Een introductie tot het werk van Charles Bernstein

No language practice should be taken for granted or assumed to be the only one

Voor de Amerikaanse dichter Charles Bernstein (1950) is poëzie theater. Hij prefereert gekunsteldheid boven gedichten die pretenderen te onthullen, op zoek te zijn naar 'de waarheid'. Zijn poëzie is overduidelijk 'kunstmatig', onharmonisch, waardoor de lezer op een afstand blijft, zich voortdurend bewust is dat hij of zij een tekst leest. Hij wil dat zijn lezers de confrontatie aangaan met woorden, het gedicht, de betekenissen. Om zo, en dat is zijn uiteindelijke doel, zoals hij meerdere malen heeft aangegeven, menselijke waarden die worden uitgedrukt in taal en lang niet altijd even gemakkelijk zijn te herkennen, op te kunnen sporen en met enige twijfel tegemoet te treden. Want voor Bernstein is geen enkele ethische, esthetische of persoonlijke waarde absoluut en dienen waarden telkens weer ter discussie te worden gesteld om uitwassen en dogma's te voorkomen.

In zijn voorwoord van The Politics of Poetic Form: Poetry and Public Policy (1990) schrijft Bernstein dat 'poëzie de ongeëvenaarde arena is voor sociaal onderzoek naar de (her)vorming van discours'. Hij brengt dit zelf in de praktijk door in zijn poëzie voortdurend het gebruik van taal door de gemeenschap te verkennen en uit te dagen. Zowel qua vorm, stijl als inhoud. In zijn bundels wordt prozapoëzie afgewisseld met kinderversjes, vragenlijsten, opsommingen, fuga's en ballades, en maakt hij gretig gebruik van teksten uit reclamefolders, krantenartikelen, zelfhulpboeken, wetenschappelijke essays en literaire teksten van anderen. Hij verzet zich steeds tegen gangbare modeverschijnselen in het algemeen en die in de poëzie in het bijzonder. Hij wil af van de eis van de literaire kritiek tot 'een ondubbelzinnig oppervlak, minimale stemmingswisselingen binnen paragrafen, uitsluiting van irrelevant of tegenstrijdig materiaal en de toon beperkt tot het bekrompen, geaffecteerde omhulsel van gematigdheid, neutraliteit, objectiviteit, respectabiliteit of ontzielde abstractheid'.

'Voor Bernstein,' zegt Susan M. Schultz in haar essaybundel A Poetics of Impasse in Modern and Contemporary American Poetry (2005), 'kunnen vorm, stijl en inhoud niet van elkaar worden gescheiden; schrijven in een conventionele vorm of stijl betekent conventionaliteit in zijn of haar denken.' Bernstein is op zoek naar 'een alternatief voor het kleurloze conformistische, op mode gerichte denken dat een vernietigende uitwerking heeft op ons mentale landschap'.

denken dat ik denk dat ik denk

Wat zijn esthetische waarden en waarom
blijken ze steeds minder & minder voor
te komen? Snel: definieer het verschil
tussen arpeggio & Armani. De baby
huilt omdat de baby van huilen houdt.
De baby huilt omdat er een speld
in de baby steekt. De baby
huilt niet maar het wordt huilen
genoemd. Wie is eerst, wat is een
korte stop. De man de man kwijnde
weg, werd op de veiling geschat
op tachtig procent verschijningsvolume.
Rundvleeslapje op roggebrood amusante draai
aan demo's van lekenclubjes, absoluut geen
teruggave. Beschadigde goederen zijn de enige
soort goederen waar ik ooit om gaf.
De lacune misplaatste de soeplepel,
de acteur aborteerde de fabel. Vouw
je petten tot indianen &
vleugelkleppen. Het afstoffen van de rigor mortis
voor compos mentis. Magie barst
overal los – valse kritiek
loochent zelfs de ordeverstoring op
de Ponderosa. Een vlucht broekriemen.
De zanger bekeerde zich tot de smartlap. Wie
schreeuwde dat? Lily bij de lak
(laparotomie). Ik ben hier uitsluitend
voor zaken, literaire zaken. Mag
ik de klaar-voor-een-codicil kabels voorstellen?
Zoals kletsende spruiten in de nacht.
Koor van automatische buitensluitingen.
Plak me geen etiket op zolang ik nog
in staat ben tot. Zoek & verplaats, vloek
& onteer. Veronderstel dat je veronderstelt,
protesterende omstandigheden. Bedwing
afgunst. Geef me niet de Bronx
als je bedoelt de Bronx. Eén
ding weet ik want ze verafschuwt me
zo: Ketchup gaat alleen door voor bloed
onder zeer specifieke condities.
Ik heb een rode bal / ik kijk toe hoe hij
valt. Help me zodat ik weer mag
bestaan. Het is de wapenstok en niet
de agent waar op moet worden gelet. Hou
je oog op de ballon (cartoon)!
Beweeg, maar neem daarna je positie
weer in. Met andere woorden, steel
mijn auto en niet de kap van mijn
zuster. Gepantserd standje. Ontbijt
op de Eiffeltoren, lunch in het
Kremlin, diner in de Taj Mahal.
Met andere woorden, doe me pijn
maar niet zo heel erg.
Mei vliegt / Zodat juni juli kan
vasthouden. Dat is geen pijl dat is een
afleidingsmanoeuvre. Dat is geen
spasme dat is mijn redenaarsloge.
Als alle patiënten
uiterst kleine poreuze stakkers geworden
zijn, wankelend onder het gewicht
van het medelijden. De kroegloper besmeert
zijn brood aan alle zijden van de
collectieve instelling, terwijl de kolonel
zelfs thuis de vuilnis buiten zet.
Je zult bij je havermoutpap een vochtig
gastendoekje aantreffen. Maar zeg dat dan.
Cratylus, Cratylus, wil je de mijne
zijn? Zoals ik is de krachtige uitdrukking
van het gegeeuw van gisteren. Genees me
opdat ik zal roken en nog niet worden
geconsumeerd (tenminste, niet met
korting). Zwembaden stormen binnen
waar barrières niet zijn
versterkt. Regel regeert
waar bontwerkers herontwerpen. 'Nieuwerwetse
Amish'. Franse poëzie zoekt naar een
uitweg om aan de 'Franse poëzie' te ontkomen.
Ne touchez pas cette button. De
kleur van flauwekul. WWW.DeSirenen.Org.
Ne touchez pas ma bologna. Haar
haar was kastanjebruin haar ogen als amber.
Eerlijk tegen potjandories: beschuldiging
van een onaangeboorde bron & onaanboorbaar.
Quittez votre place (Kitaj heeft een hekel aan
zijn plaats). Bosseleer mijn fiduciaire
capitulaties! Het agressieve omroeren
van de van streek geraakte maag. National
Geographics 'Robot' nummer:
De wildernis van de toekomst, bv.
het Gates Robot Reservaat, de
Amerikaanse Robotica Beschermingsraad,
het Fonds voor de Robotica Cultuur,
de Nationale schenking aan robots
(alias de regering). Miljoenen
voor automatisering maar geen cent
voor een treurdicht. Acht olifanten uitzinnig
dansend naar het gejammer van de
hommels. Tot dan, zeeman /
tot ziens mislukkingen. Of laat de emmer
het schuim van het haarwater dragen. Hier
smeult continuering. De
geur van groene thee in de Groenstraat.
Gebottelde terughoudendheid. Geef me geef me
weg. Schuld in de vorm van schuld.
          '& zelfs toen deed heel mijn hart pijn
          Want ik ben de jouwe, zomaar voor het grijpen...'

Er zit schoonheid in het geluid
van de onstuimig beek als het
zich vertakt & buigt in het maanlicht

Ik heb geprobeerd
een Amerikaan te zijn. Ik ben
naar de Pizza Hut geweest om
het 'geweldig naar mijn zin te hebben'
met ingrediënten
naar eigen keuze. Ik heb
uren onderhandeld
over het omboeken
van vluchten
met vakbondsloze
stagiaires.
Alhoewel ik me heb verzet tegen
gesloten einden
is me
verteld dat
het resultaat gevaar loopt
om gelatine te worden (zonder,
helaas, een knik naar Jack
Benny – 'Jello
Again'). Ik ben naar
Boca Raton geweest & tweemaal naar
Disney World &
driemaal naar
Sea World. Binnenkort
ga ik naar de Universal
Studios, wat ik
een geweldige naam vind. Maar
ik heb moeite gehad met
oprechtheid –
men zegt dat mijn
ironie statisch is & dat
ik niet 'uit de voeten kan'
met details. Maar
ik heb aan
aerobics gedaan &
drie bezoeken gebracht
aan de
chiropractor & me beter
gevoeld bij groepstherapie &
kon steeds gemakkelijker
mijn verhoogde
cholesterolgehalte
delen
om steun te verkrijgen
bij een overstap naar synthetische
vetten & suikers.
Ik weet zeker dat als ik sterf
Amerika
de dingen heeft
aangepakt.

Noten: Jack Benny (1894-1974) presenteerde tussen 1934 en 1942 een populair radioprogramma
dat werd gesponsord door Jell-O, een Amerikaanse fabrikant van gelatine.

Nabij het stadje Boca Raton in Florida bevonden zich in de jaren 50 van de vorige eeuw
twee grote themaparken, Africa USA en Ancient America.

'thinking i think i think' uit with strings (The University of Chicago Press, 2001).'There's Beauty in the Sound of the Rushing Brook as it Forks & Bends in the Moonlight' uit Girly Man (The University of Chicago Press, 2006)

Charles Bernstein publiceerde ruim dertig dichtbundels, waarvan meer dan de helft bij kleine onafhankelijke uitgeverijen, en drie essaybundels. Daarnaast is hij redacteur van de poëziewebsites Electronic Poetry Center, PennSound en International Exchange for Poetic Invention. Deze introductie verscheen eerder in Parmentier, nr 2, 2008.

Ton van 't Hof