Over 'Hoe word ik een beroemd schrijver'

Een kritische blik op het recentste 'nieuwe' boek van Ilja Leonard Pfeijffer

Het wekelijkse essay van Bart FM Droog (mét bonusaanbieding)

Het is heel slim dat Ilja Leonard Pfeijffer en diens redacteur Peter Nijssen rond de verschijning van Pfeijffers 'nieuwste' boek (= de geherkauwde columns uit het NRC Handelsblad en NRC Next) een namaakrel creëerden om de aandacht af te leiden van waar het werkelijk om gaat: het boek zelf.

Want het zogenaamde 'literaire zelfhulpboek' Hoe word ik een beroemd schrijver (Arbeiderspers, 2012) zal een beginnend schrijver geen enkel houvast bieden: daarvoor zijn werken als Schrijven van gedichten en verhalen (De Contrabas, 2008) Gedichten schrijven (Augustus, 2008) of de Cursus Debuteren met poëzie (Rottend Staal/De Contrabas, 2006) beter geschikt.

Ook geeft het boek geen enkel antwoord op de vragen waarvan de uitgeverij zegt dat die in dit boek beantwoord zullen worden. Niets van dat al. Het boek geeft zelfs geen inkijkje in het literaire leven, het maakt een mens alleen deelgenoot van de verknipte geest van Ilja Leonard Pfeijffer. En wie dat dan wel is, deze Ilja Leonard Pfeijffer? Dat is vooral een heel bang en roddelziek man, getuige dit fragment (blz 177):

'Het is een schimmige affaire waar ik het fijne niet van weet en waar ik me maar liever buiten houd.' (over een affaire rond een boek van een omstreden journalist)

Waarom kaart Pfeijffer dat dan aan? En waarom doet hij in dit boek zulke verwoede pogingen om zichzelf als een weliswaar corrupt (blz. 104 en 202/203) maar vooral eerlijk en open auteur neer te zetten terwijl op vrijwel elke pagina geleuter, gereutel en verdachtmakingen de overhand voeren?

Neem het bijna tien bladzijden durende geraaskal over de Dichter des Vaderlands (DdV)-verkiezingen. Vanaf de eerste (1999/2000) tot de recentste (2008/2009). Pfeijffer zuigt daarin uit z'n duim dat ene Bart FM Droog al begin 2000 zich druk maakte over hoe de allereerste verkiezingen (1999/2000) verliepen. Helaas voor hem, maar ik begon pas in 2004, ná het aftreden van  Gerrit Komrij, me te bemoeien met het hele DdV-gebeuren. Hij zit er dus vier jaar naast.

Ook beweert hij dat Rutger Kopland in 2000 ging rondbazuinen dat eigenlijk hij (Kopland) en niet Komrij had gewonnen. Ook niet waar: het was Komrij die in de jaren daarna niet hard te maken beschuldigingen over wat Kopland al dan niet gezegd zou hebben naar buiten bracht. Kopland heeft zich - zover ik weet - daar publiekelijk nooit over uitgelaten. Alles wat we weten komt van Komrij en Gerrit Komrij kakelt wel meer - en dat gekakel bestaat doorgaans uit aantoonbare bagger.

Wat Pfeijffer in deze onvermeld laat is dat uitgerekend hij al bij die allereerste DdV-verkiezingen campagne voor zichzelf voerde. Dat deed hij op een sympathieke edoch amateuristische wijze, maar waarom dat niet gemeld? En waarom verzwijgt hij dat bij de tussentijdse verkiezingen - direct na Komrij's aftreden - niet meer dan één paardenkop en een halfgeslachte hond (het equivalent van drie mensen) op hem stemden?

Nee, Pfeijffer is geen man van het woord. Anders had hij wel in deernis opgebiecht wat hij flikte in de verkiezingen daarna, 2004/2005, vlak voor de bekendmaking van de uitslag. 's Nachts heel dapper, dronken vanuit de kroeg, publieksfavoriet Driek van Wissen wakker bellen en hem toebrallen: ' Je spreekt met de nieuwe Dichter des Vaderlands!'* Chapeau voor zoveel dronkenmansmoed (maar niet heus).

Dan, 2008/2009. Even was Ilja kandidaat, toen werd hij van de kandidatenlijst afgevoerd (en nee, van iemand die voor het NRC Handelsblad en NRC Next schrijft verwacht natuurlijk niemand dat hij op journalistieke wijze gaat uitzoeken waarom) en dus werd hij wéér niet verkozen.

Een beetje dichter-met-kloten zou dan in schaamte zijn ballen gaan likken, maar niet Ilja: nog steeds wrokkig vanwege zijn nederlaag in 2005 misbruikt hij begin 2009 een interview met Komrij (of Komrij misbruikt Ilja, dat kan ook) om Driek van Wissen weg te zetten als een grote graaier.

Right. In december 2008 waren Driek van Wissen, Jean Pierre Rawie en ik uitgenodigd om in het Martini Ziekenhuis te Groningen bed-aan-bed gedichten voor te dragen. Na afloop hadden we het ondermeer over onze gages. Rawie kreeg 500 euro, ik 400 euro en Van Wissen (op dat moment al bijna vier jaar Dichter des Vaderlands) kreeg 225 euro - het standaard SSS-tarief. Van Wissen een graaier? Hou toch op. 

In Van Wissens Dichter des Vaderlands-tijd verzorgde hij als ambassadeur voor de Nederlandse poëzie veel voordrachten voor nop. Sterker nog: regelmatig legde hij er zelfs geld op toe. Kom daar vandaag de dag maar eens mee aan bij de heren Pfeijffer, ex-DdV Komrij of de huidige DdV Ramsey Nasr.

Maar goed, genoeg geluld over het DdV-gedoe. Pfeijffer besteedt in dit nieuwe boek maar liefst vijf pagina's aan mijn constatering dat diens werk Rupert (Arbeiderspers, 2002) deels uit plagiaat van The Waste Land van T.S. Eliot bestaat. En hoe? Door te roepen dat wat Adriaan van Dis gedaan had, dat dát pas plagiaat was! Nee, wat Pfeijffer deed was... intertekstualiteit! 'Want uiteindelijk', zo betoogt hij, 'is het verschil tussen intertekstualiteit en plagiaat heel simpel. Van intertekstualiteit is sprake als je citeert met de overduidelijke bedoeling dat de lezer het citaat herkent en dat die herkenning iets toevoegt aan de interpretatie van je boek. Plagiaat is citeren in de hoop dat niemand het merkt.'

Kom, zo lust ik er nog wel één. Ik verwijs Pfeijffers verdediging naar de prullenbak. Hij heeft immers hele pagina's letterlijk (nu ja, in een erbarmelijk vertaalde versie) overgeschreven, zonder expliciete bronvermelding. En dat heet - hoe je het ook wendt of keert - plagiaat. Als hij in dat boek ergens voor- of achterin een passage als 'dit boek is deels gebaseerd op tralala's boek uit 1922' gezet had, dan was er niets aan de hand geweest. Hij heeft dat verzuimd en kan dus met recht - zie de Auteurswet 1912 -een plagiator genoemd worden. Dat is geen beschuldiging, dat is een constatering.

A propos: de naam 'Arie Storm' wordt op vier pagina's in dit boek in negatieve zin opgevoerd. Waarom? Ook dat maakt Ilja Pfeijffer nergens duidelijk.    

Maar goed, het is niet mijn bedoeling dit boek af te branden. Want dat is a. slecht voor het milieu en b. - ik schreef het al eerder - het maakt de verknipte geest van Ilja Leonard Pfeijffer inzichtelijk. Een literair werk zou ik het dus niet willen noemen. Zelfhulpboek voor would be-Munchhausen-syndroomlijders lijkt me een betere omschrijving.

Nu is in mijn boekenkast geen plaats voor les- of zelfhulpboeken - dus het recensieëxemplaar stuur ik graag door aan degene die het wil hebbben. Bericht me even op droog@epibreren.com. Wie het eerst mailt, die het eerst maalt. Of zoiets.

Ilja Leonard Pfeijffer, Hoe word ik een beroemd schrijver? Een literair zelfhulpboek, De Arbeiderspers, Utrecht etc., 2012. ISBN 9789029579223, € 18,95

* Rottend Staal, 14-1-2005; interview met Driek van Wissen 

Comments

[Geplaatst door: Elly de Waard]

Leuk stuk!

[Geplaatst door: Pierre de Vos]

Bart FM Droog weet kennelijk niet dat veel schrijvers en dichters om artistieke redenen afzien van het vermelden van de bronnen waaruit ze citeren. Intertekstualiteit is namelijk een artistiek proces en dat ga je niet verpesten door er gelijk met de vinger naar te wijzen: "Dit is een citaat, mensen, u leest een intertekstueel gedicht!"

[Geplaatst door: Bart FM Droog]

Pierre de Vos heeft kennelijk nooit meegekregen dat in 1912 er zoiets kwam als de Auteurswet.

Daarvoor mocht je inderdaad naar hartelust en zonder bronvermelding auteurs bestelen - zie bijvoorbeeld dit stuk over hoe de arme Abraham Schooleman in 1872 daarom bestolen kon worden: http://www.decontrabas.com/de_contrabas/2012/01/abraham-schooleman-1853-1875.html

Juist door die Auteurswet zag de eerste uitgever van The Waste Land zich gedwongen T.S. Eliot te manen tot het plaatsen van een zeer uitgebreid noten- en bronnenapparaat in het boek. Weer zo'n leuk weetje dat Ilja Pfeijffer zijn onnozele lezers onthoudt.

[Geplaatst door: Joost van Baalen]

Die titel van het boek lijkt me overduidelijk ironie.

[Geplaatst door: Pierre de Vos]

Dan moet je wereldwijd duizenden schrijvers aanklagen die allemaal intertekstuele elementen gebruiken zonder een kloeke bijlage met bronnen - die bijlage zou het artistieke proces immers maar verzieken.
Bart FM Droog gaat het nog druk krijgen...

[Geplaatst door: Bart FM Droog]

Pierre Vos hobbelt honderd jaar achter de feiten en tien jaar achter waar het in 2002 om draaide aan. Net als Pfeijffer, maar over hem heb ik intussen alweer genoeg geschreven.