

Vandaag het eerste gedicht uit de nieuwe bundel van Peter Ghyssaert, die Ezelskaakbeen heet en bij uitgeverij Atlas verscheen. Ik herinner me Ghyssaerts debuut nog zeer goed; hij kwam, letterlijk, de literatuur in stappen als een volwassen dichter, niet saai maar voorzien van prettig-decadente trekken. Ghyssaert was meteen een volwassen, volgroeide (maar niet saaie) dichter, die zijn oeuvre vervolgens langzaam en met precisie (en meer en meer vanuit de luwte) heeft opgebouwd. Volgens mij, maar dat valt strikt genomen buiten deze rubriek, wordt het tijd voor een grote literaire prijs - die zou hij meer dan sommige van zijn Vlaamse collega's, postmoderne ladenlichters of al te hevig lallende lyrici, ten volle verdienen. Door naar het eerste gedicht:

De strijkstok

Uit het hardste hout gesneden, nauwelijks aangeraakt,
ook door het babbelzieke wijf niet dat hem van haar
moeder had, de bes die al jaren niet meer speelde
maar haar op- en afstreek in de schommelstoel op
de veranda deed. Waar was hij toen de Grote Oorlog

uitbrak en de veldkeukens als reizende orkesten vol
met zenuwlijders langs de kerken raasden? In zijn huis,
zijn donkere huis, waar de platanen hees van stilte
in de stapelhitte stonden te verkommeren. En toen
miljoenen op het platteland verhongerden en doofden als

één vlam? Toen was hij thuis - de mededelingloze zee van
jaren laat het bloed in hete sluiers door de sparren
vliegen, laat de stervende verlangen naar de luchtbel van
een goudvis. Slapend, glans opsparend tussen aubergine-
kleurig velours, wordt hij weer van het bos, in onverschillig

suizelende nachten, in massieve zomers van miljarden
takken. En er is geen hand die hem beveelt; geen mythe
die hem zoekt; geen snaar die hem langs onder streelt.
Water - te veel - achter de dijk; wind omsingelde de bomen;
hitte in de ogen van gezichten die al jaren zijn vergeeld.

Het eerste gedicht (40): Willy Roggeman

Vandaag een exercitie, in deze rubriek. Ik heb het eerste deel genomen uit de bundel (beter: het gebundelde gedicht) Cadenas van Willy Roggeman, een boek waarvoor de auteur de Prijs voor Letterkunde van de Vlaamse Provincies (de voormalige Staatsprijs) ontving. Het boek is een erg fraaie uitgave van het balanseer.

Over deze bundel noteerde Roggeman: "Een dichter schrijft een gedicht over de eros en zijn existentiële draagwijdte. Hij draagt het gedicht op aan zijn geliefde en noemt haar met de volledige naam in de opdracht. Hij weet niet meer wanneer hij het gedicht schreef. Mogelijk in 1952, waarschijnlijk in het voorjaar 1953. Het gedicht draagt de titel ‘Existenz’ en doorprikt de eros als maskerade, maar als een noodzakelijke maskerade. Vijfenvijftig jaar later, begin 2008, schrijft dezelfde dichter een gedicht aan dezelfde vrouw met wie hij de intieme relatie op principiële gronden in 1956 had verbroken. Het laatste gedicht telt 30 strofen. Het is geen suite van afzonderlijke, onafhankelijke gedichten. Het is een geheel: hét gedicht. Het heet ‘Cadenas. Het gedicht’. Iedere strofe telt 10 verzen. Ieder vers 10 lettergrepen. Een vierkant. Het gedicht wordt als boek gepubliceerd in vierkantformaat. Waar heeft de lyrische cel zich meer dan anderhalve eeuw schuilgehouden?"

De eerste 10-regelige strofe gaat zo:

Hoeveel gaten werden in het canvas
van je lichaam gepriemd de dag dat ik
ons schaamteloos vogelvrij verklaarde?
Tijd- en pijnloos zat je kundig gespied
in het houten raam, huid van het raadsel
der lijfeigenschap die ik ons kraste,
diep onder klodders kleikleur en specie
van versteend misverstand. In algebra,
je dagelijks in het oor geschreven,
hing van pioenen het zomers woeste.

Het eerste gedicht (39): Rob Schouten

Vandaag in deze rubriek het eerste gedicht uit Vuil goed, een keuze uit al zijn gedichten, de onlangs verschenen verzamelbundel van Rob Schouten. Rob Schouten debuteerde 33 jaar geleden, voor de vaak over resten uit een christelijk verleden schrijvende dichter een goede gelegenheid om de afgelegde weg eens samen te vatten. De flaptekst zegt: "Zijn poëzie is allengs een fascinerende smeltkroes geworden van religie, filosofie, heidendom en scepsis." De bundel opent met een gedicht uit zijn debuutbundel: Gedichten 1.

I Quattro Stagioni

Lente! Jonge loten - zeg maar gerust lolita's - ruiken lont,
De eerste rupseneieren ontluiken,
Uit de fel opgetuigde struiken
Vliegen weldra vlinders in een ten dode opgeschreven mond.

Alarm! Een zonnebril gaat ijlings deze openbaring luiken,
De rijpe eitjes vallen op de koude grond
En gaan vervolgens alle knuisten rond
Totdat ze heet genoeg zijn om ter plekke te gebruiken.

Dan wordt gehaast de slurf der rupsendoder uitgerold,
Die slurpt het blosse struif uit de bokalen.
Daarna het oeverloos, melancholiek verdwalen
In tuinen waar geen vlinder meer in doolt.

De laatste Mohikaan, die dan zijn oogst wil binnenhalen
Wordt een held, in friezen uitgehold.
Namens de ijstijd, die hem stolt,
Garandeert hij generaties seniel zijn legendarische schandalen.

Het eerste gedicht (38): Leonard Nolens

Vandaag het eerste gedicht uit de nieuwe bundel van Leonard Nolens: Zeg aan de kinderen dat wij niet deugen. Het is, weer, een kloeke bundel, waarin Nolens, uiteraard, veel vertelt over Nolens, en over de rol van Nolens in de poëzie & het leven. Ik moet toegeven dat ik Nolens niet altijd hoog heb zitten, het is iets wat ik bijna alleen met schroom durf te bekennen, want een courant geloofsartikel is het niet; wat weer niet wil zeggen dat Nolens niet nu en dan prachtige verzen schrijft. Maar naast die prachtige verzen staat een nadrukkelijk oeuvre, en dat staat daar met nadruk nadrukkelijk te zijn. Anyway. Het eerste gedicht:

Spartaans

Sluit de ramen.
Vergrendel de voordeur.
Verbrand de krant.

En blijf. Blijf hier. En loop in huis
Je vluchtgedrag, je reislust voor de voeten.
Dat gindse gedoe ruïneert je spartaanse verveling.

Een tafel, een stoel en een bed meubileren perfect
Je hoofd en je hart en je handen, wat zei je?
Waarheen met die lang overdachte verlangens?

Ze gaan als een trein door de kamer,
Ik weet toch waarover ik spreek,
Ik ben drieënzestig.

Maar geeft men zijn ogen de kost
Door het huis en je blik te blinderen
Met nietsdoen?

Werk elke dag een beetje.
Maar bijt je niet vast in het brood
Als het beest in zijn prooi.

Er is honger genoeg om zijn tijd te verdoen.
Heeft iemand, heeft iets ons gevraagd
Een oogst aan te vatten die vaag is en traag

Als het kiemen, het priemen van zaaizaad?
Misschien.
En dat ritme dicteert onze toekomst.

Het gaat nu proberen om eten te maken
Van mij.
Het huis is potdicht en de tafel gedekt.