Geschiedenisles van Meester Adriaan

De stadsdeeldichter van Amsterdam-Centrum, Adriaan Jaeggi, schrijft op zijn weblog al twee berichten lang (zijn 'Gedichten voor Bouazza-actie' marcheert niet) over de 'Nacht van de Vrijheid', een praat- en doe-avond die het woord 'vrijheid', nu Eddy Terstall eraan verbonden is, geweld aandoet. Maar daar gaat het niet om. Het gaat om de volgende geschiedenisles, ons gratis door Jaeggi verschaft. Nadat hij Spinoza heeft geciteerd (altijd goed, Spinoza citeren), lezen we:

'Zo schreef Spinoza over Amsterdam, de stad die ook wel Eleutheropolis werd genoemd: de stad van de vrijheid en de vrije gedachte. Spinoza kon in deze stad zijn gedachten letterlijk de vrije loop laten, een vrijheid die in geen enkele andere stad aanwezig was, vier eeuwen geleden.
Er is sindsdien het een en ander veranderd - maar de legende van Amsterdam als stad van vrijheid en de vrije gedachte leeft nog altijd voort. Misschien nog meer buiten Amsterdam dan in de stad zelf, waar de bewoners soms ongehoord heethoofdig, cynisch, onbeschoft en harteloos met elkaar omgaan.
En toch: in Amsterdam kunnen nog altijd gedachten de vrije loop worden gelaten. Het zijn andere, misschien radicalere gedachten dan in Spinoza’s tijd, meningen en gebruiken die soms lijnrecht tegen elkaar in gaan. Maar nog altijd leven hier "alle mogelijke mensen van iedere natie en geloofsrichting samen". Nog altijd zijn de meeste Amsterdammers bereid de prijs van de verdraagzaamheid te betalen voor de vrijheid – ook al gaat dat soms gepaard met een stevige vloek of een opgestoken vinger.'

Inderdaad. Spinoza's tijd was, vergeleken met de onze, overzichtelijk en ging zonder rimpeling voorbij. Het was de tijd van vóór de postkoets, en 's avonds ging men, na bijbellezing en gebed, vroeg naar bed. 'Wat ruik ik daar, Erasmus?' 'Oh, dat is de lucht van gebraden ketter.' Enfin. En dat kon echt nergens, behalve in Amsterdam, een stad die zich opmaakte voor een eeuw slavenhandel.

Wat ik maar wil zeggen is dit: gebrek aan kennis, daar zal een cultuur eerder aan ten onder gaan dan aan een opgestoken vinger; en domheid van mensen die zich in het culturele of politiek debat mengen, legt een rode loper uit voor de barbaren, die deze loper gebruiken als mat voor hun modderlaarzen. Het Amsterdam van Jaeggi, laten we het Leuteropolis noemen, voortaan.