De conceptuele poëzie van Kenneth Goldsmith

Over the past 10 years, my practice today has boiled down to simply retyping existing texts. – Kenneth Goldsmith

“Ik ben de meest saaie schrijver die ooit heeft geleefd. Als buitengewone saaiheid een olympische sport zou zijn, dan win ik de gouden medaille. Mijn boeken kun je niet in één keer uitlezen. Als ik ze doorlees voor ik ze naar de drukker stuur, val ik regelmatig in slaap. Je hoeft mijn boeken helemaal niet te lezen om er een indruk van te kunnen krijgen; als je het concept maar kent, dat is voldoende.”

De Amerikaan Kenneth Goldsmith (Freeport, New York, 1961) maakte een aantal opmerkelijke werken, die hij zelf typeert als producten van “niet-creatief schrijven”. Hiertoe behoren Fidget (een beschrijving van elke beweging die Goldsmith gedurende een dag maakte), Soliloquy (een weergave van ieder woord dat hij gedurende een hele week sprak) en Day (een editie van The New York Times volledig overgetypt, inclusief advertenties, wat resulteerde in een boek van ruim 800 pagina’s). Zijn laatste werk is een trilogie met de titels The Weather, Traffic en Sports. In de eerste twee reproduceert hij respectievelijk weers- en verkeersberichten van een nieuwsstation en in Sports wordt letterlijk geregistreerd wat twee reporters van een honkbalwedstrijd (Yankees versus Red Sox) tegen de luisteraars en vooral tegen elkaar zeggen:

— The pitch missed the outside corner and the count 2 and 1.
— He’s got great bat control and hasn’t had he... doesn’t have the greatest range in the world but if he gets to the ball he will make the play.
— Yeah, he made a terrific double play in the first game. Here is the 2-1 to Loretta. It’s popped foul down the left field line, out of play. Now the count 2 and 2.

Voorts is Goldsmith ook de man achter UbuWeb, het almaar groeiende online archief van avant-garde films, video’s en teksten, en redacteur van PennSound, een website vol geluidsfragmenten van dichters.

Goldsmith noemt zijn werken poëzie omdat hij er geen andere naam voor weet te bedenken. “Het is in elk geval geen fictie,” zegt hij, “en bovendien hebben ze binnen de Amerikaanse poëziewereld de aandacht getrokken, in tegenstelling tot de wereld van de fictie, die ze volkomen links heeft laten liggen.”

“Niet-creatief schrijven” is een loot van de stam der conceptuele poëzie, die de idee achter een tekst koestert en niet de tekst zelf. “Conceptuele poëzie ontduikt opzettelijk het eigen ego,” volgens Goldsmith, “en wil niet creatief, origineel, leesbaar of zinvol zijn en pleegt plagiaat en diefstal, zwendelt en vervalst. Zij managet informatie, verwerkt woorden en vormt databases. Saaiheid en nutteloosheid vormen daarbij haar ethos.”

“Hebben we echt nóg een creatief gedicht nodig,” vraagt hij zich af, “over de wijze waarop het zonlicht de schrijftafel beroert? Nee. Het wordt tijd dat we ons in tegenovergestelde richting gaan bewegen. We worden geconfronteerd met een ongekende hoeveelheid beschikbare teksten en we dienen daar niets meer aan te voegen. In plaats daarvan moeten we leren omgaan met de onmetelijke kwantiteit die voorhanden is.”

Conceptuele poëzie beschouwt taal als materiaal, als een proces, als iets wat in een machine kan worden geschoven en vervolgens over de pagina kan worden uitgespreid, om daarna weer afgedankt en gerecycled te worden. Taal als rommel, afval. Waardeloze taal, de verdorven taal van de media en de reclame, betekenisloze taal, onbemind, alledaags, die obsessief moet worden gearchiveerd en gecatalogiseerd. Kwantiteit boven kwaliteit. Dat is wat Goldsmith voorstaat. Hij zegt zelf te zijn beïnvloed door de "vaak onleesbare Gertrude Stein, de procedurele composities van John Cage en Jackson Mac Low, en de films van Andy Warhol, die regelmatig het aankijken niet waard zijn".

Het lezen van Goldsmiths boeken is een aparte ervaring. Ze zijn, met uitzondering van Day, allemaal gratis te downloaden. Ik heb vooral plezier beleeft aan Traffic en Sports, aan het ritme der herhaling van de verkeersberichten, de onverwachte, veelvuldig aanwezige humor, de soms prachtige grammaticale constructies en de twee sympathieke sportverslaggevers, die geen enkele moeite hebben om de tijd tussen de weinige echte speelmomenten vol te kletsen. Over Traffic kraaide iemand, die een lezing van Goldsmith bijwoonde, uit: “God, hearing that makes me wish I was stuck in traffic on the BQE! I’m so nostalgic for New York-style traffic jams.”

“Unbelievable what's happening out there tonight: midnight gridlock. Where do we begin? There is a stalled bus inside the Lincoln Tunnel that is refusing to move, blocking all access to New Jersey. That means we're jammed-up deep on the Manhattan side. All approaches to the Lincoln are packed, spilling over into the midtown grid: Times Square, Columbus Circle, Eighth Avenue up to the Park, nothing is moving, just a lot of angry drivers at the point. Well, you might think, hey, why not head up to the GWB? But nope. That's jam-packed due to repairs.” (uit Traffic)

Inmiddels gaat een tweedehands Day (2003) op amazon.com voor bijna $100 van de hand en moet voor een nieuw exemplaar al $150 worden betaald. De oorspronkelijke prijs bedroeg ruim $30.

In dit alles lijkt ook een zekere tegenstrijdigheid te zitten. Het streven naar saai- en nutteloosheid blijkt namelijk verrassend veel schoonheid en financiële spin-off te bevatten.

Kenneth Goldsmith werkt momenteel aan Day 2, maar ditmaal typt hij The New York Times van 12 september 2001 over. Dat wordt ongetwijfeld een kaskraker.

Ton van ’t Hof

– Kenneth Goldsmith op EPC

Comments

[Geplaatst door: Samuel Vriezen]

De prijs van Day is aan het stijgen?

Ik heb er toch een paar keer mee in mijn handen gestaan in St. Marks Bookshop in New York, en telkens net niet gekocht, omdat ik het uiteindelijk te zwaar vond om mee te nemen in mijn tas. Maar ik had het boek dus als investeringsobject moeten kopen!

De onbescheidenheid gebiedt mij trouwens melding te maken van de voordracht die ik mede in reactie op Goldsmith schreef over saaie kunst en die hier te lezen is:

http://www.xs4all.nl/%7Esqv/saaietraditie.html

[Geplaatst door: Maarten Das]

Het doet mij denken aan de tentoonstelling over de twintigste eeuw, momenteel in het Gemeentemuseum in Den Haag. Daar zie je de opkomst van de minimal art: geen illusies, geen verbeelding, geen verhalen. Maar ook zie je daar dat kunstenaars daar op een gegeven moment genoeg van krijgen, en wel weer illusies willen creëren, de verbeelding laten spreken en verhalen willen vertellen. Gelukkig maar (ook al kan ik enorm genieten van minimal art). M.a.w.: doe mij "any day" een zoveelste gedicht over zonlicht dat de tafel beroert!

[Geplaatst door: Adriaan Krabbendam]

Een waar goudsmid dus.