Reize door het Aapenland... de boekenweek is begonnen

Hieronder een stuk uit Reize door het Aapenland, een cultboek, nu opnieuw uitgegeven door Vantilt. Waar het boek over gaat? De flaptekst meldt: 'In 1788 publiceert een zekere medisch doctor J.A. Schasz (zeer waarschijnlijk een pseudoniem van Gerrit Paape) een satirisch reisverslag waarin hij zijn lezers mee neemt op een hilarische tocht door het apenland. De apen van dienst, alle genummerd, leggen ondeugden aan de dag die bepaald menselijk zijn. Maar misschien komt dat wel doordat ze verlangen mensen te wórden. Na talloze vergadersessies besluiten de apen uiteindelijk tot "generale afkapping" van hun staarten, een zelfverminking die Schasz met een onverschrokken humor plastisch beschrijft.'

De apen uit het boek zijn inderdaad net mensen. Bovendien lijken sommige wel visionair van aard, zoals de Pasquillenschrijver, die een mislukte poging om het Fonds voor de Letteren al honderden jaren geleden op te richten achter de apenrug lijkt te hebben.

Men heeft hier eens een voorstel gedaan, om van Staatswegen een soort van opkoop van de Pasquillen intevoeren: dat wil zeggen, dat elk, die bekwaamheid genoeg bezat, om een Pasquil te kunnen maaken, van wat natuur, of op wie het ook weezen mogt, volkomen vrijheid had, om zulks te doen, zonder deswegens eenige de minste moeilijkheid te ontmoeten, zullende hij zelfs onder Protectie der hooge Regeering genoomen worden, – mits, dat hij zijne Pasquillen bij daar toe aangestelde Commissarissen inleverde, die bevoegd zouden zijn, om er over te oordeelen, en den Maaker betaaien zouden tegen Boekverkoopersprijs, of, zo het Pasquil fraai was, een honorarium daarenboven. Alle de dus verzamelde Pasquillen zou men dan in een maand werkje plaatsen en aldus met Privilegie uitgeeven.

En hoe ging het met dit voorstel? vroeg ik.

Het werd verworpen, zei de Aap.

En waarom?

Om dat men vreesde, dat de kunst van Pasquillenmaaken er geheel door bedorven zou worden, en dat men begreep, dat, onder 't Menschdom, die Maatschappijen het gelukkigst zijn, waar men de fraaiste pasquillen maakt.

J.A.  Schasz, Reize door het Aapenland, ed. Peter Altena, voorwoord Gerrit Komrij, ISBN 90 77503 61 7; ISBN 13: 978 90 77503 61 4, Vantilt, € 13,50