De literaire kritiek is niet dood - maar wel heel ziek

Frank Hellemans probeert op het Knackblog een vuist te ballen voor de literaire kritiek. Hij doet dit in een reactie op het stuk van Matthijs de Ridder, dat laatst op Leeswolf stond (en waarover we hier berichtten). Helaas biedt Hellemans geen alternatief voor het polemisch bedoelde, maar vooral tandenloze geschrijf van De Ridder. Hellemans blijft, net als De Ridder, een machteloze preker voor eigen parochie

"Nee, we moeten er juist mee begaan zijn om als publieke intellectuelen - want dat zijn critici op hun best - het publieke debat te zoeken, zeker in een commerciële omgeving die veel mensen kan bereiken. Wie zich fluitend terugtrekt, veroordeelt zichzelf tot het kleuterdom en diskwalificeert zijn bezigheid tot onschuldige spielerei."

Gelukkig ben ik geen publieke intellectueel. Want ik zou denk ik gillend gek worden van het publieke debat dat ik moest voeren. Een criticus moet veroordelen en / of prijzen, in zijn kritieken, en niet per se in de publieke ruimte. En of hij dit nu doet op papier of op het web: who cares. Als hij maar gelezen wordt.

Het stuk van Matthijs de Ridder zegt niet zozeer iets over de staat van de kritiek in bladen en kranten, maar meer iets over zijn eigen onvermogen om een interessant stuk te maken. Daarom is hij ook bij De Reactor. Dus dat probleem lost zich vanzelf op. Maar Hellemans reactie lijkt eerder gestuurd door een defensieve impuls, dan door de wens om echt eens een ferme literaire kritiek ertegenover te stellen.

De literaire kritiek is - namelijk - niet zozeer dood. De literaire kritiek heeft de kanker. En die woekert maar door, zonder de patiënt echt af te maken. Wie de letterkundige bijlagen elke week bekijkt, ziet hoe erg het is. Korte stukjes over strovuur-boeken, geschreven door strovuur-recensenten in een strovuur-stijl.

Het "alternatief", De Reactor brengt daarentegen strovuur-lappen over strovuur-boeken, geschreven in een stijl die zelfs in De Telegraaf niet getolereerd zou worden. Dat is dan ook geen krant of tijdschrift, De Reactor, maar een platform. Dat verandert de hele boel.

Echte literaire kritiek is een tweesnijdend zwaard en een flinke, uitslaande brand tegelijk. Of een liefdevolle, flinke omhelzing. Lodewijk van Deyssel, die Frans Netscher afmaakt. Dat is literaire kritiek. Jeroen Brouwers die in zijn pamfletten de hele Vlaamse literatuur overhoop haalt. Komrij over Bernlef. Maar ook: Herman de Coninck over Luuk Gruwez. Arie Storm over Thomas Roosenboom. Literaire kritiek mag neerslaan en bewonderen. Maar mag nooit vervelend worden.

Daarom is - en daarin heeft De Ridder gelijk - internet zo geschikt voor het genre. Op internet kan, sneller dan op papier, worden gediscussieerd over bepaalde onderwerpen. Maar dan moeten er natuurlijk wel schrijvers op dat internet publiceren die in elk geval blijk geven van het begin van een aanvang van de eerste aanzetten tot een lichte vorm van talent. Helaas zijn die voorlopig alleen maar met een hele sterke zaklamp te vinden.

Zolang de partijen - "kwaliteitskranten" en "kwaliteitsblogs" - tegenover elkaar staan, kan er van een structurele, gezonde, enigszins over literatuur handelende literaire kritiek geen sprake zijn. De onmacht van de "critici" is daarvoor te groot.

Comments

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Of je wilt of niet, Chrétien, ik vrees dat je een publieke intellectueel bent. Of in elk geval die rol speelt. Je kunt dat als oprichter en webmaster van de meest gelezen poëzie-site in Nederland niet niét zijn.

Je gedraagt je ook als een publieke intellectueel, tenminste voor zover je met debatbijdragen als bovenstaande komt. Het debat dat er uit voortvloeit ga je inderdaad weer meestal uit de weg.

Overigens is het goed eens een stuk van je hand te lezen zonder ernstige verdraaiingen van andermans woorden en waaruit goed is af te leiden wat je zoekt. Smeuïg gebracht opinie. Kritiek als een performance, als een geëxalteerde en vermakelijke publieke vertoning van wat je voelt bij een boek.

Dan hoop ik ook nooit meer een argument van je te hoeven lezen, en kijk ik reikhalzend uit naar je overdonderende stijl.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Ja dat zal ik dan maar doen, als jij het voorschrijft. Gelukkig heb ik al die jaren alleen maar stijlloze stukken geschreven, dus er is al snel winst te behalen. Dus bedankt voor de tip, Samuel. Als we jou toch niet hadden. Ja, wat dan? Dan bleven we allemaal ziende blind, of andersom, ik weet het niet.

[Geplaatst door: jan Pollet]

@Samuel: ik heb hier nergens gelezen dat argumentatie overbodig is. (Dat ze flamboyant mag zijn wel)
@Chrétien: when you take the floor to speak dan ben je volgens mij of je nu wil of niet een publieke intellectueel.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Nee, dat is waar. Ik blijf er zelf ook wel voor. Maar Chrétien is notoir ongevoelig voor verzoeken om adstructie en als het zwaartepunt bij het meeslepende van de stijl ligt, is inderdaad argumentatie niet het belangrijkste. Vooral kan een zwakke argumentatie alleen maar in de weg zitten.

[Geplaatst door: jan Pollet]

een lastig kantelmoment: wanneer precies neemt de meeslepende stijl het over van de argumenten? Wanneer de visionair een leugen doorprikt of een hypocriet geschrift ontmaskert dan durft de zorgvuldige argumentatie al eens verloren gaan in het vuur van het betoog. Maar het betoog blijft in de herinnering, het hypocriete geschrift leest geen mens meer.

[Geplaatst door: jan Pollet]

overigens: Matthijs de Ridder reageert:
http://knack.rnews.be/blog/insider/71-112/insider.html

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Ach, ja, en zo is Matthijs de Ridder "onderdeel" geworden van een debat, waarin een badeend (Samuel Vriezen), een wat roestige klok (Hellemans) en een lekke blaasbalg (De Ridder) gezellig samen kunnen rommelen. Nu nog een bijdrage van de valse sirene (Marc Reugebrink of Jeroen de Rooij) en het spel is compleet.

[Geplaatst door: Matthijs de Ridder]

Een lekke blaasbalg, dat moet wel het meest onmachtige scheldwoord zijn dat ooit tegen me in stelling is gebracht. O ja en ook nog een "onderdeel", hetgeen natuurlijk heel iets anders is dan een 'onderdeel' of een onderdeel. Maar wat wordt er precies mee geïnsinueerd? Dat blijft duister, misschien wel poëtisch, maar in ieder geval spannend. Waarom? Omdat de stijl zo meeslepend is, zo passioneel, zo "overtuigend". (Ik heb ze door, die aanhalingstekens.)

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Ja Matthijs, wat zou ik daar toch mee insinueren? Dat je, door heel ferm te reageren op een opiniestukje van iemand van Knack, net kunt doen of je ergens bijhoort. Bij de literaire kwaliteitswereld. Die een parochie is. Van een paar mensen. Meer niet. Mensen die bovendien niet zozeer schrijven, maar harken. Maar goed, wie ben ik, om dat te zeggen, want mijn stijl is natuurlijk veel minder. Dat is hierboven al bewezen door Samuel Vriezen en door Matthijs de Ridder. Waarvoor dank, overigens.

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

Zoals mijn grootmoeder al zei, de stijl komt nooit boven de vlaai uit.

[Geplaatst door: annemieke steenbergen-spijkerman]

kinderachtig chretien , een reactie steeds weg te halen je haalde mijn reacties weg al zouden ze niet mogen bestaan , wat is dan participeren nog waard, net zoland iemand dwingen zijn eigen naam te vergeten?

[Geplaatst door: annemieke steenbergen-spijkerman]

diverse bewustzijnsverlagende middelen moet je niet toedienen ook niet als dichter dan sterven er mensen moeten mensen onder dwang anders leren leven dat zou pas echt ziek zijn een vlaai bakken en banket verwaarlozen voor sint spelen met pieten uit het pieterbaancentrum dan vervals je de literatuur en literatuurgeschiedenis met het bevlekken wat ooit onbevlekt was, aan aflaten doen we niet mee taal staat immers los van religie of hier niet?Kreeg michael Jackson zo ook niet te veel van die middelen toegediend als te veel mensen voor broetje of zusje neefje of nichtje van God oordelen en gaan spelen?
Dan is literatuur geen knip voor de neus meer waard, dan verlaag je een site waar deze hoogstaande artkelen en reacties zou mogen laten staan , huizen zijn ook beter geissoleerd met dubbel glas dan met enkel om het behaaglijke binnen te houden , we leven toch niet inde oost blok landen hier op de contrabas?
Preken toch niet vanuit een Basiliek?

[Geplaatst door: annemieke steenbergen-spijkerman]

Ik zei enkel:

Reactie op de contrabas, een stuk van Chretien Breukers.

Een criticus moet veroordelen staat hier boven geschreven. Een lezer behoeft niet bang of lui te zijn om een lange lap te lezen denk ik dan zelf meteen automatisch en lees wat er geschreven staat.
“Een criticus moet veroordelen” staat hier boven geschreven.

Veroordelen en wiens oor deelt hij alvorens hij bevindingen beschrijft .Bevindingen die hij in zijn of haar vorm met eigen stijl gegoten als tekst op inhoud wenst te bekritiseren.
Hier staat “hij moet veroordelen.”Wordt hij hamer en aambeeld, tilt hij het weke uit schelpen”.

Hij moet veroordelen.
Veroordelen wat gebakken is uit taal tot voedzame en of appetijtelijke kost.Een criticus is een stemmingsmaker. Is een criticus een stemmingsmaker? Zoekt en speurt hij naar het aardewerk met of zonder glazuur in de regels.?

Moet hij/zij in een grotere mate taal in welke vorm dan ook liefhebben of zich kunnen laten vervelen door regels en inhoudelijke betekenissen dan anderen kunnen liefhebben of zich zouden kunnen vervelen.

Is kritiek een vorm van ongeloof. Is schrijven een vorm van geloof. Is kritiek een vorm van ongeloof. Het ‘dit’ of het “deze”de essentie kunnend analyserend uit en in het geschrevene.

De smaak en kleur kunnen determineren op afkomst , richtingsgebonden ventileren of een tekst of andere vorm van taal in welke vorm ook wel of beslist niet voor een groter publiek verkoopbaar is . Te pruimen is als ware de pruimtabak en nog maals het herkauwen behoeft.

Kritiek is een zwaar gegeven als lezers er zwaar aan hechten. Kritiek kan een zwaard onder een boot worden om uit te varen of een zwaard die tot een duel zou kunnen uitdagen

Geeft een criticus objectief met zijn en of haar lezen het geziene loepzuiver weer zonder aanzien des persoon. Kan een criticus nuchter een essentie vertolken. Wordt hij of zij meegesleept door een aanstekelijke tekst. Vertolkt hij de vitamine van de arbeid de verbindende factor of factoren tussen hem en het andere als ware het een geliefde in een omarming.
Of verbind hij het of een afschrikwekkende of meerdere afschrikwekkende regels met zaaigoed in een tuin met vele passanten waar haat rondzwalkt.

Valt kritiek te geloven, moeten we kritiek geloven. Is kritiek een brede weg of een smal zandpad waar over we even meelopen om het landschap te genieten. Waar we even lopen tussen letters en de regels zien bloeien of verwelken. Maakte de schepper bij de schepping een inschattingsfoutje bij het scheppen van bloemen struiken en de natuur van de mensen omdat bloemlezingen ook net als critici ook bloemen kunnen knakken en verwelken.

Is het enkel bedoeld om het doorgaan van de cirkel va leven te laten doorlopen, om hier en daar iets uit op te rapen dat tot afstemmen en denken aanzet mag zijn. Zou je zonder je doodvervelen als er niets zou zijn om over te spreken komen er dan enkel dominees voorbij.

En wie is de lezer, de lezer of lezeres die de criticus leest.Een gelovige zonder voorbehoud?
Soms behoef je niet te treuren om wat onvermijdelijk is
Geboorte en dood, verschil van mening, het bestond al voor er leven uit een baarmoeder werd gebaard.

Bestond al los van navelstrengen op twee eigen benen nadat uit eigen vel geboren wellicht even streng een mond oude aangeleerde dingen wel of niet doorgaf. Wel of niet uit vanuit beërfde factoren een verslag van een impressie het beroep schrijver of essayist geboren vormgegeven werd.

Leven leerde al determineren uit wat soms overwaait door de vele bomen die opgezet worden, door de wind die door openbare ruimte gonst als er ergens een bericht verschijnt, hoe het te plaatsen. Hoe het in te delen in delen naar uitingen van uit het allereerste begin van a tot z, want hoe wordt het “aangeleerd “het horen. Moet je er geleerd voor zijn het te begrijpen.

Hoe wordt zien breder dan die ene regel de consensus van iets zien. Het verwoorden of gehoorde leren ontwikkelen . Het positieve of negatieve te leren zien in beelden met twee unieke eigen ogen, eigen neusgaten eigen oren en twee eigen lippen en een eigen stem. Hebben critici maar een stem?
Meerdere stemmen vanwege vele stemminggevoelige ervaringen.

Een of meerdere stemmen en wisselingen daarin. Vanwege wel of niet geëmotioneerde uitingen die aan eigen ervaringen raken en herinneringen opwekken. Zich of haar zelfkennend dan wel of niet in staat nuchter het iets beschrijven.Het iets in een vorm gegoten wel of niet smaakvol Sm -achtig of als aak met eigen smaak tot vervoermiddel auto of wellicht over al dat uitgestorte water tot boot te maken of van hout of staal tot brug om een overkant te bereiken.

De oever van het wel of niet oeverloze van de schrijver en de criticus te kunnen overbruggen bij elke gemaakte denkstap.
Een criticus moet veroordelen staat hier boven geschreven.

Veroordelen en wiens oor deelt hij alvorens hij bevindingen beschrijft die hij in zijn of haar vorm met eigen stijl gegoten als tekst op inhoud wenst te bekritiseren.

Voor een mier die in een kokosnoot gevuld met water of melk zwemt, is die ruimte ook als een soort oceaan onmetelijk groot maar voor een giraf oogt die zelfde kokosnoot met water en of melk gevuld een geheel andere ruimte.

Leven, kritiek het is maar net vanuit welke ogen je de irissen over iets laat schijnen alles kan knakken en ook het verwelkte het bloeiende tonen is het niet. Op welk aambeeld maakt welke smid de juiste ijzers om op eigen hoeven wel of niet door te kunnen draven. Een gegeven paard kijk ook ik wel eens in de bek, of ik echter van het te zienne of het geziene iets zeg is een ander iets, maar dit terzijde.

Alles is zo betrekkelijk als je de verborgen items binnen de regels herkend en van binnen erkend. Alles is zo eenvoudig als het de eenvoud is, de twee redenen kunnen zijn van het waarom van een bepaald iets en het daarom van een niet duidelijk te onderscheiden subject.
Of iets kan zo overduidelijk zijn dar je er geen woorden aan vuil behoeft te maken dan zijn regels al vanzelfsprekend genoeg en voldoende als zijn de deze regels.

Mensen zijn er in vele soorten en maten ze zien overdag wel of niet met of zonder lezen wel of niet met hun bril of enkel eigen irissen wat er te zien is. Vleermuizen zien overdag niets ‘nacht des te meer vanwege hun specifieke zintuigen. Wat is een schittering die wel of niet ogen kunnen verblinden als een licht te veel straalt te fel straalt, is het stalen van het geziene dan nog wel te zien of verblind te veel licht om het juiste met ogen te zien, is het hart eerder het juiste oog om met gesloten ogen iets te ervaren op de tast te voelen en met intuïtie te betasten als waren je zenuwbanen je geleiders om de juiste prikkels op stroom te determineren.

Hoe kun je als iets te stralend is het juiste onderscheid in een veelkleurig beeld de juiste kleur aanduiden met dat voelt als zijnde juist.
Leven behelst meer dan een enkele vogel, als er maar een vogel zou leven zou alle leven niet alle leven zijn omdat er niet een wereld is met maar een vogel een zwaluw maar een wereld is met vele zwaluwen vele meeuwen vele meesjes musjes en ook een wereld is met roofvogels die het evenwicht in de natuur op een natuurlijke wijze domweg in stand houden.

In alles ligt schoonheid maar wat lichten we soms tijdelijk even uit of toe. In de kwantiteit ligt kwaliteit maar met welke kwaliteiten zijn we als mensen uitgerust die te determineren.
Er is een onmetelijke overvloed en hoe kiezen we van uit de overvloed het verse het malse om de behoefte aan die klaarblijkelijke duidelijkheid die ook dichters en schrijvers critici steeds willen duiden gehoor te geven.

Waar liggen verborgen fossielen grondstoffen die we wensen aan te boren om iets uit te leren kneden zodat leem in goud kan worden om gezet.
Alles is zo betrekkelijk als je de verborgen items binnen de regels herkend en van binnen erkend. Dingen zijn soms van dezelfde makelij duidelijk waarneembaar en dan weer anders in een andere vorm gegoten vanzelfsprekend uniek en ook vergankelijk omdat leven nu eenmaal vergankelijk is. Leven nu eenmaal vele figuranten kent die figureren en filosoferen en domweg leven trachten te leven vanalles in leven uit proberen. Leven kent vele beroepen en ambachten is het niet criticasters zijn een groep een beroepsgroep waar critici en schrijvers lezers en ploegers en loggers het web er vele kan lezen en dat is maar goed ook, zo kun je in leven aan de gang blijven je licht opsteken wie wat wel of niet van belang vind en waarom.

In alles ligt schoonheid maar wat lichten we soms tijdelijk even uit of toe. In de kwantiteit ligt kwaliteit maar met welke kwaliteiten zijn we als mensen uitgerust die te determineren.

Diverse bewustzijnsverlagende middelen moet je niet toedienen ook niet als dichter dan sterven er mensen moeten mensen onder dwang anders leren leven dat zou pas echt ziek zijn een vlaai bakken en banket verwaarlozen voor sint spelen met pieten uit het pieterbaancentrum dan vervals je de literatuur en literatuurgeschiedenis met het bevlekken wat ooit onbevlekt was, aan aflaten doen we niet mee taal staat immers los van religie of hier niet?Kreeg Michael Jackson zo ook niet te veel van die middelen toegediend als te veel mensen voor broertje of zusje neefje of nichtje van God oordelen en gaan spelen?
Dan is literatuur geen knip voor de neus meer waard, dan verlaag je een site waar deze hoogstaande artikelen en reacties zou mogen laten staan , huizen zijn ook beter geïsoleerd met dubbel glas dan met enkel om het behaaglijke binnen te houden , we leven toch niet inde oost blok landen hier op de contrabas?
Preken toch niet vanuit een Basiliek?

[Geplaatst door: Onno K]

Dit moet wel een parodie zijn.

[Geplaatst door: annemieke steenbergen-spijkerman]

Nee Onno, we moeten met literaire kritiek begaan zijn om als publieke intellectuelen - want dat zijn critici op hun best het publieke d(eb)at zoeken, zeker in een commerciële omgeving die veel mensen kan bereiken.

Een parodie? Eh, nou ja wellicht.Echte literaire kritiek is zegt Chretien een tweesnijdend zwaard, ja dat zegt Chretien en ik denk ja, wellicht ja. Wat lepelt men soms op de bibelebonseberg aan pap naar binnen vraag ik me wel af.

[Geplaatst door: Eelke van Es]

Het is een parodie, maar wel virtuoos verward en Libelle-style. Hier is een grootmeester aan het werk. Ik gok Nico Dijkshoorn. En pap moet je kauwen (niet met de tanden natuurlijk), en niet klakkeloos naar binnen lepelen, Annemieke Steenbergen-Spijkerman.

[Geplaatst door: annemieke steenbergen-spijkerman]

Neuh, tuurlijk niet Eelke.Klakkeloos lepel ik niets zo maar naar binnen .Mijn heit zou zeggen : ork ork griesmeel eet je met mes en vork als het stevig is en ....ogen open, dan zie je wat er op zit aan stroop.

[Geplaatst door: Adriaan Krabbendam]

Hoe het ook zij, in elk geval dank voor het nu al onsterfelijke "een lastig kantelmoment". En nu allemaal ter leringhe ende voor straf De Ridder's "Aan Borms" lezen.

[Geplaatst door: Wijnand Steemers]

Opnieuw pleit ik ervoor zich terug te trekken uit het lawaai van de literatuur en zich in alle stilte (en isolement!)suf te ploeteren aan desnoods een knap 4-regelig gedichtje. Publiceren kan ook over 10 jaar nog als je gedichtje tenminste zolang meegaat.

[Geplaatst door: pam emmerik]

hier krijg ik hoofpijn van, gatver

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Waarvan eigenlijk? van het stukje of van de reacties? Ik van de reacties, maar dat is natuurlijk heel persoonlijk.