Colofon

Dit is weblog De Contrabas. Begonnen op 21 augustus 2005 door Ton van ’t Hof en Chrétien Breukers. Laatste bericht zal worden geplaatst op 21 augustus 2015, of ergens rond die datum. De weblog zal blijven bestaan, om de rijke archieven niet aan de digitale vergetelheid prijs te hoeven geven.

De redactie was in handen van Chrétien Breukers. De reactiemogelijkheid is gesloten, omdat de website niet ten prooi wil vallen aan eindeloze reeksen spam of aan reacties van notoire internettrollen. Mailen over de website kan aan decontrabas[at]hotmail.com

De boeken van Uitgeverij De Contrabas worden geleverd via Liverse, via CB of direct via Liverse. Eind augustus gaat de nieuwe website van uitgeverij De Contrabas, met bestelinformatie, online.

augustus 2015

ma di wo do vr za zo
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

« Ruud Gullit maakt reclame voor het Rijksmuseum | Hoofdmenu | Recensie: Maya Maya - Ivo Michiels »

26 maart 2013

Het eerste gedicht, over het lezen van poëzie

6a00d8341c6d0253ef017c3812e034970b-120wiVanaf vrijdag 29 maart is Het eerste gedicht, over het lezen van poëzie bij het Centraal Boekhuis leverbaar. Tot die tijd, en daarna, is het tegen een introductiekorting te bestellen bij Weideblik, de uitgever.

De komende drie dagen besteden De Contrabas en Laurens Jz. Coster, de onvolprezen gedichtenrondzendlijst, aandacht aan het boek. Op dit weblog verschijnen beschouwingena over de eerste gedichten uit bundels van Fred PapenhoveBart Stouten en Herlinda Vekemans. De bijbehorende gedichten verschijnen bij Laurens Jz. Coster, u vindt de link in de tekst hieronder.

Eén exemplaar van het boek wordt weggegeven aan de persoon die de juiste oplossing van deze vraag kan geven via email (cbcontrabas<at>gmail.com): met welke bundels debuteerden Fred PapenhoveBart Stouten en Herlinda Vekemans? De uitslag wordt woensdag bekend gemaakt. Hieronder de beschouwing over Herlinda Vekemans:

‘Ariadnes klaagzang’, zo heet het eerste gedicht uit de derde bundel van Herlinda Vekemans, Schrikdraad. Dat verbaast niet, na bestudering van de flaptekst, die onder meer zegt dat de hele bundel ‘losjes is gebaseerd op de mythe van Ariadne en het labyrint waarin haar geliefde zich laat opsluiten om een moord- zuchtig monster, de minotaurus, half mens, half stier te doden. (...) De bundel begint met een klaagzang van Ariadne nadat ze achtergelaten werd, en duikt dan in een flashback opnieuw het labyrint in.’

Het gedicht werd eerder gepubliceerd als ‘Gedicht van de week’ op mijn weblog De Contrabas in 2007, doorschoten met links naar allerlei websites – een toevoeging die in de papieren versie uiteraard moet ontbreken; maar het is interessant om nog eens terug te bladeren en hier en daar inderdaad eens door te klikken.

Vekemans gaf in 2007 een eigen richting aan het gedicht, dat door de links ineens leek te ‘gaan’ over het geweld tegen vrouwen, maar daar kan ik nu, bin- nen deze reeks, niet à priori in meegaan. Ik ga proberen te lezen wat er volgens mij staat:

De reeks doet me denken aan het gedicht ‘Een kus in Ter Kameren’ van Jos de Haes. Voor de Nederlandse lezers is het misschien niet slecht om Ter Kameren even te specificeren. Het is een park in Brussel, dat daarom bos heet, want in Brussel pakken ze alles groot aan, een park dat ooit bij een abdij hoorde. Van- daar dat De Haes het in zijn gedicht kan hebben over ‘abt of abdis’, maar ook over een ‘gelobde waterhoen’.

De Haes beweegt zich in het gedicht via een ‘splinterende lucht’ en ‘alle onthalsden en verstikte pories’ naar een ‘heilige pest der geschiedenis’ om te eindigen met de magistrale strofe:

Bewegend lipvlees tegen been, / aan alle kanten duwt het, / jouw koude speeksel zuig ik, / als het gaat gisten zal ik, / het kan niet dat ik

Grammatica en woordkeus desintegreren, terwijl er toch sprake is van een ze- kere eenheid, of ‘zen’. Het vers eindigt juist in het tegedeel van dat ‘splinte- rende’, maar valt ondertussen wel uiteen. Het ‘bewegend lipvlees’ en ‘het been’ (het skelet?) raken elkaar, in een onmogelijke aanraking. Of misschien ligt het anders, en is de definitieve samensmelting pas op dát moment mogelijk. Ik weet het niet, maar het heeft er wel iets mee te maken allemaal.

Het gedicht van De Haes gaat, als je dat zo kunt zeggen, over wat de dichter onuitsprekelijk acht, hoewel hij er heel dicht bij komt, of lijkt te komen. Het park en de erbij horende abdij (die voor de religieuze kleuring zorgt) worden een labyrint, een weefsel van betekenissen en verbintenissen waarin hij ver- loren loopt, maar toch tot een versplinterde eenheid lijkt te geraken.

Ariadne uit het gedicht van Vekemans zit niet in het labyrint, maar ze weeklaagt over de persoon die in het labyrint is, – een persoon die haar niet heeft meegenomen. Anders dan De Haes eindigt niet elk deel van het gedicht met het woord ‘ik’: Ariadne is meer gericht op de ander, op de persoon die haar achter laat, dan op zichzelf. Lijkt het. Ze eindigt met de woorden ‘ik’, ‘elk’ en ‘borst’. Hoewel deze strofe wel lijkt te wijzen op de wens om met de ander te versmelten:

zo doorboorde jij mijn honger / met je vleugelwijde ogen / en woekerde je jezelf / mijn buikvlies in

heeft dat versmelten meteen ook met woekering van doen, met wegvreten, met iemand ten eigen bate opvreten. Het is kannibalisme, ondanks die fraaie ‘vleugelwijde ogen’.

In het gedicht zit beweging die Vekemans maakt, van ‘bloed in natte sneeuw’ naar ‘water bij water’ en ‘sintels van verteerd vuur’. Bloed en water en vuur gaan allemaal op in iets groters, raken verdund, verspreiden zich. Dat maakt dit gedicht bij uitstek ‘vloeibaar’, of misschien wel ‘splinterend’: niets ligt vast. Bloed verdunt, water smelt en de vonken van het vuur regenen in as uiteen. Net als het gedicht, lijkt Vekemans ons (subtiel) onder de neus te willen wrijven, of net als de liefhebbende mens.

Ariadne klaagt of weeklaagt in dit gedicht, maar ondanks de beweeglijk- heid van het gedicht is het geen weke of passieve klacht. Naar het einde toe haalt Vekemans de teugels eens flink aan:

als sintels van verteerd vuur
van smeulend bewegen
hun licht legen
en zich als as aan de wind geven
doof dan ook mijn gedempte stem
elk weten is al ingesneeuwd
alle stiltes al gestelpt
en zachter dan jij is elk wild dier
opgekruld in het nest van elk van hen
had ik veiliger geslapen dan aan
jouw borst

‘Hell hath no fury like a woman scorned’ wil het gevleugelde woord, maar hier is iets anders aan de hand. Hier neemt de om een afwezige geliefde rouwende persoon het heft (opnieuw) in handen en vormt de geliefde om tot iemand bij wie je niet veilig bent. Door een bijna agressieve daad van Ariadne kan de zich- zelf tot dapperheid aanzettende held worden weggedaan, uit het systeem ge- stoten, net als bloed en water en vuur worden verdund; misschien kun je zelfs zeggen dat Ariadne Theseus definitief opsluit in het labyrint, door hem met woorden te slaan.

De mythologie en dit gedicht zeggen dat de held haar, ondanks een trouw- belofte, liet zitten. Dat versplintert (alweer een vorm van verdunning) haar wezen, maar tegen het eind van de klacht neemt de hoofdpersoon (en de dich- ter) het heft in eigen handen. Waar De Haes eindigt met een uitroep van mach- teloosheid, geeft de Ariadne in dit gedicht de held een trap na. Hij móét weg. Dat doen beide dichters in een taal die wankelt op haar fundament en zoekt naar de grenzen van wat nog zegbaar is, maar toch voldoende gefundeerd is om tot in de puntjes en met groot vakmanschap te worden bestuurd.

Reacties

elma ouwehand

Ik kan een eind meegaan in uw opmerkingen bij Ariadnes Klaagzang, mijnheer Breukers. Ik vind het ook een knap gedicht, goed gemaakt.
Maar waar komt mijn jeuk dan vandaan? Heeft waarschijnlijk met mijn eigen geschiedenis te maken dat ik zo weinig geduld kan opbrengen met mensen die zich overleveren aan wie dan ook. En deze Ariadne heeft zich overgeleverd aan haar held tot brandens toe, tot de blaren op haar huid staan. De echte Ariadne moest wel om aan het monster te ontkomen en gered te worden door haar held.
Ik hou niet van redden door helden, dat zal het zijn. Ik ben mijn eigen heldin. Niks overgave. Andere diersoort.
Maar mooi om over te lezen, net als over zwanen of over flamingo's.
Dank voor de contrabas, ik lees er graag in. vr gr elma

RHCdG

Elma Ouwehand verzet zich tegen overgave: dat maakt de overgave des te zoeter!

Wel een aparte methode, om een gedicht met een ander gedicht te lezen. En dat bij een bundel die al zo zwaar met mythologie beladen is. Ik zou dan liever willen weten wat er zich boven dat systeem van verwijzingen afspeelt: je kunt je wel laten meetrekken in dat labyrint, maar zorg dan dat je de draad niet vergeet. En die draad is de taal - niet de encyclopedie van de versspreker. 'Elk weten is al ingesneeuwd', zegt de dichter trouwens.

Herlinda Vekemans is een dichter van de décadence. Het is altijd laat bij haar, de zon gaat onder samen met een hele beschaving, krachten sijpelen weg, enz. Dat is in dit gedicht niet anders: bloed verwatert in sneeuw, darmen rotten inwendig weg, licht sterft en er zijn sintels die 'hun licht legen' - ongelofelijk mooi gezegd, en het beeld is daarmee nog niet uitgeput, want de as op die sintels die aan de wind wordt meegegeven is als sneeuw en met die sneeuw begon het gedicht. Zo krult dus het in drie fasen verdeelde gedicht - I: Theseus dringt het labyrint binnen; II: Theseus vaart weg; III: Ariadne blijft achter op Naxos - zich om naar zichzelf.

Inmiddels leidt dat opgaan, die desintegratie van het ene in het vele tot een verlies van zelf, van ik, dat 'van ieder van elk' wordt. Ariadne kan zich niet meer als geïntegreerd subject, als 'Ariadne' tot haar held verhouden. De krachten die haar hebben verlaten, de décadence als zodanig, dat is Theseus die haar verlaat. Hij gaf haar kracht, pas door hem en voor hem kon ze bestaan. Nu hij haar heeft verlaten blijft er niets van haar over.

opgekruld in het nest van elk van hen
had ik veiliger geslapen dan aan
jouw borst

Veiliger was ze geweest in een wilde, onbeschaafde, vitale natuur, in het labyrint van de Minotaurus zelf desnoods, dan in die orde waarin zij als naamdragend subject, als Ariadne tegenover Theseus in een mythische verhouding zou komen te staan. Die heeft alleen maar tot haar desintegratie geleid. De beschaving heeft zo zijn beperkingen, lijkt de dichter te zeggen, die daarmee die décadence aanmerkelijk relativeert. Met alle verwijzingen en interteksten waarmee Vekemans in haar werk een hele tempel van beschaving en cultuur optrekt, laat ze vooral de achterkant, het voorlopige, breekbare van alle beschaving zien en wat die kan doen met een levend, liefhebbend, verlangend mens. Het is er hier de plek niet voor, maar de gedachten gaan onwillekeurig uit naar Lacan, de intrede in de symbolische orde, de subjectwording en het verlies aan 'zelf' dat daarmee gepaard gaat.

Chrétien Breukers

http://www.cornetsdegroot.com/rhcdg/2013/03/27/decadence-vs-natuur-over-herlinda-vekemans-schrikdraad/

A.H.J. Dautzenberg

Rutger heeft weer zijn plasje gedaan. Waf!

theo vande wacht

Gelukkig, of is het helaas, komt de woeste natuur (RHCdG)in de verschijning van Bacchus en diens liederlijke gevolg Ariadne al gauw troostend tegemoet...Als 'eeuwig stralend sterrenbeeld' (Ov.VIII), onder de naam Noorderkroon,schijnt zij ons sindsdien in onbewolkte nachten bij.

RHCdG

Dautzenberg had graag met een talent als het mijne naam voor zichzelf gemaakt, maar kon alleen een nier produceren. Nu snuffelt hij aan de palen waar ik mijn poot tegen optil en laat dat hier dan weten.

A.H.J. Dautzenberg

ik kwispel
wraf!

A.H.J. Dautzenberg

ik kwispel
wraf!

leo hermens

Mag Cesar Milan in de redactie?

Paul va de Wiel

Met verwondering en veel plezier lees ik de originele gedichten op DB en met nog meer plezier de intelligente recensies van Chretien en andere medewerkers. Het zijn mensen die je even afleiden van de vervelende alledaagsheid van het leven.Dank
P.S. Korte reacties zonder argumenten mogen achterwege blijven

De reacties op dit bericht zijn afgesloten.

Uitgeverij De Contrabas

Cookies

De Contrabas maakt gebruik van cookies. Voor meer informatie Zie hier
.

Laatste reacties

Pageviews


Sinds 21 augustus 2005

Categorieën

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...