Het eerste gedicht (9): Bart Stouten

Vandaag in de onregelmatig opduikende rubriek Het eerste gedicht: '1955', het openingsvers uit de bundel Een boek van tijd van Bart Stouten.

1955

 

geconcipieerd

hier woedt

een kleine brand

met schuimende eenvoud

slechts te doven

 

vader, schrijf ik,

waar was ik

de avond dat je

me verwekte?

kom nou

alleen jij

weet waarom ik ontbreek

op de eerste bladzijde

van mijn leven

een schim

                 benijdt het portret

van de dood die deze tafel

verlicht

            nog schimmiger

het verdriet waarop ik zit

terwijl ik naar je schrijf

vermolmde stoel

die achterblijft

van zodra ik

mijn herinnering

doof

        midden in de nacht

Ik kan me niet herinneren ooit een bundel te hebben gelezen die aanvangt net ná de conceptie van de dichter. Hij zal er wel zijn - zo'n bundel, bedoel ik - maar valt buiten mijn blikveld of is in mijn geheugen weggezakt.

Het geheugen... dat is wat Bart Stouten in dit gedicht op de proef stelt. Hij gaat terug naar de tijd voor zijn geboorte en ziet zichzelf terug als iemand (of iets?) waarin 'een kleine brand' woedt. Die slechts met 'schuimende eenvoud' is te doven.

Wat die eenvoud behelst? Misschien geeft de tweede strofe hier antwoord op. Het is de eenvoud van een antwoord op de vraag 'waar was je?', gesteld aan een blijkbaar vroeg uit het leven van de hoofdpersoon verdwenen vaderfiguur.

Het verdwijnen van de vader was blijkbaar zo'n uitwissende gebeurtenis dat de hoofdpersoon ontbreekt 'op de eerste bladzijde / van mijn leven'. Maar tegelijkertijd wordt de dode, of het dood-zijn, door de hoofdpersoon als een benijdenswaardig iets ervaren.

Stouten noteert letterlijk een rij losse zinnetjes, flarden, woorden - die hij samenbrengt in dit gedicht, waarin ze toch een wonderlijke ordening krijgen. Bij eerste lezing dacht ik: "Het zal wel", maar gaandeweg, na een paar keer lezen, beginnen die kort-affe zinnen (alsof een kind zich, haperend, tot een vader richt) te wérken.

En aan het eind van het gedicht, als de hoofdpersoon zelf de herinnering dooft (zó eenvoudig kan het zijn, al zal het niet gemakkelijk zijn om een afwezige vader zomaar te 'doven') heeft Stouten een mooi miniatuur geconstrueerd. De opmaat voor een sterke bundel.

Comments

[Geplaatst door: RHCdG]

Om dit intrigerende gedicht toch maar te redden als verder niemand reageert, wil ik als tweede voorzet alleen wijzen op dat dubbelzinnige 'kom nou' in de tweede strofe, waar je zomaar overheen zou lezen. Mooi ook hoe de identificatie van de dichter met zijn dode vader wordt uitgedrukt in het beeld van een kaars, die overigens ongenoemd blijft.

[Geplaatst door: Wim van Til]

Zo ook de verder afwezige moeder (die wel even opduikt in een interpretatie van "een kleine brand"), alsof de "ik" zich ziet als een ongelukje ("waar was ik de avond dat je me verwekte"), niet de bevruchting was het doel, maar het blussen van de geslachtsdrift.
Het maakt de ik nog schimmiger, eenzamer, dover.

[Geplaatst door: peter]

Zo, zo, ik ben niet de enige Stouten-fan!
Ha ha ha. Nog een fijne dag iedereen.

[Geplaatst door: Johan Wambacq]

Kleine correctie: in het gedicht staat niet 'waar was je?' (vraag die gesteld zou zijn aan de afwezige vader), maar 'waar was ik / de avond dat je / me verwekte?'! Het is de ik-figuur die ontbreekt op de eerste bladzijde van zijn leven, niet de vader. Die vader ontbreekt niettemin - zie 'het portret van de dood die deze tafel verlicht'. Of de ik-figuur de dood benijdenswaardig vindt, wil ik betwijfelen, hij noemt het verdriet een vermolmde stoel. Als je daarop zit, ga je tegen de grond, vroeg of laat.