Literaire tijdschriften: geen kweekvijver

Literaire tijdschriften hebben hun functie als kweekvijver verloren en zijn geen barometer meer van het literaire debat. Dat staat in de masterscriptie ‘Het literaire tijdschrift als kweekvijver en debatplaats. Een stand van zaken’, waarmee Bart Temme onlangs zijn studie Nederlandse Taal & Cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen afrondde.

Bart Temme (1984) studeerde Nederlandse Taal & Cultuur (Moderne Letterkunde) in Groningen. Debuteerde met proza en poëzie in Tzum. Is momenteel boekhandelaar bij Boekhandel Van der Velde in Leeuwarden.

Hieronder staat een samenvatting van zijn scriptie. Het hele document is hier te bekijken >> Download Het literaire tijdschrift als kweekvijver en debatplaats. Een stand van zaken

De afgelopen maanden maakten verschillende media, zoals NRC Handelsblad, De Papieren Man, Boekblad en De Contrabas, diverse malen de balans op van het Nederlandse literaire tijdschrift. Opvallend was, dat in deze artikelen en berichten veelal terugkeerde, dat het literaire tijdschrift haar functie als kweekvijver en debatplaats zou zijn kwijtgeraakt.

Twee weken geleden ben ik aan de Rijksuniversiteit Groningen afgestudeerd met mijn masterscriptie Het literaire tijdschrift als kweekvijver en debatplaats. Een stand van zaken. In deze scriptie heb ik de recente berichtgeving over het literaire tijdschrift als leidraad gebruikt. Ik heb namelijk onderzocht in hoeverre de vier grootste en belangrijkste Nederlandse literaire tijdschriften (De Gids, Tirade, Hollands Maandblad en De Revisor) nog fungeren als kweekvijver voor nieuw talent en als debatplaats voor het literaire debat.

Mijn scriptie schetst een actueel beeld van de huidige stand van zaken van het Nederlandse literaire tijdschrift. Daarnaast voegen mijn onderzoeksresultaten iets toe aan het huidige debat. In het debat ontbraken namelijk voortdurend de onderzoeksresultaten. Verschillende betrokkenen beweerden diverse zaken, zonder dat deze werden onderbouwd met feiten. Hier heb ik verandering in willen brengen.

Het onderzoek

Voor het onderzoek naar de kweekvijverfunctie van de literaire tijdschriften, heb ik tien jaargangen van de vier tijdschriften onderzocht: van 1999 tot en met 2008. Daarnaast heb ik bekeken in hoeverre de debutanten van een viertal grote literaire uitgeverijen (de Arbeiderspers, de Bezige Bij, Meulenhoff en Querido) in de periode 2003 – 2008 voor hun debuut in literaire tijdschriften actief zijn geweest. Voor het onderzoek naar het literaire debat in de tijdschriften heb ik een langere periode genomen, namelijk vijftien jaargangen: van 1994 tot en met 2008. Dit onderzoek leidde tot een aantal opvallende conclusies.

Het literaire tijdschrift als kweekvijver:

In de tien jaargangen (1999 – 2008) publiceerden 3849 auteurs werk in de vier grote literaire tijdschriften. Slechts 52 (1,4%) van deze auteurs was tijdschriftdebutant.

• Ilja Leonard Pfeijffer, redacteur van De Revisor, heeft dus ongelijk wanneer hij in NRC Handelsblad (22 februari 2008) beweert, dat in het literaire tijdschrift ‘de literatuur van morgen’ wordt geboren.
• Het merendeel van de auteurs (55,8%) die in de afgelopen tien jaar in één van de vier literaire tijdschriften debuteerde heeft nog geen debuutwerk gepubliceerd.
• Het merendeel van de debutanten (69,6%) heeft zijn debuut ondergebracht bij een andere uitgever dan de uitgeverij die ook het literaire tijdschrift uitgeeft waarin deze auteurs debuteerden. De uitgevers van literaire tijdschriften gebruiken de eigen tijdschriften dus nog zelden als fuik om nieuwe auteurs te acquireren voor hun fonds.
• Literaire uitgeverijen baseren zich tegenwoordig bij hun selectie van nieuwe auteurs nog nauwelijks op de al door literaire tijdschriften gemaakte selectie van beginnende auteurs. Het merendeel van de auteurs (84%) die tussen 2003 – 2008 bij de Arbeiderspers, de Bezige Bij, Meulenhoff en Querido debuteerden heeft namelijk niet voor het debuut in literaire tijdschriften gepubliceerd.
•  Karel Berkhout heeft dus gelijk wanneer hij in NRC Handelsblad (15 februari 2008) schrijft, dat ‘nieuwe auteurs op eigen kracht een uitgever’ vinden.
• H.C. ten Berge, oprichter Raster, heeft dus gelijk wanneer hij in NRC Handelsblad (4 december 2008) zegt, dat nieuwe auteurs niet meer via de tijdschriften worden verworven.

Kortom: het literaire tijdschrift heeft zijn functie als kweekvijver verloren.

Het literaire tijdschrift als debatplaats:

• In de periode 1994 – 2008 stonden 48 bijdragen in de vier literaire tijdschriften (De Gids, Tirade, Hollands Maandblad en De Revisor)  die wilden aanzetten tot een literair debat. Dat is nog geen één procent (namelijk 0,8%) van het totale aantal bijdragen (5812) dat in de vier literaire tijdschriften verscheen.In de periode 1994 – 2008 zijn er bijna geen literaire debatten geweest in de vier grote Nederlandse literaire tijdschriften. Van de 48 bijdragen die wilden aanzetten tot een literair debat, groeiden er slechts tien uit tot debat doordat andere deelnemers in de literaire tijdschriften en in dag- en weekbladen op de bijdragen reageerden.
• De resultaten hebben laten zien, dat Lisa Kuitert gelijk heeft wanneer ze in Vrij Nederland (10 januari 2009) zegt, dat literaire debatten tegenwoordig slechts een marginale rol spelen in de literaire tijdschriften. ·         

Kortom: het literaire tijdschrift is geen barometer meer van het literaire debat.

Hoe kan het, dat de literaire tijdschriften deze belangrijke functies hebben verloren?

1.       Debutanten verwerven geen symbolisch kapitaal meer door in het tijdschrift te publiceren. Een uitgeverij liet namelijk deze erkenning vaak meewegen in haar beslissing om een auteur al dan niet als debutant voor haar fonds te verwerven. Dit is alles geldt niet meer.
2.       Debutanten passeren tegenwoordig het literaire tijdschrift en vinden zelf hun weg naar een uitgeverij. Dit houdt onder andere verband met de huidige ‘overproductie’. Er wordt in het wilde westen van de uitgeverswereld met hagel geschoten. Tien keer schieten, één keer raak, dat is de methode die uitgevers steeds vaker hanteren in de hoop een bestseller te scoren. Debutanten plukken hier de vruchten van.
3.       De opkomst van de literaire agent speelt ook een rol. De literaire agent heeft bepaalde taken van de tijdschriftredactie overgenomen.

4.      Wat betreft de teloorgang van de podiumfunctie voor het literaire debat in de literaire tijdschriften moet er worden verwezen naar de rol van de dag- en weekbladen. Het literaire debat zich tegenwoordig namelijk veelal afspeelt in kranten en weekbladen. Enkele voorbeelden: het debat rond Thomas Vaessens’ Revanche van de roman, Ilja Leonard Pfeijffer en Erik Jan Harmens publiceerden in Trouw een ‘Manifest voor riskante literatuur’ (opvallend is, dat Pfeijffer hier het landelijke dagblad Trouw kiest als aanzet tot een literair debat, terwijl hij zelf redacteur is van De Revisor) en het debat over de literaire tijdschriften werd eveneens in de dag- en weekbladen gevoerd. Overigens moet hierbij wel een kanttekening worden gemaakt. Tegenwoordig staan ook de boekenbijlagen in de dag- en weekbladen onder druk. Het is maar de vraag of de kunstredacties van de landelijke dag- en weekbladen in hun boekenbijlagen en culturele supplementen in toekomst ruimte blijven bieden aan debatten.

Wat moet er gebeuren?

1.       De vier tijdschriften die in dit onderzoek centraal staan, moeten hun krachten bundelen. Zij kunnen de eerste stap zetten richting een elektronisch tijdschrift waar volop plaats zal zijn voor het debat.
2.       Om een elektronisch tijdschrift te kunnen financieren is hulp én subsidie van het Nederlands Literair Produktie- en Vertalingenfonds (NLPVF) nodig. Het fonds moet net als de Nederlandse literaire tijdschriften haar houding ten opzichte van het internet veranderen.

3.      De komende jaren moeten de tijdschriften dus overgeheveld worden naar het internet, maar eerst moeten de vier grootste Nederlandse literaire tijdschriften en de NLPVF de handen ineen slaan en werken aan een sterk interactief elektronisch tijdschrift, waar het literaire debat kan zegevieren.

© Bart Temme

Comments

[Geplaatst door: M.H.Benders]

Dit is toch oude koek. Het literaire tijdschrift is vooral een verkapt melkertbaantje voor wat redacteuren. Het perpetuum mobile van referentiele peer review is totaal geen betrouwbare standaard voor literaire kwaliteit. Zulke blaadjes moeten gevuld worden. Wie maar lang genoeg genoeg gedichten stuurt zal altijd gepubliceerd worden, ongeacht de kwaliteit. Hoe meer blaadjes je publiceren des te eerder blaadjes je weer herpubliceren. Ergo, een zelfdraaiend referentieel wiel dat niks met kwaliteit te maken heeft. Is ook altijd al zo geweest, alleen heb je nog steeds wel malloten die trots achter op hun boek vermelden dat ze wel eens in blaadjes gestaan hebben.

[Geplaatst door: pietersz van calumburgh]

Interessant onderzoek.
Maar ..... 4 tijdschriften & 4 uitgevers kleuren de uitkomsten uitsluitend in voor deze partijen.

[Geplaatst door: Ralph]

Goed dat e.e.a. eens een beetje in kaart is gebracht! Alleen... waar de conclusie op gebaseerd is dat het internet "dus" de rol van de literaire tijdschriften moet overnemen, is mij niet duidelijk.

[Geplaatst door: M.H.Benders]

Welke 'rol'? Hoezo 'kweekvijver', sinds wanneer moet talent 'gekweekt' worden? Wat is dat voor uiterst demagogische, pietluttige en aartsnaieve ambtenarentheorie? Gelooft er nou werkelijk iemand dat je 'talent kweekt' als je een blad maakt? Kweken talentenjachten talent? Zowiso, het woord 'talent' is van oorsprong toch alleen een financiele term.

Debat? Debat om het debat, als een soort 'Art pour l'art'? Dat is toch een volstrekt onzinnig decadentiefenomeen. Je hoeft toch maar de televisie aan te zetten om gelijksoortig eindeloos gelul in de ruimte te zien. Wat heeft 'debat' met literatuur te maken?

[Geplaatst door: Bart Temme]

@Ralph: in het bovenstaande stuk staat natuurlijk een samenvatting van de volledige scriptie. Ik beweer niet, dat het internet de volledige taken over kan nemen van de tijdschriften. Sterker nog: de kweekvijverfunctie zal ook door een digitaal tijdschrift niet kunnen worden overgenomen. Het tijdschrift - digitaal of niet - is deze functie gewoonweg kwijtgeraakt door een aantal factoren (symbolisch kapitaal, ander uitgeefbeleid, opkomst literair agent). Daarentegen denk ik wel, dat het debat kan herleven op een digitaal tijdschrift. Sites zoals De Contrabas zijn hier natuurlijk het bewijs van.

[Geplaatst door: Bastiaan Bommeljé]

Tsja, deze jongeman weet duidelijk niet zo goed waar hij het over heeft. Hij begrijpt niet wat een "debuut" is, begrijpt niet wat "literair debat" is (dat bestaat toch helemaal niet !) en hij begrijpt niet hoe de literaire wereld in elkaar steekt, laat staan hoe boekuitgaven tot stand komen.

Wat erger is: zijn onderzoek slaat helemaal nergens op, in elk geval niet wat Hollands Maandblad betreft.

Er is overigens kort geleden een echt onderzoek geweest van de Vlaamse overheid met het Vlaamse Fonds voor de Letteren. Daaruit bleek zonneklaar dat 75% van de recente Nederlandstalige literaire debuten (roman of dichtbundel) rechtstreeks voortkwamen uit publicatie(s) in literaire tijdschriften.

Wat Hollands Maandblad betreft: iedereen die de fondslijst en de debuten van de afgelopen jaren van Uitgeverij Nieuw Amsterdam bekijkt (door de onderzoeker niet eens genoemd als uitgever van HM), ziet in één oogopslag de rechtstreekse doorstroom van debutanten vanuit HM: ik noem Eva Maria Staal (2 belangrijke literaire prijzen); Anke Scheeren (8 drukken), Krijn Peter Hesselink (2 dichtbundels in 2 jaar), Froukje van der Ploeg (succesvolle dichtbundel; veel radio-optredens), Thijs de Boer, en dan heb je nog Cathelijn Schilder, Annemieke Gerrist en talrijke anderen die via HM zijn gedebuteerd de afgelopen jaren.

Ik kan niet helemaal voor andere tijdschriften spreken (hoewel ik via Tirade ook heel wat belangrijke debutanten heb zien opkomen), maar de functie van Hollands Maandblad als lanceerplaats van literair talent is zo evident dat je wel doctorandus neerlandistiek moet zijn om het niet te zien.

Ik kan niet echt geloven dat dit als Master-thesis is geaccepteerd. Dan staat het er nog slechter voor met de universiteiten dan ik dacht. Blijkbaar heeft deze jonge master MET GEEN ENKELE REDACTEUR van de onderzochte tijdschriften contact gehad! Wat hij te berde brengt over fuseren in een elektronisch tijdschrift is dermate wereldvreemd dat hij blijkbaar volstrekt niet begrijpt wat een literair tijdschrift is. Het is deprimerend en verontrustend als dit serieus geldt als wetenschappelijk onderzoek.

Dit onderzoek lijkt heel erg op het tellen van de lidwoorden in Ulysses, om tot de conclusie te komen dat James Joyce een analfabeet is omdat hij de regels van de grammatica niet kent.

[Geplaatst door: M.H.Benders]

"Daarentegen denk ik wel, dat het debat kan herleven op een digitaal tijdschrift."

Welk debat?

[Geplaatst door: der peter]

moet, moet, moet.
schrap dat maar eens eerst.

zonder inhoud valt een nieuwe
vorm ook niet te vullen.

[Geplaatst door: Bart Temme]

@Bastiaan Bommeljé: allereerst bedankt voor je reactie. Dit was mijn bedoeling: een debat aanzwengelen over het literaire tijdschrift. De afgelopen jaren zijn er verschillende discussies geweest, maar steeds ontbrak concreet cijfermateriaal. Hoeveel auteurs zijn nu werkelijk gedebuteerd in de tijdschriften? Hoeveel literaire debatten zijn er precies gevoerd in de tijdschrift? Ik vind dit cijfermateriaal belangrijk, omdat je de huidige stand van zaken van de tijdschriften dan breder ter discussie kunt stellen. Er werd de afgelopen jaren van alles beweerd door tijdschriftredacteuren, door critici, zonder dat dit onderbouwd werd met echt onderzoek.

Ik wil ingaan op een paar punten die jij aanhaalt. Ik heb het idee, dat jij niet de volledige scriptie hebt gelezen (jij bent meer van het korte verhaal, natuurlijk). Dat is jammer, want zo kun je natuurlijk nooit een inhoudelijk debat voeren. Hier de punten:

1. De debutanten (Staal, Hesselink, Van der Ploeg, Schilder, Gerrist, et cetera) die jij noemt, zijn allemaal verwerkt in de resultaten van de scriptie. Ik kan je de Excel-bestanden geven, waarin ze verwerkt zijn. Anke Scheeren ontbreekt in het onderzoek, omdat zij niet is gedebuteerd in HM, maar in Lava (ik begrijp - nu zij succes heeft - dat jij graag wilt doen geloven dat dit zo is, maar dat klopt gewoon niet).

2. Als je de volledige scriptie gelezen had, had je gezien dat HM en Tirade het er nog het best van afbrengen als het om kweekvijver gaat. Toch blijft het aantal debutanten in HM gewoonweg schraal. Jouw tijdschrift is namelijk een maandblad, het verschijnt talloze keren per jaar, jij vult vele bladzijden per jaar. Mijn onderzoek gaat over tien jaar: jij hebt in die tien jaar dus vele nummers laten verschijnen en duizenden pagina's gevuld. Dan is het aantal auteurs dat jij hebt laten debuteren - een handjevol - toch niet veel? Dat kun jij niet ontkennen!

Jij krijgt ondere andere subsidie van het NLPVF, omdat jij een kweekvijver moet zijn, maar de tijdschriften zijn nu eenmaal geen kweekvijvers meer. Raar.

3. Ik vind het jammer, dat jij mijn onderzoek niet serieus neemt. Ik heb een bijdrage willen leveren aan het huidige debat. Ik wil het literair tijdschrift niet torpederen. Ik ben juist een groot liefhebber van de literaire tijdschriften. Ik lees ze geregeld en zet me in de boekhandel in voor het tijdschrift. Ik denk, dat onze boekhandel de enige in Friesland heeft die zo'n uitgebreid aanbod aan tijdschriften heeft.

4. Jullie vergaderen al jaren met het NLPVF over de toekomst van het literaire tijdschrift en de mogelijkheden van het internet. Er is inmiddels een algemene portaalsite van de tijdschriften en onlangs is er een site gelanceerd waarop meer mogelijkheden moeten komen. Maar jullie blijven achter. Er is daadkracht nodig en die ontbreekt gewoon. Bij de tijdschriften en bij het NLPVF. Die wilden begin dit jaar, dat tijdschriften 'meer aanwezig' zouden zijn op internet. Veel te vrijblijvend allemaal. Er moet gewoonweg actie worden ondernomen.

[Geplaatst door: Vrouwkje]

bart,

zou je wellicht jouw definitie van 'debuteren' met ons willen delen? zelf heb ik voordat mijn eerste bundel uitkwam onder meer gepubliceerd in hollands maandblad. echter, als het gaat om de allereerste keer dat je woorden worden gepubliceerd, en enkel die unieke, specifieke keer (zoals je voorbeeld van anke scheeren en lava), dan vond mijn debuut plaats in sfinx, de schoolkrant van de rijksscholengemeenschap 's-hertogenbosch. en daarmee val ik dus buiten jouw onderzoek (wat sowieso het geval is omdat ik bij nijgh & van ditmar publiceer).

hartelijke groet, vrouwkje tuinman

[Geplaatst door: Bart Temme]

Dag Vrouwkje,

Ik maak in mijn scriptie onderscheid tussen een tijdschriftdebuut en een boekdebuut. Het is een onderzoek naar literaire tijdschriften, dus ik richt me enkel en alleen op de eerste publicaties in een literair tijdschrift (in het geval van mijn scriptie: De Gids, De Revisor, Hollands Maandblad en Tirade).

Als tijdschriftdebutant is beschouwd iedere Nederlandstalige auteur, die in de onderzochte tijdschriften en periode voor de eerste maal werk publiceerde in het desbetreffende tijdschrift. Een schrijver die dus eerst in een ander tijdschrift heeft gepubliceerd, dan in de vier onderzochte tijdschriften, heb ik weggelaten uit mijn onderzoek. Hij is immers al een keer ergens anders gedebuteerd. Om mijn corpus niet te groot te maken, heb ik me dus beperkt tot de vier grote tijdschriften. Een stuk in een schoolkrant telt niet mee. Toen jij voor de eerste keer in HM publiceerde, stond er vast niet bij dat jij eerder in Sfinx debuteerde. Nee, er zal gestaan hebben dat je voor het eerst debuteert in dit nummer van HM.

[Geplaatst door: Bastiaan Bommeljé]

Helaas lijkt Bert Temme niet zo goed te begrijpen wat een literair debuut is. Als er (bijvoorbeeld) elf verhalen van Eva Maria Staal in Hollands Maandblad staan voordat zij in boekvorm "debuteert", betekent dat niet één keer een "debuut" in HM en tien keer "geen debuut", maar het betekent precies wat Temme meent te zoeken: de kweekvijverfunctie van een literair tijdschrift in volle werking, elf keer achter elkaar.
Bovendien betoogt Temme dat de tijdschriften geen kweekvijver "meer" zijn. Hoezo? Was het vroeger beter? Heeft hij dat ook "geteld"? En welk vroeger hebben we het dan over?
Daarenboven: wie heeft ooit beweert dat het zijn van een kweekvijver de belangrijkste taak van een literair tijdschrift is? Volgens mij heeft Temme dat helemaal zelf verzonnen. De taak van een literair tijdschrift is om goedgeschreven stukken te publiceren die ergens over gaan, dit in tegenstelling tot de flodderstukken over tijdschriften uit de krant die hij aanhaalt.
Zelf denk ik dat er juist veel te veel debuten zijn, dat debuteren en publiceren tegenwoordig veel te gemakkelijk is. Vandaar ook dat HM een zeer hoge drempel hanteert, voor debutanten en voor oudgedienden. Try it, and see for yoruself, zou ik zeggen.
Kort gezegd: zowel de presmissen, als het rekenwerk, als de argumenten als de conclusie van dit onderzoek lijken uitermate shaky, om het vriendelijk te zeggen.
Dat Temme debat wilt losmaken, lijkt me een zwaktebod. Nederland verdrinkt in debat en discussie; de kranten zijn onleesbaar door opiniegeleuter. Minder debat graag, en minder debuten. Geen literair gelul meer, maar liever een handvol goedgeschreven stukken die ergens over gaan.

[Geplaatst door: Bart Temme]

@Bastiaan Bommeljé: het is een zwaktebod, dat u niet ingaat op de eerdere punten die ik heb aangehaald, het is een zwaktebod, dat u mijn volledige scriptie niet hebt gelezen, terwijl u hier wel losse berichten plaatst. Uw opmerking over het teveel aan debuten en het gemakkelijk debuteren en publiceren haal ik namelijk letterlijk aan in mijn scriptie. Dit bewijst maar weer eens, dat u niet de moeite neemt om u in het stuk te verdiepen.

Dat het literair tijdschrift sinds jaar en dag een kweekvijver functie heeft, staat buiten kijf. Als u goed de rapporten van de commisie 'Literaire tijdschriften' van het NLPVF over de literaire tijdschriften leest, dan ziet u dat zij u daarop beoordelen. Commissielid Atte Jongstra zegt in 2006 in één van die rapporten: ‘De functie van tijdschriften is die van de kweekvijver.'

Hoe komt u erbij, dat ik dat zelf zou verzinnen? Hetzelfde geldt voor het literaire debat. Ook dit is sinds jaar en dag een functie van het tijdschrift: debatten aanzwengelen. U zei het per slot van rekening zélf op 28 januari 2008 tijdens een forumgesprek (op uitnodiging van het NLPVF) over de literaire tijdschriften in De Balie. Als ik u even mag citeren: 'We zijn een kwaliteitsfuik voor de literatuur, de uitgevers en het literaire debat, en dat blijven we.'

Maar uit uw woorden begrijp ik, dat u ineens geen kweekvijver meer wil zijn voor debutanten, dat u geen literair debat meer wil aanzwengelen. Prima. Duidelijk! Maar sla in het vervolg het geld dat u van het NLPVF krijgt dan af, want u krijgt voor deze functies gewoon subsidie toegekend.

[Geplaatst door: Bastiaan Bommeljé]

Bert Temme zou moeten weten dat een groot deel van de door hem onderzochte periode Hollands Maandblad inderdaad de subsidie van het NLPVF heeft afgewezen en teruggegeven, mede omdat we de beoordelingen in de rapporten van de commissies 'Literaire Tijdschrijften' beneden de maat vonden, en omdat we steevast in de lach schieten bij ronkende woorden van derden over de taak en functie van tijdschriften. Overigens staat nergens in de oude of nieuwe subsidieregeling dat een tijdschrift debuten of "debat" MOET genereren, dit zou ook onzinnig zijn gezien de aard van gesubsidieerde tijdschriften zoals Armada of De Parelduiker. Het criterium is dat een tijdschrift in algemene zin zichzelf kwalitatief dient te bewijzen.
En ja, het is evident dat veel tijdschriften nog steeds functioneren als kwaliteitsfuik. Zo zul je bijvoorbeeld Heleen van Rooijen en Kluun in Hollands Maandblad niet tegenkomen, hoewel die tegenwoordig als 'literair' gelden in de media en "buiten de tijdschriften om" hun "literaire debuut" hebben gemaakt. Nou, gefeliciteerd.
Ik weet niet wat literatuur is, en dat wil ik ook niet weten. Evenmin weet ik wat een "literair debat" is, en dat wil ik nog veel minder weten. Ik heb wel een neus voor literaire pretenties, literaire shit en literaire onzin. Dat ruikt namelijk al snel naar poeha en tijdverspilling. En meestal heb ik dan al snel wat beters te doen.
Ik beoog geenszins te zeggen dat de literaire tijdschriften onfeilbaar of uitmuntend zijn, en evenmin bedoel ik te zeggen dat de scriptie van Temme shit is in de categorie Van Rooijen, maar wel dat zijn opvattingen over "debuten" en "literaire debat" tamelijk vruchteloos zijn. Meer iets voor avondjes met neerlandici dan voor de literaire werkvloer.

[Geplaatst door: Erwin]

@ Bastiaan

“Bert Temme zou moeten weten”

Waarom kies je voor deze wat literair aandoende constructie in een rechtstreeks (kotszakjes zijn verkrijgbaar in de foyer) 'debat'?

[Geplaatst door: der peter]

kotszakjes? ja, hier:

http://www.obras-del-alma.com/blog/?p=2087

[Geplaatst door: Coen Peppelenbos]

Bommeljé wil zich blijkbaar niet ergens in verdiepen en doet net alsof jouw scriptie een aanval is. Hij doet zich naïever voor dan hij is als hij zegt: 'Het criterium is dat een tijdschrift in algemene zin zichzelf kwalitatief dient te bewijzen.' Dan waren die reacties van het NLPVF wel korter geweest immers. Telkens wordt wel degelijk beargumenteerd waarom een tijdschrift een subsidie verdient of niet.
Die opmerking over Van Royen (schrijf in ieder geval de naam goed) en Kluun is aardig, maar het heeft niets met de scriptie te maken.
Het werk van Temme is goed onderbouwd. Dat haal je niet met enkele drogredenen onderuit.

[Geplaatst door: Willem Thies]

@ Coen: 'drogredenen'?: volgens mij geeft BB enkele duidelijke voorbeelden die Temmes 'conclusies' onderuithalen. (Ik heb de volledige scriptie ook niet gelezen, en ben dat ook niet van plan; de door hemzelf geformuleerde samenvatting hierboven zegt voldoende.)

Ik knip&plak: * Karel Berkhout heeft dus gelijk wanneer hij in NRC Handelsblad (15 februari 2008) schrijft, dat ‘nieuwe auteurs op eigen kracht een uitgever’ vinden.
* H.C. ten Berge, oprichter Raster, heeft dus gelijk wanneer hij in NRC Handelsblad (4 december 2008) zegt, dat nieuwe auteurs niet meer via de tijdschriften worden verworven.

Kortom: het literaire tijdschrift heeft zijn functie als kweekvijver verloren.

Dit is toch allemaal tendentieus, reductionistisch, te kort door de bocht, ongenuanceerd?

Hij betrekt maar vier literaire tijdschriften in zijn onderzoek. Zelfs kleinere literaire tijdschriften als - het niet meer bestaande - 'Nymph' en 'Krakatau' hebben een kweekvijverfunctie (gehad) (en vervuld!). Tijdschriften als 'Bunker Hill', 'Passionate' en 'De Tweede Ronde' en vele andere worden buiten beschouwing gelaten.

Hij benadert van die vier (4!) literaire tijdschriften geen enkele redacteur. Dat lijkt me getuigen van een erg slordige & gemakzuchtige methode/werkhouding, die in journalistieke stukken niet getolereerd zou worden, en in academische stukken, in mijn tijd althans, evenmin getolereerd werd.

Vervolgens is er 1 redacteur van die slechts vier (4!) literaire tijdschriften die in het onderzoek zijn betrokken, die dan maar zelf van zich laat horen. Uit diens reactie en voorbeelden blijkt dat Temmes conclusies aangaande 'HM' in ieder geval aantoonbaar onjuist zijn. En wat doet Temme? Inbinden? Nee, een beetje sputteren over dat een handvol debutanten die via 'HM' hun weg naar een literaire uitgeverij (meer specifiek: Nieuw Amsterdam) hebben gevonden, toch niet veel is. O nee? En dat bepaal jij zeker, Temme. Het gaat erom dat 'HM' blijkbaar toch een kweekvijverfunctie heeft (en, om misverstanden te voorkomen, die ook 'naar behoren' *vervult*). Mij lijkt het 'ontdekken' van een stuk of 4, 5 dichters via een literair tijdschrijft binnen de gegeven tien jaar voldoende voor 1 uitgeverij; hoeveel wil jij er? 20? 30? Bij 1 uitgeverij? Zoals BB al zei, het zijn *genoeg* debutanten, een handvol, ruim zelfs, en meer in het algemeen: er zijn al genoeg debutanten. Daarbij bestaat Nieuw Amsterdam nog niet zo lang en zijn ze volgens mij pas vanaf 2006 een poeziefonds aan het opbouwen, dus zijn er binnen drie (3) jaar 4 dichters 'doorgestroomd' via 'HM' , dat lijkt mij een prima score!

En waarom die correlatie tussen debuteren bij een bepaald literair tijdschrift en debuteren bij diezelfde uitgeverij, de uitgeverij waar het literaire tijdschrift aan gelieerd is? Dat is volstrekt irrelevant voor een eventuele kweekvijverfunctie.

Voorzover ik heb kunnen zien, heb jij opgemerkt dat niet *alle* 'uitgeverij'debutanten zijn doorgestroomd via literaire tijdschriften, of misschien niet eens de helft, en *dus* hebben literaire tijdschriften geen kweekvijverfunctie?

Als nu blijkt dat (laten we zeggen) 10 (of 5 of 15) % van de 'tijdschrift'debutanten van 'HM' zijn weg vindt naar NA, dan is de kweekvijverfunctie wat 'HM' betreft toch aangetoond.

En wat is eigenlijk 'op eigen kracht' een uitgever vinden? Zijn dat BN'ers van wie men het manuscript (of ook maar een klein deel ervan) (dat vaak nog alleen in de vorm van een voornemen bestaat) niet eens hoeft te lezen, maar direct toezegt te zullen gaan uitgeven? De volkszangers, de cabaretiers, de koks, de wulpse sexy dames, de tv-persoonlijkheden, ex-profvoetballers en ex-bondscoaches, de vrouw van en de zoon van, de voormalige fotomodellen die moeder zijn geworden...

wie zijn dat, die *op eigen kracht* een uitgever vinden?

en als men eerst her en der een gedicht of verhaal of essay of column heeft gepubliceerd, en uiteindelijk, wellicht na jaren, een uitgeverij vindt, dan doet men het niet 'op eigen kracht'?? vreemde voorstelling van zaken. Als de kroonprins een autobiografie gaat schrijven, met daarin ruimschoots aandacht voor zijn relatie met Maxima, hoe abominabel dan ook, hij vindt een uitgever, dat garandeer ik je... en dat doet hij, volgens jouw definitie, dan geheel en al op eigen kracht... daar heeft hij geen literair tijdschrift voor nodig...

vragen, vragen, en eerlijk gezegd ben ik niet eens benieuwd naar de antwoorden.

Temme, ik zou zeggen, raadpleeg je bronnen, doe je research, of wees in ieder geval zo beleefd de reactie van redacteuren van door jou in je onderzoek betrokken literaire tijdschriften in overweging te nemen, vooral omdat je hebt verzuimd hen te benaderen... en doe bepaalde informatie die je dan krijgt zonder dat jij de moeite hebt genomen daarom te verzoeken, niet gemakzuchtig af als 'irrelevant' en niet van invloed zijnde op het onderzoek en de uitkomst daarvan...

Iets anders: *cijfermateriaal*? Aangaande het literair debat? Hoe meet je dat?

[Geplaatst door: Coen Peppelenbos]

@ Willem: Het wordt tegenwoordig steeds meer gebruik, ook hier, dat mensen wel overal een mening over hebben, zonder iets daadwerkelijk gelezen te hebben. Hoe kun je nou de methode van een onderzoek onderuit haalt als je niet eens weet hoe het onderzoek methodisch in elkaar steekt? Eerst je huiswerk doen Thies en dan kun misschien je pas tot de conclusie komen die je nu zo voorbarig getrokken hebt.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Bovendien is het niet per se nodig om de redacteuren te bevragen, als je empirisch onderzoek doet. Zoals Temme deed. Maar goed.

[Geplaatst door: Willem Thies]

Op basis van het weinige dat ik weet (het bovenstaande), kan ik al concluderen dat de scriptie niet deugt. Ik zie dat het onderzoek verre van representatief is, dat Temme onzorgvuldig te werk is gegaan, generaliseert op de zeer smalle basis van vier literaire tijdschriften, dan nog voorbijgaat aan gegevens, ze simpelweg niet laat meewegen in zijn conclusies. Nogmaals, dit alles op basis van bovenstaande samenvatting maar ik neem aan dat Temme adequaat kan samenvatten? Dat leer je al op de bovenbouw van de middelbare school.

Verder zeg ik nog een en ander in mijn post, zoals: Nieuw Amsterdam is pas in 2006 begonnen een poeziefonds op te bouwen; lijkt me *ook* relevant mee te wegen in het 'onderzoek' (is namelijk van belang of er relatief toch een zeker aantal 'doorstromen' van literair tijdschrift naar uitgeverij waaraan dit gelieerd is), nietwaar Coentje Peppelenbos? Maar daar heb je in je blinde & fanatieke ijver de apologist van Temme uit te hangen, blijkbaar overheen gelezen.

Welnu, Coentje, ik weet dat je als meester aan een hogeschool in Leeuwarden, Drachten of Haren graag huiswerk uitdeelt, maar ik doe alleen mijn *eigen* huiswerk, niet dat van een ander!

[Geplaatst door: Willem Thies]

@ Breukers. Nee, dat is op zich waar, maar hoe vallen de gegevens (los of hij deze verkrijgt na benadering van redacteur BB, of 'op eigen kracht') die BB verstrekte (en die Temme blijkbaar zelf ook heeft achterhaald) te rijmen met zijn conclusie?

Gegevens: Nieuw Amsterdam bekijkt (door de onderzoeker niet eens genoemd als uitgever van HM), ziet in één oogopslag de rechtstreekse doorstroom van debutanten vanuit HM: ik noem Eva Maria Staal (2 belangrijke literaire prijzen); Anke Scheeren (8 drukken), Krijn Peter Hesselink (2 dichtbundels in 2 jaar), Froukje van der Ploeg (succesvolle dichtbundel; veel radio-optredens), Thijs de Boer, en dan heb je nog Cathelijn Schilder, Annemieke Gerrist en talrijke anderen die via HM zijn gedebuteerd de afgelopen jaren.

Conclusie: het literair tijdschrift 'voldoet' niet meer aan zijn kweekvijverfunctie.

Ik zie een jawel... een discrepantie tussen gegevens en conclusie. Temme heeft de gegevens (het 'cijfermateriaal') wel achterhaald en onder ogen gehad... maar... er blijkbaar niets mee gedaan? Ze botweg genegeerd?

Ik noem het slordig en het blijft slordig; het 'cijfermateriaal'/de gegevens hadden hem moeten nopen tot een andere, gematigder en genuanceerder, conclusie; anders gezegd, de conclusie zoals hij deze heeft geformuleerd is niet gerechtvaardigd op basis van zijn (spaarzame!) gegevens.

Daarbij is zijn onderzoek eenvoudigweg te beperkt.

(en waarom toch het accent op tijdschrift*debuten*? een literair tijdschrift is toch niet enkel een doorgeefluik van de uitgeverij waar het is ondergebracht?)

Kijk, ik zeg niet dat literaire tijdschriften hofleverancier zijn van 'uitgeverij'debutanten; maar ze hebben een/hun aandeel. Zo simpel is het.

[Geplaatst door: Wim van Til]

kweekvijver (de (m.)) 1 vijver waarin vis wordt gefokt 2 (fig.) plaats (onderwijsinstelling e.d.) waar getalenteerde personen gestimuleerd en opgeleid worden.
Stop toch eens met die rare veronderstelling dat een tijdschrift gebruikt wordt om talenten te fokken of te mesten.
Elke scriptie kan beter. Want vergroot het inzicht.
Voorlopig ligt er nog genoeg werk voor de jongerejaars in Groningen om af te studeren. Graag met een ander woord in titel en inhoud.

[Geplaatst door: Coen Peppelenbos]

@ Willem Thies: Nou Willempie, om maar even op de hurken te gaan zitten voor je, het herhalen van je eigen gebrek aan onkunde maakt je opmerkingen niet sterker.
Als je de moeite doet om je te verdiepen in het onderzoek, maar daar heb je het vast veel te druk voor, dan had je al lang gelezen dat de conclusie van je laatste bijdrage overeenkomt met de scriptie van Temme. Maar blijf vooral genieten van je onnozelheid.

[Geplaatst door: Willem Thies]

@ Coen,

Nog 1 maal:

ik citeer uit de door Temme zelf geformuleerde samenvatting (bovenstaand) en door hemzelf geformuleerde conclusies:

* Karel Berkhout heeft dus gelijk wanneer hij in NRC Handelsblad (15 februari 2008) schrijft, dat ‘nieuwe auteurs op eigen kracht een uitgever’ vinden.
* H.C. ten Berge, oprichter Raster, heeft dus gelijk wanneer hij in NRC Handelsblad (4 december 2008) zegt, dat nieuwe auteurs niet meer via de tijdschriften worden verworven.

Kortom: het literaire tijdschrift heeft zijn functie als kweekvijver verloren.

Dit zijn de woorden van Temme, 'nieuwe auteurs worden niet meer via de tijdschriften verworven' (althans, hij verklaart dat hij deze stelling onderschrijft); het literaire tijdschrift heeft zijn functie als kweekvijver verloren.

*Hier* ben ik het niet mee eens, en hier ben ik tegen in het geweer gekomen. Als Temme het, zoals jij lijkt te suggereren, in zijn scriptie (ook in zijn conclusie!) allemaal een stuk genuanceerder zegt, sterker nog: als hij daarin beweert dat het literaire tijdschrift nog steeds een kweekvijverfunctie heeft (en vervult), dan is dit a) geen nieuws, weinig opzienbarend, (maar dan wil ik hem wel de hand schudden en het roerend met hem eens zijn); en b) dan kan hij niet adequaat samenvatten, sterker dan is hij een beroerd samenvatter, en geeft hij een vertekend beeld van de strekking van zijn scriptie en de uitkomst van zijn - vermeende - onderzoek.

Wellicht om het allemaal wat op scherp te stellen, te provoceren, aandacht te krijgen; maar je kunt mij moeilijk verwijten dat als jij je scriptie afficheert met leuzen als 'Hitler was een democraat in hart en nieren en semitofiel', ik reageer met: 'onzin!' Als vervolgens blijkt dat de soep niet zo heet wordt gegeten als hij wordt opgediend en Hitler gewoon - heel geruststellend - een nationaalsocialist en antisemiet blijkt, en als dat ook de werkelijke strekking van de scriptie is, tja, dan kan ik het met je eens zijn, van harte zelfs, maar dat is weinig opzienbarend, nietwaar? En ook niet helemaal wat je in je 'synopsis' had voorgespiegeld waar je scriptie over zou gaan... of wel?

Niks nieuws onder de zon dus, alleen iemand die is afgestudeerd op de these: 'Literaire tijdschriften hebben nog steeds een kweekvijverfunctie, dit is vooralsnog onveranderd gebleven.' Bravo! Wat een breuk in de geschiedenis!