Thematische bloemlezingen

De Het wekelijkse column essay van Bart FM Droog*

Waarschuwing: het volgende essay is gebaseerd op de vondsten tot dusverre. Er kunnen nog bloemlezingen opgegraven worden die het onderstaande relaas volkomen ineen doen storten. Maar dit terzijde.

Naast de overzichtsbloemlezingen of anthologieën uit het werk van een bepaalde groep poëten (studenten-, jonge, vroeggestorven, prof-, uit een bepaalde stad, streek- of provincie-, levende, zondags-, nazi-, reli-, bejaarde, demente, dode, vergeten (al dan niet in combinatie met levend of dood) en vergane dichters) kennen we ook de thematische bloemlezingen.

Vaak wordt daar een beetje smuilend over gedaan. Geheel ten onrechte: want in dat soort bloemlezingen staat het gedicht centraal, en minder de dichter. Ook verkoopt dit soort anthologieën goed. Althans, dat deduceer ik uit het grote aantal themabloemlezingen dat sedert 1913 op de markt is gebracht

1913. Een gedenkwaardig jaar. Vooral vanwege de Nationale en Internationale Landbouwtentoonstelling die toen in Den Haag georganiseerd werd. Een evenement dat van buitensporig grote invloed is geweest op het Nederlandse poëzielandschap. Want het betekende de geboorte van de eerste mij bekende themabloemlezing uit de 20ste eeuw: De landbouw in de poëzie. Ter gelegenheid van de nationale en internationale landbouwtentoonstelling gehouden te 's-Gravenhage in 1913 (Onder red. van W.C. Capel. 's-Gravenhage, Koninklijke Nederlandsche Landbouwvereeniging, 1913).

Ook in dat jaar verscheen bij de mysterieuze uitgeverij Z.J. Koning in het gehucht Oostwolde (Oldambt) Mosroosjes, de zoveelste naar planten genoemde bloemlezing in de reeks 'Ernstige en luimige gedichten'. Ergens in de 19de eeuw bracht bloemlezer/drukker/uitgever/boekhandelaar Z.J. Koning (19de eeuw/20ste eeuw) het eerste deel van deze reeks uit. Fuchsia's, Madeliefjes en meidoorns, Goudsbloemen, Heestertakjes - een schier misselijk makende lijst van groen- en ander onkruidtitels, die bovendien herdruk op herdruk beleefden. Nota bene: dit waren - zover ik weet - géén themabloemlezingen.

Terug naar de themaänthologieën. Kort na 1913 brak de Eerste Wereloorlog uit. Dat bleek niet alleen een geweldige boost voor de techniek, de kunst en de vrouwenemancipatie, maar ook voor de poëzie. Want ten gevolge van de frisse, vrolijke oorlog die van 1914 tot en met 1918 in met name België woedde verscheen de volgende themabloemlezing: Oorlogspoëzie verschenen in 1914 en 1915 en onuitgegeven gedichten. Verzameld door Jan Bernaerts en Hendrik Heyman, Drukk. van het Militair Gesticht van vakheropleiding voor zwaar gekwetsten uit den oorlog, Port-Villez, 1916. 218 p.

Dit was het eerste deel in de reeks thematische oorlogsbloemlezingen, die tot op de dag van vandaag in Nederland en Vlaanderen verschijnen. Niet al te lang geleden breidden zowel Tom Lanoye (o.a. Overkant. Moderne verzen uit de Groote Oorlog, 2004) als Geert Buelens (Europa Europa! Over de dichters van de Grote Oorlog, 2008) deze reeks met omvangrijke boekwerken uit.

In de jaren twintig zien we tal van bloemlezingen met revolutionaire poëzie. Revolutie was toen zeer in de mode, getuigen: Revolutionaire poëzie. Bloemlezing uit de werken der revolutionaire dichters. Geschikt voor declamatie [op omslag: Revolutionaire verzen], [1920] en Bloemlezing van revolutionaire poëzie (klik erop en lees het pdf.bestand)(1923).

Landbouw, oorlog en revolutie, dat waren de belangrijkste thema's in het eerste kwart van de twintigste eeuw, bewijzen ook de volgende opgegraven bloemlezingen: Landleven. Gedichten en prozafragmenten (1923) en Vlaamsche oorlogsliteratuur. Bloemlezing (1924).

Maar dan. Er is geploegd, gezaaid, geoorlogd en gerevolutioneerd. Inspannende bezigheden, die vragen om een weerwoord. En jawel, weer wijzen de thematische bloemlezingen de weg (of getuigen van de tijdsgeest, dat kan ook): “Hoog het glas!” [1927] en Dietsche Lusthof (1927). En wat volgt na al dat gefeestbeest? Jawel, de kater: Verzen van stilte en inkeer (1927).

(wordt vervolgd)

* Deze week leerde ik dat bepaalde fondsen wel de productie en publicatie van essays subsidiëren, maar niet die van columns. Vandaar deze ondertitelwijziging.
** De afbeelding is de voorkant van een bloemlezing uit 1929: Tijdsignalen. Bloemlezing uit de moderne revolutionaire poëzie. Amsterdam, Arbeiderspers