Literair Weblog De Contrabas: 'De Rushdie-affaire was een totaal geïsoleerd geval'

3-7-09

'De Rushdie-affaire was een totaal geïsoleerd geval'

Waarom legt u de schuld daarvoor bij de ‘humanistische traditie’, bij docenten en critici als Kees Fens, Jacques Kruithof, Carel Peeters en Ton Anbeek? Zij hebben de literatuur toch juist altijd uiterst serieus genomen? „Omdat humanistisch georiënteerde literatuurbeschouwers proberen literaire kwaliteit te herkennen op basis van universele criteria. Die positie is in de jaren tachtig en negentig terecht weggevaagd door het postmodernisme. Mensen die desondanks vasthouden aan de humanistische traditie zijn schadelijk voor het literaire debat, ze houden een oorlog gaande die improductief is.”>> lees het interview met Thomas Vaessens op NRC.

Geplaatst door Jan Pollet op 3-7-09 | Permanente link

Reacties

U kunt deze conversatie volgen door in te schrijven op de reactiefeed van dit bericht.

Geert Wilders, maar dan in de literatuurwetenschap.

Geplaatst door: Chrétien Breukers | 3-7-09 om 21:26

Wie, Etty of Vaessens?

Geplaatst door: hanz mirck | 3-7-09 om 23:05

Geen van beiden lijkt me. Waar slaat die vergelijking in godsnaam op?

Geplaatst door: mponte | 4-7-09 om 0:26

Op iets wat Connie Palmen, de literairste schrijfster van het westelijk halfrond, heeft gezegd in de Groene.

Geplaatst door: Samuel Vriezen | 4-7-09 om 1:30

Ik kan altijd een heel eind met Vaessens meegaan, maar er is één punt waarin ik me toch niet kan vinden. En dat is zijn wens dat schrijvers zich 'niet verschuilen achter hun personages' maar voor hun standpunt instaan. Het moet duidelijk zijn dat schrijvers niet naar hun personages verwijzen om hun verantwoordelijkheid te ontlopen, maar omdat die personages nu juist geconcipieerd zijn om te handelen binnen een ideologisch drama, dat niet zomaar in een strekking kan worden vertaald. Hermans' Lodewijk Stegman is niet alleen maar iemand die ongunstige opvattingen over katholieken debiteert, maar die in die roman ook een bepaald lot ondergaat. Om die reden kan niemand voor zijn uitspraken instaan of namens hem het woord voeren; dat kan alleen Lodewijk Stegman zelf. Als dat anders zou moeten zijn, valt niet uit te leggen waarom de schrijver dan de moeite nam het personage in het leven te roepen: dan had hij die opvattingen, waar hij zich volgens Vaessens mee moet vereenzelvigen, ook in een andere, niet-literaire vorm kunnen uiten, en was Lodewijk Stegman het ongeluk te moeten leven bespaard gebleven.

Literatuur wordt nu eenmaal niet voor de mooiigheid geschapen, maar omdat er een voorbeeld in kan worden gegeven van hoe een bepaald idee in de praktijk uitpakt, zonder dat die praktijk ook werkelijkheid wordt. Wanneer de afstand tussen die twee wegvalt, verliest literatuur zijn metaforisch karakter, en daarmee elke aanspraak op belangeloosheid. Literatuur zoekt maw geen excuus, maar vergelijkingsmateriaal - niet in algemene, abstracte, wetmatige waarden, maar in concrete situaties. Als Lodewijk Stegman geen metafoor meer mag zijn, gebeurt het omgekeerde: dan verliest zijn personage zijn concrete vorm en vergelijkende waarde, en wordt algemeen, zoals een wetstekst algemeen toepasselijk wordt geacht. En de schrijver, die nu juist geen algemene, abstracte, wetmatige waarde wilde verkondigen, wordt daarvoor dan persoonlijk aansprakelijk gesteld. Dat klopt niet.

Geplaatst door: RHCdG | 4-7-09 om 2:47

Het zwakke punt in Vaessens betoog is niet zozeer dat een schrijver geen verantwoording schuldig zou zijn over de standpunten van zijn personages - daar kun je over debatteren - maar juist dat hij een humanistische oplossing (het debat) voorstelt als de ultieme oplossing om van de postmoderniteit af te komen, gepresenteerd als weerzin tegen hetzelfde humanisme. Dat schrijvers veel van hun invloed verloren hebben is trouwens vooral debet aan de opkomst van de popmuziek en de cinema. Het is wezenlijk een sentimenteel standpunt: de macht verschuift, hoe winnen wij onze macht terug? Oplossing: in debat gaan met het publiek. Waarom willen jullie onze boeken niet meer lezen? Een door en door humanistische oplossing - en een oplossing die uiteraard geen millimeter zode aan de dijk terug zal zetten.

Geplaatst door: M.H.Benders | 4-7-09 om 8:19

- de opkomst van de popmuziek en de cinema

En vergeet daarbij youtube, google, wiki... e.d. niet.

Een film als 'Wake up call - New Word Order Documentary' maakt meer los, dan xtal boeken, omdat je 'm, ook al duurt hij een 2,5 uur, even kan bekijken, zonder je huis er voor te hoeven verlaten.

- Je kan zeggen dat ik een sukkel ben... -

Geplaatst door: Peter de Groot | 4-7-09 om 8:53

"En vergeet daarbij youtube, google, wiki... e.d. niet."

Uiteraard. Dat is de essentie van mijn standpunt: dat het zwaartepunt van het betoog een sentimenteel punt is, terwijl de discussie eigenlijk over iets heel anders zou moeten gaan: namelijk hoe het komt dat de intelligentie in het algemeen het onderspit aan het delven is, onafhankelijk van het medium waarin deze zijn uitdrukking vindt. Het is idioot om enerzijds te klagen dat de literatuur zijn positie als intelligentia verloren heeft als anderzijds die ontwikkeling zich maatschappijbreed laat zien: de kruidenier wil zijn winkeltje verdedigen, maar toont weinig interesse in de werking van de economie. Juist deze typische kruidenierslogica, dit redeneren vanuit een underdog positie, deze onwil om de problematiek in een groter perspectief te zien - daar wringt de schoen, niet bij deze 'schrijvertje wil zich niet verantwoorden' of 'debatteren tegen het humanisme' pseudo-intelligente kuloplossingen.

Geplaatst door: M.H.Benders | 4-7-09 om 9:22

'Literatuur moet in het publieke debat resoneren. Gebeurt dat niet, dan wordt literatuur niet langer serieus genomen.' Volgens mij gaat dat niet op voor de gemiddelde PVV-stemmer. Dat heeft niet met het boek te maken maar met het literatuuronderwijs in Nederland dat hemeltergend slecht is, en met het gebrek aan fantasie waar de moderne mensch onder lijdt. En dan: literatuur gaat altijd over de werkelijkheid, zelfs als ze die ontkent. Ik denk dat een goed boek de balans houdt tussen bestaansrecht in de actualiteit en zeggingskracht in de eeuwigheid. Zo, en nu een bavaria.

Geplaatst door: Hanz Mirck | 4-7-09 om 9:24

Vaessens maakt soundbites van zijn "boodschap". Dat doet Wilders ook. Althans, dat doen de meeste politici, maar in stelligheid nadert Vaessens Wilders. De "oude cultuur" is dood, dat werk, wie dit en dat volgt, is eigenlijk bezig met een niet te winnen oorlog, etc etc.

Geplaatst door: Chrétien Breukers | 4-7-09 om 10:12

Het meest simplistische standpunt in deze discussie komt van Mirck die een complexe maatschappelijke ontwikkeling weet terug te voeren op één oorzaak: het onderwijs. Ik heb het hier eerder geschreven: als er één ding is dat demotiverend is voor hardwerkende docenten, dan is het het gemak waarmee dit soort uitspraken wordt gedaan. De wereld verandert, de verandering bevalt me niet, het komt door het onderwijs. Verslik je niet in je Bavaria, zou ik zeggen.

Kenmerkend voor het literatuuronderwijs in Nederland is dat het op sommige scholen heel goed wordt gegeven, op sommige slecht of helemaal niet, en op andere met het nodige kunst- en vliegwerk. Het is wat in een bepaald jargon een ‘ill structured domain’ wordt genoemd. Er wordt hard aan gewerkt om dat domein beter te structureren zodat landelijk duidelijkheid ontstaat over wat er van literatuuronderwijs verwacht mag worden.

Zie verder de eerdere discussie op http://www.decontrabas.com/de_contrabas/2009/01/codekrakers-van-gogh-peeters-en-heytze/comments/page/1/

Geplaatst door: Gert de Jager | 4-7-09 om 11:25

Beste Gert de Jager, hopelijk geef je zelf geen literatuuronderwijs. Ik noem namelijk 2 oorzaken, niet 1, en dat is niet mijn standpunt in de discussie, maar een poging het probleem te localiseren (wat Benders veel beter hierboven doet). Verder herhaal je de denkfout die de dames uit de Bijlmer tegen Vuijsje maakten: een standpunt buiten spel zetten omdat dat slecht zou zijn voor het zelfbeeld van het onderwerp. Als er niet hard aan dat onderwijs gewerkt hoefde te worden, was het goed, toch? Nu is het zelfs op de goede scholen, waar inderdaad hard gewerkt wordt, niet goed genoeg. Ik geef de docenten daarvan niet de schuld, het is het beleid.

Geplaatst door: Hanz Mirck | 4-7-09 om 12:37

“Beste Gert de Jager, hopelijk geef je zelf geen literatuuronderwijs”

Ik geef ongeveer twintig jaar literatuuronderwijs. Op de school waar ik nu werk reserveren we in elk leerjaar, van de eerste tot en met zesde, één uur per week voor literatuuronderwijs. Omdat het een beetje bijzondere school is, is dat daar mogelijk. Twee van mijn eindexamenleerlingen gaan dit jaar Nederlands studeren.

Voordat ik op deze school ging werken, heb ik als beroepsmatige invaller op ongeveer vijftien verschillende scholen gewerkt. Van een pikzwarte school met 39 nationaliteiten in de binnenstad van Den Haag tot een Christen Unie-achtige school in Woerden. Overal trof ik docenten die vanuit een hartstocht voor literatuur hun leerlingen het een en ander bij trachtten te brengen.

Natuurlijk had ik gezien dat je twee oorzaken noemt. De andere oorzaak is een mallotige algemeenheid. Daarvoor heb je in een bijzin volgens jou een probleem gelokaliseerd en volgens mij een stelligheid beweerd over iets waarvan je geen grein verstand hebt en waarmee je achteloos een hele beroepsgroep wegzet. Want dat is het meest stuitende van zo’n bijzinnetje en je lullige reactie hierboven: het volkomen gebrek aan respect voor andermans inzet en andermans vakmanschap.

Een paar maanden geleden kregen wij als sectie Nederlands een nieuwe literatuurmethode ter beoordeling toegestuurd. Poëzie en versleer werden daarin geïntroduceerd aan de hand van een gedicht van Hanz Mirck. Dat leek ons geen goed idee: als je leerlingen kennis laat maken met poëzie kun je ze beter een dichter van de eerste rang voorzetten. We hadden in meer opzichten gelijk dan we ooit konden denken.

Geplaatst door: Gert de Jager | 4-7-09 om 13:12

Oei, that hurts. Maar nu iets anders. Over de door Chrétien waargenomen overeenkomsten tussen Wilders en Vaessens: die zijn er nl. best. Voor beiden was 9/11 een keerpunt, en voor beiden staat er sindsdien iets op het spel. En wat het populisme betreft: beiden richten zich op een publiek dat zich traditioneel niet tot de politiek subs. de literatuur aangetrokken voelt.
Het grote verschil is natuurlijk dat Wilders oude waarden wil herstellen, en Vaessens de literatuur juist wil vernieuwen.

Geplaatst door: RHCdG | 4-7-09 om 13:19

M.H. Benders heeft gelijk!

Geplaatst door: Samuel Vriezen | 4-7-09 om 13:20

Nee, Vaessens is geen populist: hij spreekt niet namens het volk of zelfs tot het volk. Hij spreekt tot de literaire wereld en zegt, jongens, er loopt daarbuiten ook nog een heleboel volk rond, hoor.

Maar het probleem is inderdaad vooral dat "maatschappelijk debat" en mediaoptredens dan criterium gaan worden voor engagement. Alsof dat debat met al die media per definitie een geschikt platform zou zijn voor elke standpunt.

Geplaatst door: Samuel Vriezen | 4-7-09 om 13:27

"Het grote verschil is natuurlijk dat Wilders oude waarden wil herstellen, en Vaessens de literatuur juist wil vernieuwen."

Ik zou zelf zeggen, het grote verschil is dat Vaessens de literatuur levendiger wil maken en dat Wilders de moslims het land uit wil jagen.

Geplaatst door: Samuel Vriezen | 4-7-09 om 13:30

"Literatuur moet in het publieke debat resoneren. Gebeurt dat niet, dan wordt literatuur niet langer serieus genomen"

Het woord 'literatuur' in bovenstaande zin is volstrekt vervangbaar. Vul 'kunst' of 'filosofie' in en de zin is nog even waar.Daarom gaat de uitspraak dan ook wezenlijk niet over literatuur. Een maatschappijbrede ontwikkeling wordt gepresenteerd als aanjager van de eigen toko. Vaessens doet daarmee feitelijk precies wat hij de tegenstander verwijt: literatuurkritiek schrijven die, door zich totaal niet op het grotere plaatje te richten, voor het grotere plaatje totaal niet interessant is. Dat is natuurlijk bijzonder eigenaardig - want juist de functie van de literatuur moet zijn die benepen kruidenierspositie (kom in mijn winkeltje kopen want wij zijn de intellectuelen) totaal te vermijden.

Geplaatst door: M.H.Benders | 4-7-09 om 13:31

'Een paar maanden geleden kregen wij als sectie Nederlands een nieuwe literatuurmethode ter beoordeling toegestuurd. Poëzie en versleer werden daarin geïntroduceerd aan de hand van een gedicht van Hanz Mirck. Dat leek ons geen goed idee: als je leerlingen kennis laat maken met poëzie kun je ze beter een dichter van de eerste rang voorzetten.'
Die Gert de Jager heeft het over het Basisboek Literatuur. Erg goed kan hij het boek niet hebben gelezen, want poëzie en versleer worden daarmee helemaal niet mee geïntroduceerd. Het hoofdstuk waarin Mirck voorkomt, gaat over de wijze waarop schrijvers en dichters inspiratie opdoen. Poëzie en versleer komen later aan de orde.
Ik vrees het ergste voor de leerlingen van Gert de Jager als hij zelfs dat al niet juist kan lezen. Dan is het wel erg treurig gesteld met het huidige literatuuronderwijs. Eerst maar eens leren lezen.

Geplaatst door: Coen Peppelenbos (een van de auteurs van het Basisboek Literatuur) | 4-7-09 om 14:29

Wat, wordt er op school tegenwoordig onderwezen hoe schrijvers en dichters inspiratie opdoen?

Geplaatst door: Samuel Vriezen | 4-7-09 om 14:34

"Ik zou zelf zeggen, het grote verschil is dat Vaessens de literatuur levendiger wil maken en dat Wilders de moslims het land uit wil jagen."

Deze opmerking verdient wel een prijs voor de meest kortzichtige bijdrage van het jaar tot dusverre. Typisch voor iemand die literatuur als een van de maatschappelijke werkelijk geïsoleerd fenomeen wil zien: een humanist.

Geplaatst door: RHCdG | 4-7-09 om 14:37

Ach Coen, we hebben dat boek of een aanbiedingsfolder of een excerpt van een aantal hoofdstukken twee of drie maanden geleden bekeken. Wat we zagen vonden we niet denderend. Vervolgens heb ik de inhoudsopgave niet uit het hoofd geleerd. Zegt dat iets over al dan niet juist kunnen lezen?

Nee, dat zegt het niet. Het zegt iets over de indruk die iets maakt. Sterkte met de verkoop verder!

Geplaatst door: Gert de Jager | 4-7-09 om 14:38

Rutger: ?????

zal wel.

Geplaatst door: Samuel Vriezen | 4-7-09 om 14:42

Oh, Gert de Jager kreeg eerst een nieuwe literatuurmethode ter beoordeling toegestuurd, maar nu opeens weer niet (niet, want dat hebben we niet gedaan). Of een folder (ja, 1 A4-tje) of een excerpt van een aantal hoofdstukken (nee). Dit zegt in ieder geval iets over een slecht geheugen en een beroerde manier van literatuurmethodes kiezen. Wat een gebakken lucht.
De verkoop gaat uitstekend. Dank u.

Geplaatst door: Coen Peppelenbos | 4-7-09 om 14:48

Nee hoor dat doet helemaal geen zeer: meneer de Jager doet waar hij mij van beticht: oordelen over iets wat je niet kent. Kom niet aan zijn vaste waarden want zwaait er wat. Juist die mentaliteit is de dood in de pot. Gelukkig komen er veel goeie reacties binnen op het Basisboek Literatuur.

Geplaatst door: Hanz Mirck | 4-7-09 om 14:52

Voor wie echt een idee van de inhoud wil hebben: op http://www.basisboekliteratuur.nl/ kun je op 'download proefhoofdstuk' klikken. Daar ziet men in ieder geval de inhoudsopgave, enkele bladzijden uit verschillende hoofdstukken en het volledige register.

Geplaatst door: Coen Peppelenbos | 4-7-09 om 14:56

@ Hanz: “Kom niet aan zijn vaste waarden want [dan] zwaait er wat”. Nee hoor, ik maak bezwaar tegen verketteringen – “het literatuuronderwijs in Nederland dat hemeltergend slecht is” – in bijzinnetjes.

@ Coen: juist, ik had het gedownload. Heb ik toch wel aardig goed onthouden wat ik onder ogen kreeg en zo beroerd gelezen heb. Jammer dat jullie niet nog verder kunnen stijgen op de Kleine Uil-top tien!

Geplaatst door: Gert de Jager | 4-7-09 om 15:12

He, Coen, zie je dat, die meneer die leest beroerd! Vandaar!
En nu weer terug naar de hoofdzinnen en de eersterangsauteurs: wat me nog t meest verbaast is dat een literatuurbeschouwer de auteurs dingen voorschrijft.

Geplaatst door: Hanz Mirck | 4-7-09 om 15:28

Ik vind het overigens wel zeer eigenaardig dat Vaessens, het publieke debat toegeneigd als hij is, nooit en publique zijn standpunten komt verdedigen. Typisch weer het salonengagement van de generatie nix. Ik weet wel dat hij zijn boek al voor de dood van Michael Jackson wist te publiceren, maar zoals met zoveel dingen hedentendage handelt de elite vaak met voorkennis van zaken.

Geplaatst door: M.H.Benders | 4-7-09 om 16:24

Elite?

Geplaatst door: Hanz Mirck | 4-7-09 om 16:41

@ Gert: ben blij dat ik je geheugen in orde gebracht heb, temeer daar je het hebt over 'Een paar maanden geleden' terwijl de site nog geen maand in de lucht is. Het stuk van Mirck komt op die gedownloade pagina's niet eens voor. En maar oordelen.

Geplaatst door: Coen Peppelenbos | 4-7-09 om 17:16

Ja: de definitie van elite scharniert immers op het goedbetaalde luizenbaantje. Zonder zo'n baantje is het lastig elite zijn, tenminste in de zin waarin ik het woord gebruikte.

Het woord 'elite' heeft een aantal betekenissen, hier werd het vooral gebruikt in de zin 'de heersende macht'. Het is moeilijk in de hooglerarenkaste geen elite te zien - uiteraard heeft dat niets te maken met kunde, dat is een heel ander verhaal. Mensen denken vaak dat je een waardeoordeel uitspreekt als je 'elite' zegt maar Geert Wilders is bijvoorbeeld ook een onderdeel van de politieke elite.

In die zin past Vaessens wel erg goed bij de moderne tijd: ook hier zien we weer een elite die pretendeert een revolutie te organiseren - uiteraard juist met het oogmerk elke ware revolutie bij voorbaat onschadelijk te maken.

Geplaatst door: M.H.Benders | 4-7-09 om 17:20

Om maar een voorbeeld te noemen: 'democratisering van de literatuur' is erg makkelijk en heel revolutionair in de praktijk te brengen. Het enige wat Vaessens hoeft te doen is een online poll maken waarmee mensen hem op jaarbasis kunnen wegstemmen als hoogleraar.

Ik vermoed dat we nog lang op zo'n poll kunnen wachten. Vaessens heeft geen enkel belang bij het veranderen van de machtsverhoudingen binnen de literatuur. Elke verandering die hij zal suggesteren zal om die reden nooit een werkelijk radicale zijn. Ergo: het humanisme aanpakken met humanistische middelen, het engagement voor de zoveelste keer uit de kast trekken, en 'democratiseren' zonder de eigen positie op het spel te zetten.

Volkomen ongeloofwaardig.

Geplaatst door: M.H.Benders | 4-7-09 om 17:39

@ Coen. Jullie hebben op verschillende momenten en op verschillende manieren jullie prachtboek onder de aandacht gebracht. Het verbaast je misschien, maar daar houd ik geen logboek van bij.

En overigens vind ik niet dat ik degene ben die hier rücksichtslos aan het oordelen is. Ik ben bewust niet ingegaan op wat hierboven over mij als leraar en de resultaten van mijn leerlingen te berde gebracht is, maar ik ben wel heel erg blij dat ze volgend jaar niet inspiratief worden aangeblazen door teksten van Hanz en jou.

@ Benders: Vaessens doet misschien inderdaad denken aan die Italiaanse edelman die socialist werd om zijn positie te redden. Maar wat stel je je voor bij een 'ware revolutie'? Ontstaan er niet juist in anarchistische situaties nieuwe elites die geen remmingen meer kennen? Moeten we zo'n 'ware revolutie' dan eigenlijk wel willen?

Geplaatst door: Gert de Jager | 4-7-09 om 21:19

Het is niet zo enorm relevant wat een 'ware revolutie' precies zou inhouden. Persoonlijk denk ik dat het postmodernisme alleen door totalitairisme te overwinnen valt, maar dan enkel in zeer beperkte vorm. Een humanistisch gevecht tegen het humanisme, en dan ook nog vanuit een underdog positie beredeneerd zoals Vaessens dat doet: volstrekt kansloos.

Wat mij wel persoonlijk opvalt het laatste decennium is dat er een enorme schaduwcultuur is ontstaan van mensen die niet meer in de 'officiele verhalen' geloven. Dat is op zichzelf al een soort van revolutie, al is die totaal niet in onze media vertegenwoordigt. Het aantal televisieprogramma's die vraagtekens bij de gebeurtenissen van 911 zetten is bijvoorbeeld op twee vingers te tellen in 10 jaar tijd, terwijl naar mijn inschatting zowat de helft van alle mensen geen klap geloven van dat officiele verhaal.
Dat is op zichzelf een vrij bijzondere situatie.

Geplaatst door: M.H.Benders | 4-7-09 om 22:27

@ Gert: Het verbaast me vooral dat je een boek afserveert op een bijdrage van welgeteld vier bladzijden die je niet gelezen hebt. Als de leraar al publiekelijk laat weten dat hij zo een boek kan beoordelen, dan zullen de leerlingen je graag willen volgen in dat goede voorbeeld.
Lees de aanbiedingsfolder maar jongens in plaats van de boeken, zo doet de meester het ook.

Geplaatst door: Coen Peppelenbos | 4-7-09 om 23:04

@ Coen: je weet helemaal niets van hoe ik lesgeef. Hou toch eens op.

Ik serveer een boek niet af op vier bladzijden. Ik beoordeel het op opzet, uitgangspunten en zoiets als werkbaarheid in de praktijk. Zo beoordeel ik per jaar meerdere methodes. Daarbij ben ik afhankelijk van wat de uitgever aan materiaal voor wil schotelen.

Dat het fenomeen van de inspiratie werd geïllustreerd aan de hand van het werk van een tweederangs dichter was inderdaad een belangrijke overweging. Het leek ons symptomatisch voor het verdere intellectuele gehalte van het boek. Daarin kunnen we ons vergissen, maar niets van wat er het afgelopen etmaal aan gehalte voorbij is gekomen zal me snel van dat idee afbrengen.

Hoewel ik me alles kan voorstellen bij gekwetste ijdelheid, vind ik het voor schrijvers van schoolboeken een weinig productieve reflex. Het constant in twijfel trekken van mijn vermogen om iets te lezen en om iets aan leerlingen over te brengen getuigt van opmerkelijk marketingtechnisch inzicht. De fout ligt bij de klant. Ik ben zo vrij om ook dat amateurisme symptomatisch te achten voor jullie onderneming als geheel.

En verder: de groeten.

Geplaatst door: Gert de Jager | 4-7-09 om 23:38

Je moet voor de aardigheid even kijken op de site van Gert de Jager, bij zijn 'gedichten', dan zie je meteen waar die lange tenen vandaan komen. Prototype docent Nederlands, schrijft zelf ook, alleen in 20 jaar nog geen uitgever gevonden. Eerste garnituur. Die komt hier Arjen Fortuin napiepen. Dat soort conservatieve geesten kan er niet bij dat het Basisboek Literatuur probeert frisse, eigentijdse voorbeelden te gebruiken in plaats van de platgetreden paden die de jeugd niet boeien. En beste Gert,op deze site argumenteren we. Dus als je mijn werk tweederangs wil noemen, ga vooral je gang maar kom dan eens met argumenten. Misschien kun je je eigen werk als voorbeeld gebruiken? En daarnaast: je hebt geen idee hoe vaak ik op middelbare scholen gastlessen geef en wat ik weet van hoe ver de leerlingen zijn. Als je echt zo'n geweldige docent bent, nodig me dan maar uit op je school om met jou en je leerlingen over poëzie te praten. Overigens heb ik nog steeds niks gehoord waarmee je weerlegt dat het literatuuronderwijs in Nederland beroerd is.

Geplaatst door: hanz mirck | 4-7-09 om 23:52

Het niveau stijgt en stijgt. Je kon er op wachten. Vooral dat "En beste Gert, op deze site argumenteren we".

Van wat je zo schattig mijn "gedichten" noemt, verschenen er ongeveer zestig in tijdschriften als DWB, De Revisor, De Tweede Ronde, Hollands Maandblad, Meander, blue-turns-grey. Dit najaar verschijnt er een bundel bij een Zeer Erkende Uitgeverij.

En zeg nou zelf: zou ìk reden hebben voor rancune c.q. lange tenen? Ik weet wel een betere kandidaat.

Overigens heb ik wel degelijk een idee hoe vaak jij op middelbare scholen gastlessen geeft. Dat vent je namelijk nogal ostentatief uit op je blog. Het maakt je dedain voor het literatuuronderwijs des te bedenkelijker.

Met 'tweederangs' bedoelden we overigens niet zozeer iets kwalitatiefs. Het is eerder een puur feitelijke beschrijving van een plaats in de rangorde.

Geplaatst door: Gert de Jager | 5-7-09 om 0:15

Trouwens, iemand die ook vaak gastlessen geeft is Tsaed Bruinja. In de discussie over het literatuuronderwijs waarnaar ik eerder verwees viel hij me eigenlijk bij. Soms is het literatuuronderwijs in Nederland heel goed, soms is het heel slecht, meestal probeert men er het beste van te maken. Hetzelfde blijkt uit empirisch onderzoek.

Beste Hanz, ik heb iets onaardigs over je werk gezegd. Het is waar. Ga je me nu net zolang met je banvloeken achtervolgen als je indertijd bij Elsbeth Etty deed toen zij niet heel vriendelijk schreef over je roman? Ben ik nu werkelijk onheuser geweest dan jij in je eerste zin van je tweede reactie? Wie heeft hier de toon gezet?

Geplaatst door: Gert de Jager | 5-7-09 om 0:37

Je begon er zelf mee... Ik ben benieuwd naar die bundel en de uitgeverij met 3 hoofdletters (en dat meen ik oprecht). Je bent in elk geval conservatiever dan ik van een goede dichter verwacht. Op mijn blog staan echt niet alle optredens, zeker niet de besloten lessen, en je gaat weer niet in op wat ik zeg over wat ik tegenkom. Wat voor rangorde bedoel je, die van bekendheid bij vastgeroeste docenten? Dat zegt toch niets over poezie? Maar we vervelen de lezers hier. Als je echt wil praten, mail me dan maar.

Geplaatst door: hanz mirck | 5-7-09 om 0:38

Etty's mening maakt me niet uit, haar onjuiste aannames en het feit dat ze mijn boek niet gelezen had wel. Maar zij heeft zichzelf al onmogelijk gemaakt, haar laatste boek is collectief doodgezwegen. Ik hou gewoon niet van vooroordelen.
OK, we hebben elkaar misschien opgefokt, laten we normaal doen tegen elkaar. En probeer niet op jezelf te betrekken wat ik zo niet bedoelde. Ik wens je heel veel succes met je bundel, begreep van Chretien dat je een tijd geleden gold als een belofte. Verdoe je tijd dan niet! Schrijf!

Geplaatst door: hanz mirck | 5-7-09 om 0:51

"Maar zij heeft zichzelf al onmogelijk gemaakt, haar laatste boek is collectief doodgezwegen. Ik hou gewoon niet van vooroordelen."

Dit is een wel erg eigenaardige opvolging van gedachtes. Het hele idee van een 'collectief doodzwijgen' als antwoord op een slechte recensie, met de gevolgtrekking 'ik hou niet van vooroordelen' erbij.

Geplaatst door: M.H.Benders | 5-7-09 om 7:42

@ Gert: ik stop maar even met reageren op vooronderstellingen zonder enige grond. In hoofdstuk drie van het Basisboek Literatuur kun je leren hoe dat moet: argumenteren.

Geplaatst door: Coen Peppelenbos | 5-7-09 om 9:08

"In hoofdstuk drie van het Basisboek Literatuur kun je leren hoe dat moet: argumenteren."

Een stofzuigerverkoper die voortdurend de kwaliteit van de huidige stofzuigzakken misprijst - dat kun je 'argumenteren' noemen, inderdaad.

'Basisboek Literatuur', wat een enge naam, trouwens.

Geplaatst door: M.H.Benders | 5-7-09 om 9:11

"Je bent in elk geval conservatiever dan ik van een goede dichter verwacht." Bestaat er zoiets als progressionist fallacy? Je zou haast gaan denken van wel.

Geplaatst door: Cath Blaauwendraad | 5-7-09 om 10:25

Oef Coen, het spijt me wel, maar dat is nou echt een archetypische reactie van ... ja, wat voor leraar? Vul het zelf maar in.

Hier in Amsterdam is het vakantie. Sterkte daar in Leeuwarden!

Geplaatst door: Gert de Jager | 5-7-09 om 11:30

@ de kleuters Coentje, Hanzie en Gertje: niet stoppen nu! Ik begin mij hier eindelijk eens thuis te voelen :).

Geplaatst door: Eelke | 5-7-09 om 13:45

Ja, Eelke.

Geplaatst door: Gert de Jager | 5-7-09 om 22:11

Even Gert pesten:

Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming mag geen enkele tekst worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt op welke wijze dan ook.

Geplaatst door: Peter de Groot | 6-7-09 om 10:52

De leraren, basisboekschrijvers en dichters moeten elkaar hier niet zo in de haren vliegen. Er zit wel degelijk iets wezenlijks in het "literatuuronderwijsargument", maar de onderlinge geprikkeldheid hier staat een onderschrijving of weerlegging ervan in de weg. En dat terwijl leraren, basisboekschrijvers en dichters feitelijk aan dezelfde kant zouden moeten staan.

Ik roep ook wel eens dat het literatuuronderwijs in Nederland te wensen overlaat. Maar ik zeg er altijd bij dat dat niet aan de leraren ligt, en for the record: ook niet aan de schrijvers van basisboeken literatuur en ook niet aan de dichters. Het ligt aan de ruimte die er door politiek aan literatuur wordt gegeven in het gehele spectrum van onderwijs wordt gegeven, en ook aan onderwijs in het algemeen, binnen het spectrum van de rijksbegroting.

Er wordt zo vaak gesproken over de maatschappelijke (ir)relevantie van literatuur. Ook door overheden. Die irrelevantie is vaak reden voor overheden om financieringen stop te zetten, etc. Van diezelfde overheden klinkt vaak de eis aan instellingen en auteurs om te proberen de "kloof" tussen publiek en literatuur te overbruggen, om laagdrempelig te zijn enzo. Deze overheden geven dan graag op gezette tijden het goede voorbeeld, door subsidie te verlenen aan initiatieven om de poëzie in Nederland te promoten. Zo financiert het ministerie voor onderwijs cultuur en wetenschappen de Gedichtendag.

Nooit wordt eens de vraag gesteld watvoor zin het heeft om jaren- en jarenlang te bezuinigen op literatuuronderwijs, en dan vervolgens de niet-opgeleide ex-leerlingen ineens met poëzie te confronteren op één enkele dag. Literatuur is een taal die je moet leren, en een taal leer je nu eenmaal het beste als je jong bent. Tegen de tijd dat mensen de podia kunnen gaan bezoeken, of de auteurs kunnen gaan lezen, moeten ze al enige notie hebben van hoe met een literaire tekst om te gaan. (ik schrijf heel expres niet: hoe je met een literaire tekst om MOET gaan - het gaat er juist om dat je je eigen, persoonlijke manier daarin leert ontwikkelen).

Natuurlijk is het evident dat wie zich voor een appel en een ei wél voor literatuur inzet - als leraar, als basisboekschrijver, als dichter - dat met hart en ziel doet en dus ofwel zijn uiterste best doet, of teleurgesteld raakt en cynisch wordt (of allebei - het zijn natuurlijk kanten van dezelfde medaille).

Ik had geen slechte literatuurleraar op de middelbare school. En toch heb ik mijn liefde voor de poëzie nagenoeg helemaal in mijn vrije tijd en op volslagen eigen initiatief moeten ontwikkelen. De moraal die je daar uit kunt halen, komt erop neer dat zo'n literatuurleraar weliswaar enorm zijn best kan doen, maar beperkt wordt door de marges die zijn beroep kent. Die marges zijn in de grond volgens mij financieel, en leiden tot beperkingen in de innovatie, in de ruimte, en in de creativiteit.

Leraar, basisboekschrijver en dichter, sla dus de handen ineen. Jullie zijn gefrustreerd over hetzelfde, namelijk dat jullie je best doen binnen de marges die jullie worden gegeven, maar tegelijkertijd door de bepalers van die marges worden afgerekend op zaken die buiten die marges liggen.

Martijn Benders sloeg eigenlijk in deze discussie de spijker al op z'n kop. Literatuur is minder relevant omdat iedereen zit te gamen en dvd's zit te kijken. Betekent dat dat er geen mogelijkheid tot verbetering is? Ik denk het niet: een uur literatuuronderwijs per week kan namelijk naar twee uur. Dat is niet volslagen onmogelijk. Ook kan er voor leraren meer ruimte worden gecreëerd waardoor ze beter de moderne ontwikkelingen in de letterkunde kunnen bijhouden (iets wat Gert de Jager doet, maar ik heb zelf op school toch ook nog heel veel Vestdijk gekregen, en als boekverkoper meer dan eens meegemaakt dat ik Tongkat van Peter Verhelst niet kon verkopen aan moddelbare scholieren, omdat hun leraar niet toestond dat ze dat boek voor de lijst lazen).

Maar zolang de overheid slechts wil investeren in een festivalletje hier en een campagnetje daar, en bezuinigt op (literatuur)onderwijs, moet de betrokkenheid die die overheid bij literatuur lijkt te willen tonen diep worden gewantrouwd. Iedere uitlating die die overheid doet rondom het belang van literatuur dient te worden gevolgd door een ferm advies: put your money where your mouth is. Dat advies kan worden geuit door een koor van Gert de Jager, Coen Peppelenbos en Hanz Mirck. En hun collega's.

Kan er buiten die overheid om iets ontwikkeld worden? Ik denk het wel. Maar niet door op de Contrabas verongelijkt gaan zitten doen, ook al is de verongelijktheid voorstelbaar en misschien zelfs wel terecht.

Geplaatst door: Joost Baars | 6-7-09 om 14:03

En met "moddelbare scholieren" bedoel ik natuurlijk: middelbare scholieren.

Taalonderwijs is ook niet meer wat het geweest is...

Geplaatst door: Joost Baars | 6-7-09 om 14:05

Als je niet op je fouten wordt afgerekend, dan is het onderwijs lang niet slecht.

Geplaatst door: Peter de Groot | 6-7-09 om 14:29

Eén uur per week is niet weinig, Joost. Daarin kun je echt heel veel doen.

En hoe sympathiek je oproep ook klinkt, het grootste probleem is, denk ik, niet de hoeveelheid tijd en geld die er voor het literatuuronderwijs beschikbaar is. De ergste rampen van het studiehuis en de Tweede Fase worden langzamerhand overal hersteld. Een onverwacht gevolg van de ontwikkelingen in het afgelopen decennium – en ik bedoel dat in het licht van de eerdere discussie niet cynisch – is het ontbreken van goede schoolboeken. Uitgevers durven simpelweg geen risico’s meer te nemen.

Het is te makkelijk om politici en beleidsmakers als boosdoeners aan te wijzen. De literatuurdocenten zelf vormen het grootste probleem. En dat is, vrees ik, inherent aan het vak. Want die leraar die niets kan met Tongkat en weigert zijn leerlingen het boek op de lijst te laten zetten - moet je hem dwingen? Het werkelijkheidsdomein dat we ‘literatuur’ noemen hangt elkaar van de individuele preferenties en voorkeuren en het zou niet best zijn als het anders was. Voor het literatuuronderwijs komen daar dan nog grote verschillen in didactische uitgangspunten bij.

Geplaatst door: Gert de Jager | 6-7-09 om 14:52

Het vertoon van macht(smisbruik) door Gert - what's in tha name - de Jager, doet mij denken aan Pink Floyd.

- Ik durf hier niet te melden dat hij een domme klootzak is, want dan wordt ik nooit geboekt voor het geven van wat dan ook. Zelfs niet als voorbeeld van hoe het niet moet. -

Geplaatst door: Peter de Groot | 6-7-09 om 14:57

@Gert: kijk, nu komen we ergens.

Ja, die leraar die Tongkat weigert vanwege zijn eigen smaak, moet je dwingen. Of liever: er moet een lescontext zijn waarin de leerling zijn eigen spoor kan volgen, onafhankelijk van de smaak van de leraar. Ezra Pound zei: "Damn your taste! I want if possible to sharpen your perceptions, after which your taste can take care of itself." Dat is een mes dat aan twee kanten snijdt, wat mij betreft. Want ten eerste mag van een leraar Nederlands verwacht worden dat hij ontwikkelingen in zijn vakgebied bijhoudt, volgt en er professioneel geinteresseerd in is, zoals je dat ook van een biologieleraar mag verwachten. Ook al houdt die biologieleraar meer van de ethologie (gedragsleer), als er een belangrijke ontwikkeling is op het gebied van bijvoorbeeld genetica, dan mag van hem verwacht worden dat hij daarvan op de hoogte is en het kan onderwijzen. Je mag toch wel zeggen dat in de recente letterkundige Tongkat een belangrijk boek is. Daar is de leraar Nederlands dus per definitie in geinteresseerd.

Nu kreeg ik van mijn leraren Nederlands altijd de indruk dat ze het stervensdruk hadden, dat ze met verouderd lesmateriaal moesten werken, etc. En het lijkt me niet voor niets dat het beroep van docent tegenwoordig zo weinig populair is als carrierekeuze. Hoge werkdruk, lage beloning, weinig carriereperspectief. Leraren - zo hoor ik van de leraren die ik ken - werken heel veel over. Dan kan ik me voorstellen dat je zegt: ja zeg, als ik in mijn vrije tijd ook nog eens de hele literatuur moet gaan bijhouden, dan kan ik wel bezig blijven. Als de werkdruk minder hoog zou zijn, en de beloning minder laag, dan verschaft dat leraren meer ruimte om dat soort dingen te doen.

En dat is nodig, want volgens mij moeten kinderen niet alleen leren wat ze moeten lezen, ze moeten vooral leren lezen. Dat je dus een boek leest, en dat kunt verbinden met kwesties waar je zelf mee bezig bent, dingen die je om je heen ziet, etc. En dat je daarna op zoek gaat naar boeken die op die manier relevant zijn voor jou. En dat je zo de literatuur in je denken over de wereld betrekt.

Dat heb ik namelijk - ondanks mijn goede leraar Nederlands - niet op school geleerd, maar pas daarna. En niet met de schrijvers die op de lijst stonden, maar met schrijvers die ik zelf ontdekte - en die minstens zo goed en minstens zo relevant waren. Met een leeshouding die ik dankzij die ontdekkingstocht heb kunnen ontwikkelen, niet dankzij het Basisboek Literatuur.

Mijn (eenvoudige, ja, maar ook naieve?) theorie is het dat als je die leeshouding op school zou kunnen ontwikkelen, dat dat meer publiek voor poezie genereert dan tien Gedichtendagen bij elkaar.

Terug naar Tongkat: zou het voor de leraar Nederlands werkelijk nodig zijn het boek gelezen te hebben om een essay erover te kunnen beoordelen? Ik denk het niet. Hij moet erover gelezen hebben, en de plek kennen die het in de moderne letterkunde inneemt. En hij moet vooral een goed essay kunnen herkennen en een goede leeshouding van een minder goede leeshouding kunnen onderscheiden.

(n.b.: Natuurlijk gebeurt dat al heel veel in klaslokalen, ongetwijfeld. Wellicht, waarschijnlijk, ook bij Gert de Jager. Maar ik heb het uiteraard over een breder perspectief.)

Geplaatst door: Joost Baars | 6-7-09 om 15:50

En of een uur per week weinig is of niet, dat laat ik graag aan jouw beoordeling over, Gert. Het was voor mij slechts een voorbeeld van hoe je iets goeds nog tot iets beters kunt maken.

En leve Pink Floyd!

Geplaatst door: Joost Baars | 6-7-09 om 15:52

Joost, wat je beschrijft is inderdaad precies wat gebeurt in veel klaslokalen. En tenzij je een dogmaticus treft, zal elke leerling Tongkat op de lijst mogen zetten. Als die dogmaticus met verve lesgeeft over Couperus, ben ik bereid hem veel te vergeven. De meeste leerlingen ook - die willen authenticiteit van hun leraar.

Wat je schrijft over Gedichtendagen - ik ben het helemaal met je eens. Op één uitzondering na, begin dit jaar, heb ik er nooit iets mee te maken willen hebben.

Dat de grote connecties tussen wat je leest, jezelf en de wereld na je achttiende worden aangelegd, heeft misschien niet zoveel met het literatuuronderwijs op de middelbare school van doen. Wat mij betreft wordt er zoveel mogelijk aan informatie en inzichten in die hoofden gepompt. De echte connecties komen wel. Later. Noodzakelijkerwijs.

En verder kom ik veel opgewekte en enthousiaste leraren Nederlands tegen. Jonge ook, net van de UvA, die ik als hoogbejaarde min of meer begeleid op mijn school. Een van hen heeft haar afstudeerscriptie geschreven over Tongkat. Hevige discussies. Gloedvolle lessen. Een mooi vak.

Geplaatst door: Gert de Jager | 6-7-09 om 16:59

Ha Gert,

Uit dat hout moeten literatuurdocenten gesneden zijn. Dank.

Twee dingen:

1) Ik ben tien jaar lang boekverkoper geweest, en ik heb helaas veel te veel meegemaakt dat kinderen geen docenten uit dat hout hadden. Die mochten Tongkat en aanverwante boeken niet op de lijst zetten. Ik heb zelfs meegemaakt dat ze The Picture Of Dorian Gray niet op de lijst mochten zetten. Ik vroeg vaak door, en ik ben nooit tegengekomen dat dat van die leraren een poeticale motivatie had: dus dat ze met verve over Couperus lesgaven. Meestal had het gewoon te maken met het feit dat ze Tongkat niet kenden en geen zin/tijd hadden om zich erin te verdiepen.

2) Je moet ook vaststellen dat er ondanks het feit dat er veel docenten uit het goede hout rondlopen, er wat betreft de maatschappelijke relevantie van literatuur iets te wensen is. De strategie is nu: subsidieer een project voor bijvoorbeeld 100.000 euro en bezuinig 10 miljoen op het onderwijs. Ik wil daarmee niet zeggen dat de beleidsmakers het allemaal moeten oplossen, maar wel dat de beleidsmakers die van de instellingen en de schrijvers vragen een knieval naar de domheid van het publiek te maken, tegelijkertijd de beleidsmakers zijn die het publiek dom maken. Dat kan me echt kwaad maken. Zo'n mooi poezie project als Gedichtendag is natuurlijk veel zichtbaarder - zo is het op korte termijn duidelijk dat er in de politiek aan cultuur gedaan wordt. Maar het kost veel minder en het camoufleert het werkelijke cynisme dat er is rondom wat jij doet: literatuuronderwijs dat echt over lezen gaat.

Een vraag die nog in me opkwam nav jouw bijdrage, is: waarom krijg je als vwo-leerling eigenlijk drie, vier aparte literatuuronderwijzen? Je zei namelijk dat je een uur per week literatuuronderwijs gaf, maar dat doen ze bij Engels, Duits en Frans natuurlijk ook. Dat zijn vier uur. Kun je niet veel beter gewoon het vak Literatuuronderwijs geven, vier uur per week, zodat je veel meer ruimte hebt om echt op leeservaring in te gaan en ontdekkend te lezen, en tegelijkertijd ook veel meer harde kennis en literatuurgeschiedenis over kunt brengen?

Geplaatst door: Joost Baars | 6-7-09 om 18:14

Volgens mij maakt het niet zoveel uit hoeveel uur literatuuronderwijs er gegeven wordt en hoe goed die les wordt gegeven. Ik denk dat de afkeer voor literatuur cultureel wordt bepaald. Om twee voorbeeldjes te noemen:

* Ik heb een tijd in Hongarije gewoond en ik zweer dat bij de armste, minst ontwikkelde mensen nog een enorme boekenkast binnenstond. Ik denk niet dat dat alleen aan de prijs van de boeken te wijten valt.

* Wat hier in Turkije erg komisch is: je kunt nog geen potlodenwinkel binnenstappen en ze hebben een kast met zware klassiekers staan. Tolstoj, Gogol, Dostejevski, ja inderdaad, in een kleine kantoorwinkel. Schijnbaar doen de oude klassiekers het hier erg goed want je ziet ze echt overal.

Het is zeer de vraag of in respectievelijk Hongarije of Turkije het literatuuronderwijs beter is dan bij ons. Ik weet zo goed als zeker dat het Turkse literatuuronderwijs even belabberd is, zo niet slechter. Daarom denk ik dat het effect van literatuuronderwijs gewoon wordt overschat. Wat bepaald of mensen lezen of niet is vaak een complex veld van culturele factoren.

Geplaatst door: M.H.Benders | 6-7-09 om 19:17

Ik vind dit een veel relevanter observatie, van Nietzsche dit keer:

Ik beproef een economische rechtvaardiging van de deugd - het probleem is hier de mens zo productief mogelijk te maken en hem, voor zover enigszins mogelijk, tot de onfeilbare machine te doen naderen: ten dien einde moet hij met machinedeugden worden toegerust ( - hij moet de toestanden waarin hij machinaal-productief is als de hoogwaardigste leren ervaren: daarvoor is het nodig dat de anderen hem zoveel mogelijk worden tegengemaakt, in zijn ogen zo gevaarlijk en berucht mogelijk worden gemaakt)

Hier is de eerste steen des aanstoots de verveling, de eentonigheid die alle machinale bezigheden met zich meebrengen. Deze leren te verdragen - en niet alleen verdragen - , de verveling door een hogere bekoring omspeeld te leren zien: dit was tot dusver de taak van elk hoger onderwijs’

(..)

Je kunt je vervolgens afvragen of het gros van onze poezie niet precies ook in die catagorie valt: verveling met een gouden randje.

Geplaatst door: M.H.Benders | 6-7-09 om 19:59

@ Joost: Bij de vreemde talen is helaas geen ruimte voor één uur literatuur. Door de invoering van de Tweede Fase - veertien eindexamenvakken - was de situatie daar de afgelopen jaren heel erg slecht. Hij wordt weer iets beter.

Op nogal wat scholen bestaat een vak 'literatuur' en hoewel ik zelf als Algemeen Literatuurwetenschapper ben afgestudeerd, ben ik daar toch niet voor. Om praktische redenen vooral: er moet overlegd worden dus je creëert weer een vergadercircuitje; sommige leraren kunnen dan geen literatuur geven en dat is niet goed voor de arbeidsvreugde; andere hebben echt alleen maar expertise binnen het eigen taalgebied.

Sommigen van mijn leerlingen krijgen drie of vier keer te horen wat renaissance of romantiek zou behelzen. Ik vind het eigenlijk wel goed. Ze worden geconfronteerd met verschillende intellectuele tradities en leren ze te plaatsen en te relativeren.

@ Benders. Die klassiekers - worden die ook werkelijk gelezen? Toen Pamuk de Nobelprijs kreedg, werd er in de kranten geschreven over de leeshonger in Turkijë. Het hield niet over, als ik het me goed herinner.

Het belang van het literatuuronderwijs voor de levendigheid van de literatuur zou inderdaad wel eens overschat kunnen worden. Een van de redenen waarom de Franse literatuur vaak zo dodelijk saai en navelstaarderig is geworden, zou wel eens het goede literatuuronderwijs kunnen zijn. Aan de andere kant is het literatuuronderwijs de belangrijkste manier voor migranten uit analfabete milieus om kennis te maken met een intellectuele wereld. Onder hen vind je dan weer de meest levendige auteurs - degenen die wat te melden hebben.

Geplaatst door: Gert de Jager | 6-7-09 om 20:29

Turkije lijkt erg op de US - mensen zijn ofwel heel middelmatig opgeleid ofwel erg goed. Dat verklaart wellicht ook de honger naar de klassiekers - de middelmatig opgeleiden willen erbij lijken horen (koffietafelboek) en de hoog opgeleiden willen zowiso overal over mee kunnen praten. Dat soort eerzucht leeft hier sterker en mensen lezen om die reden ook meer. De hollandse intellectueel schaamt zich eerder nergens voor - wie herinnert zich niet 'poeziecriticus' Rutger de Groots mening dat het lezen van buitenlandse poezie volstrekt overbodig is - zo'n navelstaarderige halfbakken houding, dat zul je hier nooit zien. Mensen zijn er te trots voor.

Geplaatst door: M.H.Benders | 6-7-09 om 21:01

En Joost: wat ‘The Picture of Dorian Gray’ enz. betreft – zou het heel misschien kunnen dat je last hebt van wat ik voor mezelf het ‘conducteurseffect’ noem?

Ik reis heel veel met de trein. In al die jaren heb ik misschien vijf keer te maken gehad met een onbeschofte conducteur. Ik kan me elk van die vijf keer haarfijn herinneren. Nog steeds kan ik niet naar het station fietsen of ik denk aan een van die vijf keer. Als ik mijn kaartje overhandig, probeer ik verbeten te glimlachen.

Staat daar een aardige, zwetende man met een dienstregeling en een tangetje.

Geplaatst door: Gert de Jager | 6-7-09 om 21:39

Controleer uw reactie

Voorbeeld van uw reactie

Geplaatst door: |

Dit is slechts een voorbeeld. Uw reactie is nog niet ingediend.

Uw reactie kon niet worden ingediend. Fout type:

Uw reactie werd gepubliceerd. Nog een reactie achterlaten

De letters en cijfers die u invulde kwamen niet overeen met de afbeelding. Probeer opnieuw.

Als laatste stap voor uw reactie wordt gepubliceerd, gelieve de letters en cijfers in te vullen die die u ziet in de afbeelding hieronder. Dit voorkomt dat automatische programma's reacties achterlaten.

Problemen met het lezen van deze afbeelding? Alternatief bekijken.

Laat een reactie achter

Colofon

Hoofdredactie: Chrétien Breukers. Redactie: Bart FM Droog, Philip Hoorne, Joris Miedema en Jürgen Smit. Vaste medewerkers: A.H.J. Dautzenberg, Kees Klok, Hanz Mirck, Jori Stam, Willem Thies en Abe de Vries. Reacties onder eigen naam of dichters- pseudoniem zijn zeer welkom. Anonieme of niet ter zake doende reacties worden verwijderd.