Colofon

Dit is weblog De Contrabas. Begonnen op 21 augustus 2005 door Ton van ’t Hof en Chrétien Breukers. Laatste bericht zal worden geplaatst op 21 augustus 2015, of ergens rond die datum. De weblog zal blijven bestaan, om de rijke archieven niet aan de digitale vergetelheid prijs te hoeven geven.

De redactie was in handen van Chrétien Breukers. De reactiemogelijkheid is gesloten, omdat de website niet ten prooi wil vallen aan eindeloze reeksen spam of aan reacties van notoire internettrollen. Mailen over de website kan aan decontrabas[at]hotmail.com

De boeken van Uitgeverij De Contrabas worden geleverd via Liverse, via CB of direct via Liverse. Eind augustus gaat de nieuwe website van uitgeverij De Contrabas, met bestelinformatie, online.

augustus 2015

ma di wo do vr za zo
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

« Nieuw gedicht Joost van Gijzen | Hoofdmenu | Avondeditie »

21 december 2010

Het eerste gedicht (28): Johanna Geels

Johannageels Vandaag in deze rubriek het eerste gedicht uit de bundel Detox van Johanna Geels. Ze debuteerde in 2008 met Tuig, genomineerd voor de Buddingh'-prijs ("gedreven, expressieve poëzie"). De uitgever merkt over Detox op: "Opnieuw een verzameling glasheldere verzen vol grimmige, absurde en hilarische wendingen. Grofgebekt maar ook vertederend. Een poëzie van uitersten. Niets is hier veilig. (...) Detox helpt de Nederlandse poëzie in één klap van al haar pijntjes af."

Van ver

Ik kom hier niet voor de gezelligheid.
Valt het u op dat ik niets heb gegeten.
Nooit heb gegeten.
In dit land.

Valt het u op dat ik nooit heb gehuild.
Ik temperement altijd fout schrijf.
Omdat ik iets.
Ik wil het goed zeggen.

Omdat iets van een zelf.
Van een land ver weg.
Waar mijn stoel stond.

Ik kan het niet goed zeggen.

Of ik nog iets heb?
Nee dank u.
Niets.

Iemand spreekt ons hier toe, of aan. Die persoon komt hier niet zomaar, voor de gezelligheid. Een sympathieke openingszin. Gezelligheid wordt erg overschat, ook door mensen die haar opzoeken. Hoewel, er is meer aan de hand. De persoon wil ook laten weten hij / zij nooit heeft gegeten. "In dit land." Dus het is iemand die de gezelligheid hier niet opzoekt én niet eet.

Bij uitbreiding wordt ons in strofe 2 iets medegedeeld over het huilen, de spelling en over de wens om precies te formuleren. In 2 strofen is er al gesproken over naar hier komen, het niet-opzoeken van de gezelligheid, het niet-eten, het niet-huilen, het niet-goed-spellen en over de wens om zich precies uit te drukken.

Dat laatste lúkt niet. Waarom, dat weten we niet, maar in strofe 4 zegt de dichter "Ik kan het niet goed zeggen."

Wie iets niet goed kan zeggen? Daar komen we niet helemaal achter. Strofe 3 geeft een paar aanknopingspunten. "Omdat iets van een zelf. / Van een land ver weg. / Waar mijn stoel stond." "(...) iets van een zelf" verdient niet de schoonheidsprijs. Ik snap die hele combinatie sowieso niet.

Nou ja, ik snap hem wel, maar het lijkt verdorie wel of we bij Pax Christi zijn. Mensen van een vreemd land. Heel ver weg. Waar de zon de hele dag schijnt en schrijnt. Mensen met een eigen identiteit. Die in dat andere land wel een stoel hadden, en hier niet. Wat heel zielig is. (Gironummer. Vliegende Zwanen.)

Maar dat is interpretatie; ik schrijf een "actuele" thematiek, zeg die van de gemiddelde vluchteling, het gedicht in. Het staat er niet. Er staat alleen "Omdat iets van een zelf. / Van een land ver weg. / Waar mijn stoel stond." Gevolgd door "Ik kan het niet goed zeggen."

Die zin zet het hele mechanisme uit strofe 1, 2 en 3 opnieuw in werking. Wat kun je niet goed zeggen? - Nou, dat, dit, zus en zo. Maar dat kan ik niet goed zeggen. Ineens is het gedicht een perpetuum mobile. De dichter maakt daar een einde aan door een slotstrofe te presenteren die het karakter van een schaak-mat heeft:

Of ik nog iets heb?
Nee dank u.
Niets.

Mooi dubbelzinnig. Stél dat het in dit gedicht over een "vluchteling" (in de breedst mogelijke betekenis van het woord) gaat, dan heeft die "niets" meer. Toch wijst de beleefdheidsvorm die wordt gehanteerd weer in een andere richting. Heb ik nog iets anders te zeggen? Nee, niets. Hoewel die beleefdheid eveneens een vorm van nederigheid kan zijn. Het kan echter allebei: de persoon die ons toespreekt heeft niets meer, of heeft niets meer te zeggen.

Het is een merkwaardig gedicht, 'Van ver'. Het is zoals de uitgever stelt "glashelder", maar wel tegelijkertijd "eenzijdig" - er wordt maar van een kant gesproken, door één iemand. Die zich niet in verhelderende taal uit, maar veelal zegt wat er niet is, al heeft hij / zij de wens om zich helder uit te drukken.

Je hebt bijna het gevoel dat het gedicht zich achter een weliswaar doorzichtige, maar niet heel heldere en zeker geluiddichte glasplaat bevindt. De tekst die we horen komt door een luidspreker tot ons. Alléén die tekst, meer niet. Want we zijn hier immers niet voor de gezelligheid.

Reacties

Harry J.M. Kleinhoven

Het lijkt me dat in de interpretatie een zekere beïnvloeding ook wordt opgeroepen door de voorplaat, die toch gauw associaties met Lourdes, etc. oproept. Ik heb geprobeerd het gedicht te lezen los daarvan. Dan komt het beeld van de genoemde 'vluchteling' toch al ietsje dichterbij. Of van een confrontatie met de douane op het vliegveld. In ieder geval van een gewilde ontmoeting, zij het wat halfhartig, met een autoriteit, althans: een autoriteit zoals de lyrische ik die ervaart. Waar dan die "stoel" voor staat? Daar ben ik nog niet over uit. Wellicht het beeld dat de lyrische ik hier spreekt vanuit een staande positie, op het randje van weer wegvluchten...

RHCdG

Eigenlijk, Chrétien, red je het gedicht door je aarzeling om de lege plekken in te vullen met wat zo voor de hand ligt, maar wat je kennelijk niet ziet, zelfs al gebruik je het woord 'vluchteling'. Want zoals ook Harry al aanvoelt: dit gedicht vráágt om een duiding in de richting van iemand die bij ons asiel aanvraagt. Meteen dat woord in de eerste regel al, 'gezelligheid', dat zo typisch Nederlands is, onvertaalbaar en dus, paradoxaal genoeg, voor buitenstaanders niet toegankelijk. Tegenover die gezelligheid staat dan dat 'zelf'.

Verder: 'ik wil het goed zeggen [maar] ik kan het niet goed zeggen': de ik spreekt onze taal niet erg goed en maakt schrijffouten. 'Of ik nog iets heb?' Of ik nog iets heb aan te geven. Die stoel: verwijzing naar het geloof (heilige stoel) in het land van herkomst.

Verder: 'niks gegeten': nooit geprofiteerd, 'nooit gehuild': nooit geprotesteerd: 't is alsof hij zijn geloofsbrieven aanbiedt. Maar aan het einde blijkt dat hij niets heeft, ook geen papieren vermoedelijk, behalve dan natuurlijk dit gedicht zelf. Dat is dan wel aardig.

Maar 'temperement' geeft de dichter nog een raadseltje op, maar eigenlijk geldt dat voor het hele gedicht: het is een invuloefening, en dat vind ik jammer. Het is gewild raadselachtig. Maar een dichter is geen sfinx, en ik ben in elk geval Oedipus niet.

RHCdG

Met 'temperament'...

Johanna Geels

@Chretien, de eenzijdigheid die je noemt is iets waarvan ik mij tijdens het schrijven sterk bewust was. Ik heb lang overwogen het gedicht te veranderen omdat ik dit wilde vermijden. Het moest immers niet specifiek een ‘asielzoekergedicht’ worden. Ik sprak tenslotte in mijn debuutbundel Tuig ook al over Willy de bergmarmot, die we ontdeden van zijn taal waarna we hem in zee gooiden, een gedicht dat, mocht je er een label aan willen hangen, over xenofobie zou kunnen gaan. Ik houd niet van uitleggen, vandaar mijn aarzeling. Misschien vindt een ander er hele andere dingen in en ik wil mijn beeld niet opdringen. Maar goed, in bovenstaand gedicht Van ver heb ik toch al stelling genomen, door het nogal duidelijk over een asielzoeker te laten gaan. Het is in mijn ogen een verslagen en een moe gedicht. Alles is afgegeven, verloren, zoekgeraakt. Papieren, taal, respect, vaderland en uiteindelijk, datgene dat de hoofdpersoon fier overeind hield, zijn temperament. Hij is murw en staat zoals je al zegt op het eind van de rit schaakmat, alhoewel ik het verlammende gevoel, het idee dat je als hele bevolkingsgroep wordt weggezet, omdat een paar onverlaten…, nu ja, ik zou dat denk ik beter omschreven zien als in ‘mat achter de paaltjes’.

@RHCdG, gewild raadselachtig zou ik mijn werk niet graag willen noemen, ik haal er geen genot uit om raadsels te verspreiden, sterker, ik dacht hiermee een duidelijk statement gemaakt te hebben. Iets dat ik nogal gewaagd vond, voorbarig ook, want ik was er nog steeds niet over uit wat ik van politiek engagement in de poëzie vond. Blijkbaar heeft dit gedicht zich aan die innerlijke discussie ontrokken door gewoon te ontstaan en op wonderlijke wijze alle redigeerronden te overleven. Ik heb er vaak met een mes boven gestaan. Ik twijfelde sterk want mag je je als dichter laten beïnvloeden door politiek, de dreigende wereld om ons heen? Toch heb ik, door het mes niet te laten vallen, stelling genomen en ben daar achteraf blij om, ook al ‘kan ik het misschien niet goed zeggen’.

Mark Meulemans

"Iets van een zelf" kan misschien betekenen: iets van mezelf, maar door de situatie waarin de ik zich bevindt, van zichzelf vervreemd, zichzelf gedeeltelijk verloren, slechts "een (stukje) zelf" overgehouden.

Twee keer ook begint een zin met een werkwoord "valt het u op..." waarachter ik in eerste instantie een vraagteken zou verwachten, maar er staat een punt, wat die zinnen tot mededelende zinnen maakt of waardoor ze misschien zelfs de neiging hebben om een bevel te worden. Valt het u op!

Misschien ga ik wat ver uit de bocht door te denken dat het woord "temper[a]ment" slaat op een eigenschap die aan asielzoekers wordt toegedicht? Dat woord is niet toevallig gekozen. Het is in ieder geval niet het eerste woord waaraan ik zou denken als ik zou zeggen wat ik altijd verkeerd spel.

Bij dit gedicht vraag ik me dan ook af hoe de lezing eruit zou kunnen hebben gezien zonder zijn titel. Jammer dat de dichteres zelf zo vroeg op de quotes hierboven gereageerd heeft, want zodoende lijkt een deel van de mogelijke interpretatie ontnomen. Meer nog, de mededeling van de auteur in combinatie met de bevelvorm in "valt het u op" en het woord "temperament" maken dat de dichteres misschien wel een heel duidelijke boodschap wil uitschreeuwen? Een stukje van de empathie die ik voor de ikfiguur uit het gedicht kon voelen, wordt daardoor ondergraven, en dat vind ik jammer.

Willem Thies

Rutger - mooie lezing/duiding, mooi verwoord ook, stap voor stap.

'Meteen dat woord in de eerste regel al, 'gezelligheid', dat zo typisch Nederlands is, onvertaalbaar en dus, paradoxaal genoeg, voor buitenstaanders niet toegankelijk. Tegenover die gezelligheid staat dan dat 'zelf'.'

'Verder: 'niks gegeten': nooit geprofiteerd, 'nooit gehuild': nooit geprotesteerd: 't is alsof hij zijn geloofsbrieven aanbiedt.'

2 x scherp!

En, Johanna, sterke reactie, mooi die overwegingen te lezen - sterk gedicht ook, goed dat het niet is gesneuveld!

Johanna Geels

Dank je Willem.

Barmeisje

Ola Jewanna! Vanuf nu nog 5 tot 7 nachtjes slapen volgens de besteldinges van Atlas. Haalt het niet bij een gesigneerd exemplaar maar vooruit (<- vriendelijk doch dringend verzoek tot...)
Groets!
B.

Johanna Geels

Long time no see, B. Mail ander even naar johannachristina@telfort.nl Dringend verzoeksgewijs.

pietersz


Een schrijverdes die ingaat op reacties op het alhier gepresenteerde werk heeft wel wat. Zouden meer schrijverds kunnen doen.
Het kan haast niet anders dat Harry & Mark binnenkort vriendelijk bedankt worden voor hun sympathieke bijdragen.

Ruud Poppelaars

Ja, ik ga deze bundel ook bestellen. Proficiat Johanna!

Maarten Das

Ik las het als een soort poëtica om je voor te bereiden op de rest van de bundel, een eerste kennismaking in een afgesloten universum. Dat lag vooral aan de tweede strofe die nadrukkelijk de aandacht op de vorm richt door het 'stamelen'. Daardoor had ik niet het gevoel dat het gedicht van het wit van de pagina springt, deze wereld in.

Johanna Geels

Interessante gedachte Maarten, al maakt deze het gedicht wel een beetje tot 'portier' van de bundel. Ik ben zelf geneigd te denken dat hij sterk genoeg is om op zichzelf te kunnen staan, maar ja, dat spreekt vanzelf.

De reacties op dit bericht zijn afgesloten.

Uitgeverij De Contrabas

Cookies

De Contrabas maakt gebruik van cookies. Voor meer informatie Zie hier
.

Laatste reacties

Pageviews


Sinds 21 augustus 2005

Categorieën

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...