De humanistische wie of wat?

Tot de opkomst van Pim Fortuyn werd het "Paarse Kabinet" van Wim Kok door vriend en vijand geprezen. Maar de inkt van De puinhopen van acht jaar Paars was nog niet droog, of Wim Kok en de zijnen werden gezien als abjecte en verwerpelijke non-valeurs, die zouden worden vervangen door de "nieuwe politici" van Fortuyn.

Deze omslag in de "publieke opinie"werd begeleid door "de media", door journalisten die kritiekloos "signaleerden" wat de politici elkaar toebalkten.  Niet Fortuyn maakte de "revolutie", dat deden de journalisten die te beroerd waren om feiten te controleren of om het onderscheid te maken tussen propaganda en opinie. Geert Wilders opereert inmiddels in hetzelfde vacuüm.

Na het verschijnen van De revanche van de roman. Literatuur, autoriteit en engagement, het boek dat Thomas Vaessens eerder dit jaar publiceer- de, gebeurde in de literaire journalistiek ongeveer hetzelfde. Op gezag van de schrijver werden allerlei "kwesties" voor waar aangenomen en werd het engagementsdebat - nooit verdwenen uit de literatuur - ineens als een sprankelende noviteit gepresenteerd.

Daarbij maakte Vaessens handig gebruik van de Fortuyn-truc, door een tegenstelling te verzinnen tussen de wél-geëngageerde en de niet-geëngageerde schrijvers. Onderweg hief hij het idee dat literatuur iets met stijl van doen zou hebben op, want een te grote nadruk op de stijl is een misverstand.

Gisteren zette Vaessens in de NRC van gisteren voor de zoveelste keer thee van hetzelfde engagementszakje. Deze keer is de journalist van dienst Elsbeth Etty, die Vaessens ondervraagt.

Twee opmerkingen wil ik hier even belichten. Allereerst:

"Mijn boek behandelt een periode waarin dat helemaal niet gebeurde (dat de literatuur een rol speelde in het maatschappelijke debat, CB): de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. In de statistieken kun je terugzien dat in romans, kritieken, maar vooral ook in de literatuurwetenschap de ideologische, moralistische of ethische dimensie uit de literatuur werd weggefilterd. Politiek, ethiek en moraal werden als niet ter zake doend beschouwd. Men wilde er zijn vingers niet aan branden."

In de jaren tachtig schreef Brouwers zijn polemieken, die hij nadrukkelijk "óók een politieke boodschap" toedichtte, schreef Komrij boeken waarin hij een aantal zaken, van architectuur en politiek tot de letterkunde, over de hekel haalde, in 1986 verscheen Mystiek Lichaam, een boek dat voor een maatschappelijke discussie zorgde, een discussie die werd aangezwengeld door de overleden zwampaal Aad Nuis. Enzovoort, enzovoort. Allemaal schrijvers die de oversteek tussen maatschappij en letterkunde maakten, of wilden maken.

Vaessens zegt iets dat niet waar is, maar net als in het geval van Fortuyn probeert hij, door de feiten te verdoezelen, zijn eigen "stelling" kracht bij te zetten. Het gaat allemaal nergens over, maar het klinkt, zo gepresenteerd, heel authentiek.

Op de vraag van Etty: En de Rushdie-affaire dan? Of de oorlog in Joegoslavië? Daar hebben schrijvers en andere intellectuelen zich toch heftig mee bemoeid. Susan Sontag ging naar het bezette Sarajevo om er met de bevolking Becketts ‘Wachten op Godot’ op te voeren. -  zegt Vaessens:  "De Rushdie-affaire was een totaal geïsoleerd geval.”

Dit is nog net iets kwaadwillender dan de vorige opmerking, want wat hij hier doet is nadrukkelijk de "internationale" context buiten beschouwing laten. Een heleboel schrijvers, vertalers, uitgevers en journalisten die óók zijn getroffen door (religieuze) terreur zullen hem dankbaar zijn, voor deze uitspraak.

(wordt vervolgd)

Comments

[Geplaatst door: Albert Jan Swart]

Fortuyn en Vaessens waren in elk geval bereid hun standpunten helder uiteen te zetten (om uw vergezochte vergelijking maar even door te trekken). Van u hebben we over deze zaak alleen maar een paar lullige, nauwelijks beargumenteerde losse flodders mogen lezen. Van iemand die zo fel positie inneemt mogen we een ordentelijk betoog verwachten.

Ik hoop dat u uw argumenten in uw hoofd een stuk duidelijker op een rijtje hebt dan uw het niveau van Wilders' geblaat nauwelijks overstijgende blogjes doen vermoeden.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Ik weet het niet, volgens mij is bovenstaand blogje noch blaten, noch bevat het losse flodders.

[Geplaatst door: David Pefko]

Eigenlijk roept dit vooral de vraag op waarom zoveel mensen bepaalde stellingen gewoon klakkeloos voor waar aannemen. En hoe goed wij daar naar luisteren. Hoe goed wij luisteren op dit gebied en al het andere.

[Geplaatst door: mponte]

Even eerlijk, chretien, je hebt dat boek gewoon nog steeds niet gelezen he? Nou zou ik dat geen enkel probleem vinden, ware het niet dat je er zo'n grote mond over hebt. Want laten we eerlijk zijn, dat punt over Kellendonk bijvoorbeeld, dat kun je toch gewoon niet maken, zelfs niet als je het boek alleen maar even doorgebladerd zou hebben? Heel gek, hoor, dit.

[Geplaatst door: Maarten Dessing]

En hoezo 'bijna-kritiekloze Elsbeth Etty'? Het is toch erg duidelijk dat zij niets moet hebben van Vaessens opvattingen. Daarbij hoeft ze weinig te doen om haar doel te bereiken: Vaessens verdedigt zich erg zwak, moet ik zeggen. Eindelijk lees ik eens een interview met hem, blijkt hij niet in staat zijn boek overtuigend te verdedigen.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

@mponte: ik wist niet dat het doen van veronderstellingen tegenwoordig bij de wetenschappelijke methode hoorde. En wat het "geval" Kellendonk betreft, misschien is het cliché over zijn boek Mystiek Lichaam inmiddels zo algemeen, dat een andere invalshoek ineens niet meer kan - of er zelfs op zou duiden dat ik een boek niet gelezen zou hebben. Wat een treurige gedachtegang zou zijn, van jou.

@ Maarten, ja, dat is waar. Daar ben ik niet zorgvuldig genoeg geweest.

[Geplaatst door: mponte]

ik geloof wel dat je kellendonk gelezen hebt. vaessens, die heb je niet gelezen. sorry. dat was niet duidelijk.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Ach mponte... Vaessens niet gelezen, waar baséér je dat nou op? Op dat ik Vaessens niet in alles navolg?

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

En de oplossing van de vakantierebus is: Vaessens wijdt een enorm hoofdstuk aan Kellendonk in zijn boek.