Nostra culpa

Studenten in spe zijn soms niet eens in staat om een gewone Nederlandse zin te schrijven. Lees ik in de Volkskrant, in een artikel van Erik Eggens. Er staat onder meer: 'Als je ziet wat voor fouten studenten soms maken: hun hebben, of nog erger: d- en t-fouten. Via het projectgestuurde onderwijs kom je er snel achter dat de taalbeheersing hier en daar behoorlijk te wensen overlaat.’ Taalbeheersing die te wensen overlaat? Nou ja, het is een citaat, en de journalist kan er niets aan doen als iemand zoiets zegt, zullen we maar denken. Mantel der liefde. Aardig doen.

Maatregelen om de taalvaardigheid van de studenten to be bij te spijkeren passeren de revue. Een eerstejaarsstudent media en informatiemanagement onderkent de ernst van het probleem, vindt ook dat er moet worden bijgespijkerd, maar brengt wel enige nuance aan. '"(...) het is niet alleen de schuld van de leerlingen," vindt Vooijs. "Op de havo kregen we meer poëzie voorgeschoteld dan Nederlandse les. Misschien is de taalbeheersing onder sommige studenten daarom zo bagger."'

Op de HAVO. Meer poëzie dan Nederlandse les. Ik word er gewoon helemaal blij van, hoewel Vooijs' opmerking wel een addertje onder het gras bevat: van veel poëzieles wordt je taalbeheersing bagger... Helaas vermeldt het artikel niet hoe dat wonderbaarlijke proces – van taalbeheersing tot bagger – precies verloopt en welke dichters daar in meer of mindere mate een rol in spelen. En dat is een gemiste kans.

Wat wel waar is, als ik even van de hak op de tak mag springen: van het te veel staren naar de essays van Joris Lenstra word je melig. Hij schrijft nu toch weer wat, in Meander: 'De lezer op zijn beurt zoekt in het gedicht niet alleen naar esthetische, tekstuele hoogstandjes, maar bovenal naar de dichter als persoon: de 'vent'. Voorbeelden zijn Slauerhoff – denk maar aan zijn historische regel: 'Alleen in mijn gedichten kan ik wonen' – en de romantische verzen van Adriaan Roland Holst. Daartegenover stond een groep dichters die vond dat de dichter zich ondergeschikt moet maken aan zijn werk. Niet de 'vent', maar de 'vorm' telt. Toentertijd hoorden er de namen bij van Ter Braak, Du Perron en Van Ostaijen. Maar in de jaren vijftig valt ook het werk van een groot aantal Vijftigers in deze categorie.'

Terug naar de HAVO en poëzielessen nemen bij Vooijs. Eenzelfde straf gaat uit naar Bouke Vlierhuis. Die emmert in een recensie op de nieuwe Gerbrandy: 'Je kan je als dichter laten inspireren door de natuur, je geloof, de liefde of de regendruppels op je gebarsten dakraam. Je kan ook doen wat Piet Gerbrandy doet: je laten voortstuwen door de taal zelf, de taal liefkozen en haar tegelijkertijd als slagwapen gebruiken om de lezer alle hoeken van de kamer te laten zien.' Twiet twiet twiet. Je zou bijna gaan denken dat de eerstejaars student media en informatiemanagement gelijk heeft...

Comments

[Geplaatst door: Catharina Blaauwendraad]

O alsjeblieft breek me de bek niet open. Ik werd echt ra-zend van dit artikel. De gemiddelde Volkskrantlezer zal op basis van dit tendentieuze gebabbel roepen dat het eens “uit moet zijn met al dat kunstzinnige geouwehoer” en “laat die kinderen gewoon iets nuttigs leren”.

Onvermeld blijft dat jongetje Vooijs (het is geen autoriteit die hier geciteerd wordt, maar gewoon een eerstejaarsstudent media en informatiemanagement) spelling op de basisschool en grammatica in de onderbouw had moeten leren. Waarom dat tegenwoordig zo onmogelijk is, blijft me een raadsel.

[Geplaatst door: Rik Couwenbergh]

O alsjeblieft, laat die kinderen inderdaad gewoon iets nuttigs leren. Was het maar kunstzinnig geouwehoer. Ik kan je vertellen dat de poëzie op het middelbare onderwijs slechts bestaat uit het kapot analyseren, en het uit het verband rukken van wat ''klassiekers''. Zo'n 3 weken lang leer je wat goed, en niet goed is. Een lachertje.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Drie weken poëzie... wat een luxe! Ik heb op de middelbare school 1 keer een half uur les gehad waarin het woord poëzie voorkwam. Verder mocht je het zelf uitzoeken, wat ik heb gedaan; en het is me goed bevallen.

[Geplaatst door: Catharina Blaauwendraad]

In de eindexamenklas droeg onze leraar Nederlands aan het begin van elke les een versje van Kees Stip voor. En ik geloof dat er op je eindexamenlijst (35 boeken waarvan 5 van vóór achttienzoveel) ook een poëziebundel mocht / moest staan.

Ook hebben we in de vierde een keer les gehad van PA-studenden die kwamen vertellen dat 'Vriendschap' van Het Goede Doel ook poëzie was.

In de 5e of 6e hebben we geloof ik een paar lessen aan een selectie uit 'Snikken en Grimlachjes', 'Junkieverdriet' en 'Het orgeltje van yesterday' gewijd. Dat was het.

Dus ik ben benieuwd waar en wanneer Rik op school gezeten heeft.

[Geplaatst door: Rik Couwenbergh]

Waarschijnlijk is dat halve uur dan juist de reden geweest waarom het goed bevallen is. Wat je nu ziet is dat na 3 weken poëzie de hele klas het uitkotst en wegrent als je begint over de verschillende facetten in de poëzie. Wij kregen namelijk bonuspunten op ons schoolexamen, wanneer je kon vertellen wat de schrijver met het woordje '' wenen ' bedoelde.

[Geplaatst door: Catharina Blaauwendraad]

@ Rik: De hoofdstad van Oostenrijk?

Ach, troost je met de gedachte dat ik puntenaftrek kreeg op mijn eindexamen omdat ik niet wist in welk jaar de Romantiek in Nederland begon. Wij hadden namelijk een stencil met jaartallen uit ons hoofd moeten leren.

Wel had ik braaf "Kaas" van Elsschot gelezen en samengevat maar helaas, ik bleek te moeten kunnen vertellen aan wie hij het had opgedragen en waarom.

[Geplaatst door: Kees Klok]

Om er maar eens een citaat aan te spenderen: 'Je wordt niet knap van scholen, maar alleen van je eigen studiezin.' (Willem Walraven - Brieven). Die ontbreekt dus kennelijk bij al die sufferdjes die na zes jaar onderwijs in het Nederlands op de basisschool en nog een paar jaar op de middelbare school die taal, die toch een toonbeeld is van eenvoud, nog niet beheersen. Of ligt het aan de coulantie van de examenmakers? In de periode 1960 - 1970 lag het slagingspercentage op mijn middelbare school rond de 55%, nu klaagt men al over rampzalig slechte resultaten als er 85% slaagt. Ergo, laten we niet veel te veel evidente minkukels doorgaan naar de universiteit?

[Geplaatst door: Rik Couwenbergh]

@ Catharina

Juist!, de hoofdstad van Oostenrijk. Ginsberg zij namelijk al dat de poëzie geen leer is maar hetgeen dat men erkent als poëzie wanneer zich dat in het dagelijkse leven aanbiedt.

[Geplaatst door: Catharina Blaauwendraad]

Illustratief antwoord, Rik.

[Geplaatst door: Bertus Pieters]

Hm. Een studie media- en informatiemanagement? Is dát niet gewoon bagger? Ach, 't is goed voor de economie, zullen we maar zeggen. Dat plaatst de opmerkingen van Vooijsje misschien in een bepaald kader.

[Geplaatst door: Catharina Blaauwendraad]

@ Bertus: da's duidelijk, maar het is jammer dat de Volkskrant dit kader niet wat duidelijker signaleert.

[Geplaatst door: Maurice Buehler]

18 januari 2007, 14:48 - Stichting Lezen lanceert vandaag een 'literaire hangplek' voor jongeren op internet: Lees mij! De website www.leesmij.nu moet een plek worden waar jongeren tussen de 14 en 17 jaar 'de wereld van de literatuur worden binnengelokt' door middel van filmpjes over boeken.

(bron: Boekblad)

[Geplaatst door: Fred Papenhove]

De Stichting Lezen moet oppassen. Al snel krijg je in Nederland een proces aan je broek vanwege kinderlokkerij en/of samenscholing.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

'een innovatief instrument binnen leesbevordering en literatuureducatie'... zucht.

[Geplaatst door: Erik Eggens]

'Ik word er gewoon helemaal blij van, hoewel Vooijs' opmerking wel een addertje onder het gras bevat: van veel poëzieles wordt je taalbeheersing bagger...' Dat is niet wat het artikel zegt. Je kunt het ook anders interpreteren: Wat minder poëzieles, en wat meer grammatica. Maar dat had je waarschijnlijk wel zelf bedacht.
Mijn bedoeling is nooit geweest te beweren dat poëzie de hersenen vertroebelt. Ik denk ook niet dat de gemiddelde Volkskrantlezer het op die manier zal lezen. De student Vooijs constateert dat hij meer poëzie kreeg dan grammatica waardoor studenten leuke dingen over poëzie weten, maar daarnaast niet eens een fatsoenlijke sollicitatiebrief kunnen opstellen.

Neen Chrétien, de poëzie heeft geenszins schuld in deze kwestie. Die ligt mijns inziens bij de leerlingen en leraren van de basisscholen en de middelbare scholen.

[Geplaatst door: Catharina Blaauwendraad]

@ Erik Eggers: Je zegt dat het nooit je bedoeling is geweest om te beweren dat poëzie de hersenen vertroebelt en dat de gemiddelde Volkskrantlezer het ook niet op die manier zal lezen.

Je plaatst echter de gratuite mening van student Vooijs, die beweert dat hij meer poëzie kreeg dan grammatica (heb je dat overigens geverifieerd?) zowel in de kop als in de slotalinea, waardoor de bewering een conclusief karakter krijgt.

Ten eerste wek je daarmee de indruk dat poëzieonderricht het grammaticaonderricht zou hebben verdrongen in het middelbaar onderwijs. Ik weet niet wat er inmiddels voor aardverschuivingen op middelbare scholen hebben plaatsgevonden, maar het lijkt me echt geleuter van Vooijs. Dit soort geleuter publiceren zonder even de feiten te onderzoeken is mijns inziens een journalistiek zwaktebod.

Ten tweede zegt Vooijs niet (en heb je ook niet onderzocht) wannéér al die poëzie dan onderwezen werd. Zoals ik al eerder opmerkte leer je spellen op de basisschool en wordt je in de onderbouw grammatica bijgebracht. In de bovenbouw van het voortgezet onderwijs, in ieder geval van havo en vwo, mag die basiskennis bekend verondersteld worden en wordt er aandacht aan andere dingen besteed, bijvoorbeeld literatuur.

Het mag dan niet jouw mening zijn, maar je artikel suggereert dat het poëzieonderwijs ten koste van basiskennis gaat. Dit zou feitelijk juist zijn indien al die poëzielessen hebben plaatsgevonden op de basisschool en in de onderbouwklassen. Helaas heb je verzuimd na te gaan of dit waar is. Het resultaat is een tendentieus en ongefundeerd stukje. Dat kan nooit je bedoeling zijn geweest.

[Geplaatst door: Erik Eggens]

@ Catharina. Een zwaktebod is als je de juiste naam wordt voorgekauwd, keurig voor je uitgeschreven nota bene, en die vervolgens niet correct weet over te pennen.

Maar de aanleiding is nooit poëzie geweest.

[Geplaatst door: Catharina Blaauwendraad]

Pardon voor de spelfout. Ik las Eggers. Heb kennelijk een bril nodig.

"Maar de aanleiding is nooit poëzie geweest" begrijp ik niet. De aanleiding waartoe?

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Nah, beste Erik. Je moet eens proberen te lezen wat je zelf hebt geschreven. Daarin zegt die inmiddels fameuze Vooijs toch echt, dat taalbeheersing bagger zou kunnen worden van een te veel aan les in poëzie...

[Geplaatst door: Jeroen Dera]

Dat les geven in poëzie de taalbeheersing 'verdrijft', is alleen waar als die taalbeheersing daadwerkelijk verdreven wordt. Voor zover ik weet, moeten scholen een bepaald gedeelte van de lestijd Nederlands inruimen voor poëzie, en een (overigens veel groter) gedeelte voor taalbeheersing.
Dat vind ik trouwens een bijzonder vreemde regeling. Leren hoe je een brief schrijft zou in een vak 'communicatieve vaardigheden' moeten worden ingebed en niet per definitie bij Nederlands. De nadruk ligt zó op tekstbegrip en tekstgenese, dat fatsoenlijk onderwijs in letterkunde, taalkunde en échte taalbeheersing naar de achtergrond verdwijnt.

Een vraag overigens: waarom word je zo melig van Lenstra's stuk in Meander? Literair-historisch gezien is het zo slecht nog niet wat daar in de kern gevat is; het is hoogstens niet helemaal juist welke namen als representanten worden opgevoerd. Of werd je daar melig van?

[Geplaatst door: Wim van Til]

Na zijn ontvangst, na te zijn opgenomen
in de doorluchte drommen en den stoet
der smetteloos verrezenen, die dreven
door alle hemelen, het groot gevolg,
dat vergezelt en toch is ver gebleven
en nimmer naderde de onontwijde
Openenden, de Hooge Heerschers, Zij,
achter wier slippen en wier laatste tred
toesloeg een bliksemend verschiet; te midden
der strengeling, het menigvuldig winden,
dat afliep in een rulle effening
of krimpend zich in eigen krinkelbocht
verstrikte, wisselende in een rythme
van heffingen, die naar het zenith klommen,
van zinkingen, waarin werd uitgevierd
het diepste zwichten; in den breeden sleep,
die omvoer door de ruimten en de verten
aantastte en veegde al de banen door
des ongemetenen, in deze weidsche vlucht
de koning CHEOPS.

Een poëzieles, en dan niet meer zeuren over grammatica.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Beste Jeroen. Op je vraag heb ik dit antwoord: ik word melig als iemand voortdurend doet alsof hij de klepel al heeft gevonden, hoewel dat aantoonbaar niet het geval is.

[Geplaatst door: Alexis de Roode]

Haha, Cheops, ja ik heb al vaak tevergeefs naar een pv in de hoofdzin gezocht.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

Beste Wim, leg eens uit, waarom mogen we niet meer zeuren over grammatica na lezing van Cheops?

[Geplaatst door: Wim van Til]

Het is lang geleden dat ik voor de klas stond, Chrétien, en grammatica uitlegde, maar liever poëzie op het menu zette. Zinnen, poëtische zinnen, zijn op zichzelf staande grootheden. Zonder grammatica, althans zonder noodzakelijke grammatica.
En toch dramatisch correct, of humoristisch, zoals (was het niet) K. Schippers die ooit beweerde: "In deze zin geen werkwoord" waarmee hij de kern van de zinloze grammatica aanboorde. Genieten van taal, van gedichten gaat boven de grammaticale correctheid. Ook in het vervallen in herhalingen. De openingszin van Cheops is onnavolgbaar.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

'Genieten van taal, van gedichten gaat boven de grammaticale correctheid.' Dat kan waar zijn, Wim, maar zonder goed grammatica-onderwijs geen dichters die Cheops kunnen schrijven.

[Geplaatst door: Rutger H. Cornets de Groot]

Het punt is, Chrétien, dat grammatica bij het schrijven van die openingszin geen, althans geen beslissende of corrigerende rol heeft gespeeld; zoals Alexis al opmerkte ontbreekt er een persoonsvorm. Grammatica is leuk, maar kan soms het schrijven van poëzie in de weg staan: 'maar mij het is blijkbaar is wanhopig' zegt Lucebert dan. En Nietzsche: 'zolang we ons geloof in de grammatica niet opgeven komen we ook van God niet af' - of woorden van die strekking.

[Geplaatst door: Chrétien Breukers]

There's Nothing Nietzsche Couldn't Teach Ya About the Raising of the Wrist

[Geplaatst door: Catharina Blaauwendraad]

Zeg, moeten we nu concluderen dat de heer Eggens zich vanwege mijn spelfout niet langer geroepen voelt in te gaan op mijn inhoudelijke kritiek dat hij door een (onopzettelijk, maar toch) tendentieus stukje het literatuuronderwijs in het diskrediet brengt?

Beste meneer Eggens, een spelfout is geen zwaktebod maar een kleine misslag, waarmee ik u geenszins schade toebreng. Bovendien heb ik inmiddels mijn excuses aangeboden.

Maar het in de kopregel citeren van een uitspaak als: ‘Grammatica? We kregen vooral poëzie’, zonder de waarheid (door bijvoorbeeld het recht van hoor en wederhoor toe te passen) en de algemene geldigheid van deze uitspraak aan te tonen is meer dan een misslag en heeft consequenties voor de beeldvorming over kunstonderwijs in het algemeen en literatuuronderwijs in het bijzonder. Ik hoop dat u zich daar inmiddels bewust van bent.

Het zou van weinig gevoel voor verhoudingen getuigen indien u mijn onzorgvuldigheid zwaarder zou laten wegen dan de uwe.