Hoe schrijf ik een sonnet?

Jaap van den Born geeft een college sonnet-schrijven, op Het Vrije Vers:

De Dichter des Vaderlands, Ramsey Nasr, is boos en wist bij Pauw en Witteman op heldere en intelligente wijze uit te leggen waarom. Hij had zijn woede eerder tot uitdrukking gebracht in het volgende gedicht:

(...)

Het zal je niet ontgaan zijn dat we hier te maken hebben met een sonnet, want bij échte emoties, die je serieus neemt, kies je natuurlijk ook een serieuze vorm. Daarmee komt hij op ons terrein en ons interesseert natuurlijk hoe hij het er vanaf gebracht heeft.

(...)

Al met al lijkt het nu of ik het gedicht verschrikkelijk afkraak, maar ik zei al, voor een beginnend sonnetdichter is het zo slecht nog niet, er zit vaart in het verhaal, de woede weet hij ook overtuigend over te brengen, maar er is te vlug tevreden naar het resultaat gekeken, met alle fouten, haperingen en slordigheden als gevolg (ik heb nog niet eens alles genoemd),  die afbreuk doen aan het beoogde doel. En dat is jammer, gezien de ernst van de zaak.

Comments

[Geplaatst door: Gerrit Komrij]

God van de poëzie, bevrijd ons van deze betweters!

[Geplaatst door: Arjan Keene]

Het is toch altijd jammer dat de vorsers van het lichte vers doorgaans die betweterige bloedserieuze ondertoon tentoonspreiden. Wanneer de vorm boven de inhoud regeert gaat de bedoelde lading door kommahoverij ten onder. Dat is dan ook de reden dat de light verse, hoewel vakkundig, veelal zo gruwelijk saai is als het om de inhoud gaat. Kapot gesleuteld.

[Geplaatst door: Martijn Benders]

Het frappante is natuurlijk dat er weinig verschil is tussen van den Borns kommahoverij en het Irak debat in de tweede kamer: gemiereneuk over kleine details, genant tot op het bot.

[Geplaatst door: Eelke van Es]

"Wanneer de vorm boven de inhoud regeert gaat de bedoelde lading door kommahoverij ten onder"

Dit is onzin. De meeste light verse is zo saai omdat de gehanteerde vormen te voorspelbaar zijn.

[Geplaatst door: Eelke van Es]

Daar komt bij: het is bij nader inzien een amateuristisch sonnet dat Nasr presenteert, alle oprechte boosheid ten spijt. Deze kommaneukende Jaap van den Born heeft dus wel degelijk een punt.

[Geplaatst door: Wim van Til]

Punt. Uit.
Lof voor de Dichter des Vaderlands, de vent is beter dan de vorm.

[Geplaatst door: Hans Smit]

Zijn schilderijen zijn dan wel weer prachtig: http://www.jaapvandenborn.nl/

[Geplaatst door: dirk vekemans]

een mooie daad met ergerlijke sporen,
een overslaande stem gaat altijd verloren,
& in een gat kan je geen gaatjes boren.

[Geplaatst door: Martijn Benders]

Ik vrees dat 'Hans Smit' dit nog meent ook. En nee, van den Born heeft geen 'gelijk' omdat het sonnet 'amateuristisch' zou zijn. Nasr heeft duidelijk gemaakt dat hij het in 2 uur tijd heeft geschreven en dat het veel beter had kunnen zijn als hij er langer aan had gesleuteld. Wie vervolgens het dan toch niet na kan laten erover te gaan muggeziften is Oost-Indisch doof.

[Geplaatst door: Eelke van Es]

@ Martijn, ik zeg niet dat hij 'gelijk' heeft, hij heeft een punt. En als we dat criterium voor alle kritiek gaan aanhouden - 'als ik er nog wat langer aan had gezeten was het vast een stuk beter geweest' - blijven we natuurlijk nergens.

[Geplaatst door: eddy warmerdam]

wat een geweldig goed artikel
democratiseert de poezie
je ziet plots die ramsey ploeteren op zijn gedicht
twee uur lang
wetend dat dit niet en dat wel en shit, kut het loopt hier niet - maar ik stuur het toch want...

verhoogt alleen maar de waardering
eigenlijk voor beiden
voor de dichter des vaderlands
en voor de ambachtslui onder de poëten

[Geplaatst door: RHCdG]

Als het tot de opdrachten van een DdV behoort om op de actualiteit te reageren, dan valt het te verwachten dat zijn gedichten van die vluchtigheid de sporen dragen. En vluchtigheid is niet meer wat het geweest is. Toen Vondel zijn gedicht over Van Oldenbarnevelts executie schreef had hij daar ruimschoots de tijd voor: er was verder geen 'nieuws', behalve dan wat zich lokaal, in het dorp, op straat, bij de buren afspeelde. De gelegenheidspoëzie van nu lijkt steeds meer onder invloed te staan van de manier waarop in het algemeen van 'gelegenheden' 'poëzie' wordt gemaakt, in twitters en allerhande statusberichten. Ze is nauwelijks nog een onderbreking van de permanente nieuwsstroom, maar maakt er zelf deel van uit. Ze ruilt de reflectie in voor de reflex, en het esoterische, naar binnen gerichte karakter van poëzie voor een exoterische, Vaessens-achtige poëtica, die weliswaar in strijd is met haar eigen wezen, maar die ten minste de uiting van 'spontane' (=geconditioneerde) verontwaardiging en het zich met stemverheffing richten tot een groot publiek mogelijk maakt. Het nadeel is alleen dat wie niet op tijd zijn ivoren toren opzoekt ten slotte niet meer wordt verstaan, en als DdV een roepende wordt in een overvolle woestijn.

[Geplaatst door: Bertus Pieters]

Kijkend naar de schilderijen van Van den Born valt me op wat zijn vakmanschap inhoudt. De enige vraag die daar gesteld wordt, is hoe de kijker zo probleemloos mogelijk gecharmeerd kan worden. Het enige rijm dat hij erin gebruikt is het rijm van een suikerzoete onwerkelijkheid.

[Geplaatst door: Bas van Stavelnaere]

Daar staat een punt teveel!
Hier hoort een dactylus!
U enjambeert en dat mag zo
Dus niet

(Dit is dat typische
Reformatorische
Dat men vooral
Bij plezierdichters ziet)

[Geplaatst door: Wijnand Steemers]

Hoe slordiger, hoe losser, hoe meer vrijheid genererend, gij regelneven, normneukers, rimpelontkreukers! Het bureau van Mussert zag er onberispelijk geordend uit. Wie veel rommel maakt, ontdekt altijd weer iets in zijn eigen rommel. Wat niet betekent dat ik iets tegen vorm heb: als de worm van de destructie daarin maar aanwezig is en bescherming van dichters geniet!

[Geplaatst door: eddy warmerdam]

zou het, RHCdG, zou vondel niet een eigentijdse zeventiende eeuwse druk hebben gevoeld - ik geloof er niks van dat hij 'ruimschoots de tijd' had voor zijn beleving
goethe kon in zijn jonge dagen wel 'drei, vier Bogen' (ettelijke pagina's zeg maar - zie Gespräche mit Eckermann) van de meest klassieke tragediepoezie schrijven op éen dag
ongetwijfeld draaide vondel daar ook zijn hand niet voor om
vondel had bij deze gelegenheid, onder het kousen breien door, in twee uur een korte Roskam uit zijn ganzenveer getoverd waarin woede en bezonnenheid in vormvaste verzen vereeuwigd werden
ramsey kan dat niet - eenvoudig, among other things, omdat dat vormvaste vermogen verloren is gegaan
zoals er zoveel verloren is gegaan

toch heeft ramsey het sonnet gezocht bij deze gelegenheid en dat is zeer te prijzen
je hebt cachet te geven aan je verontwaardiging en gedachte als DdV
(want op zich is die verontwaardiging en die gedachte natuurlijk weinig onderscheidend)

maar daarmee wordt tegelijk duidelijk wat het hele instituut van DdV inhoudt
iedereen die zich een beetje bekwaamd heeft kan zijn sonnet doorzien alsof het een plaatsing op dichttalent of letttertempel betreft
we hebben echter afgesproken dat er eentje is onder ons
niet bijzonder begaafd in vorm of inhoud maar wel integer genoeg voor de functie
die we een positie geven waardoor hij meer aandacht krijgt dan een ander

en die aandacht heeft ramsey niet beschaamd
juist doordat hij zich niet boven ons verheven heeft middels een sublieme vorm

[Geplaatst door: Wijnand Steemers]

Of zullen we ons door mimicry schijnbaar aanpassen via de vorm maar daarbinnen het keurslijfje van de poezij losknopen? De burger is zich toch steeds meer bohemien gaan gedragen dan de kunstenaar? Een beetje hedendaagse dichter gedraagt zich toch? Zullen we op zoek gaan naar (tijdelijk) neo-klassieke vormen, waarin Komrij ons voorging? Allemaal aan het sonnet enz. b.v. Misschien zien we de kwaliteit van het dichterlijk genius dan scherper doordat iedereen zich, vrijwillig uiteraard, beheerst en beperkt, de ontremden ten voorbeeld. Elke tijd kent immers zijn Charivarius. We komen immers ook nooit meer van de 'Staat' af, heer Benders, een vorm waarbinnen wij ons zullen moeten manifesteren op een wijze die de Staat dwingt bescheidenheid jegens ons te betrachten?

[Geplaatst door: RHCdG]

Eddy,
't Gaat er niet om of Vondel of Nasr hun gedichten snel of langzaam schrijven, maar om het veel kortere interval tussen gebeurtenis en reactie dat er tegenwoordig is.

Wat het vormvaste vermogen betreft, dat bestaat nog wel: Dirk Vekemans gaf er eerder in deze draad een voorbeeld van. En ik geloof niet dat hij zich daardoor boven ons verheft, zomin als dat Nasr, zolang hij zijn titel draagt, door zijn slappe vormen ooit aan ons gelijk kan worden.

[Geplaatst door: Arjan Keene]

Net als in de beeldende kunst geldt: je moet het figuratieve beheersen voordat je verder kunt. Maar het zigeunerjongetje in alle smaken tot en met clair-obscur verwordt tot een kunstje. Het fraaie introspectieve ollekebolleke van pseudo-Bas daargelaten.

[Geplaatst door: emile]

Sonnet of trompet, waar gaat het om? Inhoud of vorm?
Ramsy Nasr heeft woensdagavond 919.000 mensen bereikt. Beter kan een dichter zijn actuele boodschap niet plaatsen.

[Geplaatst door: eddy warmerdam]

dat betwijfel ik dus of dat wel zoveel korter is RHCdG
de traagheid waar jij op doelt heeft vooral te maken met dat ie dat eerst in handschrift moest schrijven, naar een drukker moest brengen enzovoorts allerlei logistieke vertragingen deden zich voor, maar dat is geen denktijd

(hoewel die 17e eeuw een contemplatiemogelijkheid moet hebben gehad waar alle kunst uit die tijd op wijst - maar die kun je niet kwantificeren zoals jij doet)

hoe dan ook, ik ken ramsey niet anders dan van een muurgedicht dat ik in antwerpen zag - dat me ontroerde - en van dit gedicht dat me voor hem inneemt
en op basis daarvan denk ik: sta achter uw dichter des vaderlands

[Geplaatst door: Arjan Keene]

Zo is dat. En : support the troops, desondanks.

[Geplaatst door: Daan de Ligt]

Even wat feiten:

De eerste DDV, Gerrit Komrij, gebruikte veelal de sonnetvorm.

De tweede DDV, Driek van Wissen, gebruikte veelal de sonnetvorm.

Ook de derde DDV, Ramsey Nasr, grijpt naar de sonnetvorm.

De eerste en de tweede DDV beheersten de techniek van het sonnet volledig, de derde heeft er blijkbaar nog wat moeite mee. Niet erg, inderdaad niet, want het gaat vooral om de inhoud van een gedicht.

Wel duidelijk is volgens mij, dat het sonnet een goede vorm is om voor een groot publiek te schrijven.

Conclusie: wil je als dichter door een groot publiek gelezen en begrepen worden, schrijf dan vooral sonnetten. En wat is er dan op tegen als iemand op een website een paar tips geeft voor het schrijven van een technisch goed sonnet? 'Doe er vooral je voordeel mee', denk ik dan.

Wil je geen sonnetten schrijven, dan doe je dat gewoon niet.

[Geplaatst door: Gerrit Komrij]

"Ik kan het niet vaak genoeg zeggen: enjambement is lelijk en dient zoveel mogelijk vermeden..."

"Uitvluchten als ‘half rijm’ en ‘klankrijm’ en dat soort praatjes voor de vaak helpen hier niet..."

Van zulke pedanterieën sla ik achterover. Enjambementen zijn niet lelijk en halve rijmen zijn ook prachtig.

Het doet me denken aan drs P die vond dat een lange ij niet rijmde op een korte ei.

Toen ik dat hoorde hield ik de light verse-beweging voor gezien.

Dat was een beweging die geen overtredingen duldde. Poëziefundamentalisme, poëziecalvinisme, wat je wilt. Light verse die van verbetenheid en eigen gelijk aan elkaar hing.

Er zijn in de Nederlandse poëzie al schoolmeesters genoeg.

[Geplaatst door: eddy warmerdam]

ach welnee er zijn juist allesbehalve genoeg schoolmeesters in de poezie
er heerst totale anarchie in de poezie
of is mij iets ontgaan...?

wat heerlijk een tijd waarin iemand die vond dat een lange ij niet rijmde op een korte ei, serieus genomen werd !!